Mail van Marnix

13-2-2006

Via de mail ontving ik dit artikel van schaatshistoricus Marnix Koohaas. SJOUKJE & JOAN - EEN UNIEK SCHAATSDUO Eigenlijk is het allemaal de schuld van Sonja Henie. Sonja Henie? Ja, Sonja Henie. Op 24 november 1934 was de Noorse schaatsdiva de topattractie bij de opening van de eerste kunstijsbaan in Nederland: de ijsbaan aan de Linnaeusparkweg in Amsterdam-Oost. Door de komst van de Olympisch kampioene van 1928 en 1932 maakte ons land in 1934 voor het eerst kennis met een nieuwe tak van de schaatssport: het kunstrijden. Langs de boarding stond de toen 9 jarige Annie Verlee. In de jaren vijftig zou zij als trainster van Sjoukje Dijkstra en Joan Haanappel het kunstrijden tot een hype maken. Sjoukje & Joan: ze werden het eerste sportduo dat dankzij het nieuwe medium televisie voor een hype zorgde.

Joan Haanappel tijdens de Europese kampioenschappen in 1959 in Davos. In het schaatsminnende Nederland bleef het kunstrijden lange tijd het stiefkindje van de ijssporten. Het hardrijden was sinds mensenheugenis al populair en kende twee varianten: het hardrijden op de korte baan en de lange baan. Wie mooi wilde rijden beoefende het klassieke en puur Hollandse "schoonrijden", oftewel zwaaien en zwieren. Voor nóg een schaatsvariant leek in ons land geen plaats. Totdat Annie Verlee dankzij Sonja Henie besmet raakte met het kunstrijvirus. Het ontstaan van het kunstrijden is een merkwaardig verhaal. De Engelse benaming "figure skating" onthult de oorsprong: het begon met het krassen van figuren in het ijs. De schaatsen waarmee de Britten dat deden waren overigens van Hollandse oorsprong. Het waren immers Hollandse die de schaats in de 17e eeuw Engeland introduceerden. Op koninklijk verzoek maalden ze de "Fenlands" bij Cambridge droog. Na afloop bleven enkelen achter om zich als schaatsenmaker in het nieuwe polderland te vestigen: op het uit Holland gecopieerde landschap wilden de locals zich bij vorst ook Hollands verplaatsen. De Britse elite, die zich op geheel eigen wijze op het ijs wilde vermaken, ontwikkelde toen "figure skating": in statige en strenge houding moesten voorgeschreven figuren in het ijs gekrast worden. Britse migranten introduceerden het kunstrijden vervolgens in Amerika. Toen balletdanser Jackson Haynes in 1860 in New York dat saaie gedraai op het ijs aanschouwde, kreeg hij een idee. Hij ontwikkelde een schaats die hij aan zijn schoenen kon schroeven en leerde zichzelf dansen op het ijs. De Amerikanen moesten van die vreemde vogel in zijn rare kostuums niets weten. Veel te "showy"! Haynes voelde zich miskend, verliet vrouw en kinderen, stak de oceaan over en belandde in 1864 in Wenen. Daar beleefde de dansmanie op de muziek van Strauss een hoogtepunt. De kunstrij-demonstratie die Haynes er voor het oog van de keizer gaf werd een doorslaand succes: de Weners dansten voortaan ook op de ijsbaan terwijl het orkest live in de kou speelde. Vanuit zijn nieuwe standplaats trok Haynes door Europa en kwam via Praag, St. Petersburg (demonstraties voor tsaar Nicolaas!), Helsinki en Stockholm ook in Oslo terecht. Daar ontmoette hij de Noorse hardrijder Axel Paulsen. Die was zo onder de indruk van de nieuwe schaatsstijl, dat hij zich er vol overgave op toelegde. Paulsen bekwaamde zich vooral in het springen. De "Axel" die zijn naam kreeg zou de basissprong worden van weer een nieuwe dimensie in het kunstrijden. En zo arriveerde via Sonja Henie, leeerlinge van Axel Paulsen, het kunstrijden als nieuwe vorm van schaatssport op 24 november 1934 in Nederland. Annie Verlee was erbij, keek er naar, en de rest is in de geschiedenis terug te vinden. Als trainster van Sjoukje Dijkstra en Joan Haanappel legde Annie Verlee begin jaren vijftig de basis voor een uniek hoofdstuk in de Nederlandse sportgeschiedenis. Foto komt uit de Beelbank van het Nationaal Archief.

---

Reacties

---