Voetballen tijdens de Februaristaking

24-2-2006

Zaterdag is in Amsterdam de herdenking van de Februaristaking van 25 en 26 februari 1941, exact 65 jaar geleden dus. Twee dagen lag het leven stil in de hoofdstad uit protest tegen de razzia''s in de Jodenbuurt. Tijdens die klopjachten werd elders in de stad gewoon doorgevoetbald.

De oproep uit 1941 om te staken tegen de jodenvervolgingen. Foto Verzetsmuseum Deze opstand was voor voetballer Gerben Wagenaar van de Volewijckers het signaal om te stoppen met zijn sport en een actieve rol te gaan spelen in het verzet. Maar wat gebeurde met het joodse voetbal in de hoofdstad? Evert de Vos schreef in 1999 voor de Rijksuniversiteit Leiden zijn afstudeerscriptie over joodse voetbalclubs in Amsterdam van 1908 tot en met 1948. Het joodse voetbal was na een aantal discriminerende maatregelen door de bezetters snel afgelopen. Lijfsbehoud was de eerste noodzaak, waarbij voor de meesten hun contacten bij de voetbalclub geen ontsnapping boden. Zoals iemand in Vos'' onderzoek zegt: "Je bent allemaal je eigen weg gegaan. Allemaal in dezelfde ellende." Door de verzuiling wisten de meeste Nederlanders amper wat er zich buiten hun groep afspeelde, wat in het geval van het joodse leven extra hard aankwam. Zo kon op 23 februari 1941, tijdens de razzia''s die aan de staking vooraf gingen, Ajax een thuiswedstrijd spelen op enkele kilometers afstand van de afgesloten jodenbuurt. Niet omdat de Ajacieden niet geïnteresseerd waren in wat er gebeurde, maar vooral omdat bijna niemand begreep wat de impact was van de bezetting. Op 9 januari 1966 speelde de Volewijckers tegen DHC. Coach en manager Gerben Wagenaar kijkt toe. Tijdens de oorlogsjaren leidde hij verzetsactiviteiten en kon daarom niet meer spelen voor De Volewijckers. Foto Beeldbank Alhoewel het Nederlandse voetbal al in de jaren dertig geplaagd werd door antisemitische incidenten. De joodse voetbalclubs in Amsterdam werden met name bij verenigingen van het platteland vaak lastig gevallen, soms met steun van een toekijkende agent. In sommige wedstrijden echter werd weer wraak genomen op die clubs, die bekendstonden als NSB-gezind. Aan het begin van de oorlog speelde een joodse club een thuiswedstrijd tegen zo''n vereniging, vertelde een ooggetuige aan De Vos: "Toen ze bij ons zouden spelen, was er een joodse scheidsrechter, Koopman. Wij kregen de vrijheid om te doen wat we wilden. Allemaal jongens die niet bang waren, zoals ik, en die meer schopten dan voetbalden, werden opgesteld. Drie maal moest de GGD komen om iemand op te halen die beschadigd was." Na de Februaristaking verdwenen de joodse clubs uit het oog, omdat de leden moesten onderduiken of werden afgevoerd naar concentratiekampen. Een groot aantal overleefde die niet en worden onder andere nog herdacht met een monument bij de Amsterdamse fusieclub WV/HEDW, die na de oorlog ontstond uit twee oude joodse clubs. Want na terugkeer van de overlevenden, herleefde het joodse voetbal voor zover het kon. Met overtuiging en tegenstand, want echt schokkend is een passage van De Vos, waarin hij een interne waarschuwing bij de KNVB citeert voor opkomend antisemitisme op de velden. Het was toen 1947. De gedenksteen bij WV-HEDW in Amsterdam ter herinnering van de 236 (!) leden, die de Tweede Wereldoorlog niet overleefden. Foto van de site van deze vereniging. Gerelateerde artikelen Een duel voor het leven De sportieve wraak van Letland Nazi-groet op de Olympische Winterspelen Voetbal en fascisme Duits voetbal onder Hitler Een voetbalgedicht over de oorlog Ajax tijdens de Tweede Wereldoorlog Zwemmen tegen de nazi''s De razzia van 22 februari 1941, die zou leiden tot de Februaristaking enkele dagen later

---

Reacties

---