De ballende mens (deel 2)
12-5-2006
Nog een stuk of dertig ballen en dan is deze serie klaar. We begonnen deze week met de algemene geschiedenis van de bal en vonden zo uit dat zowel de Chinezen als de Grieken tegen een bal schopten toen er in de Nederlandse gebieden nog niemand woonde. We gaan vandaag naar de moderne tijd met de opkomst van sport rond 1850. De volgende keer gaan we los en behandelen we bal voor bal voor bal voor bal. En als het ons b(ev)alt wordt het een serie van zestig afleveringen.
Foto Nationaal Archief
De moderne sport is zo''n 150 jaar geleden geboren in Groot-Brittannië en vanaf daar begonnen aan een wereldwijde opmars. In het begin was er nog geen duidelijk onderscheid welk materiaal waarvoor moest worden gebruikt. De eerste bal die in Nederland zou zijn gekocht kwam in 1879 in handen van sportpionier Pim Mulier - de man die onder meer de Voetbalbond oprichtte en begon met de Elfstedentocht. Het was een rugbybal, die hij vanaf de Amsterdamse Leidsestraat meenam naar zijn woonplaats Haarlem om daar met zijn kornuitjes te gaan voetballen.
Alhoewel
Tenminste: dat is de legende, die door Mulier zelf is verspreid. Sporthistoricus
Nico van Horn is het daar namelijk ontzettend niet mee eens. Hij ontdekte dat die winkel in de Leidsestraat in 1879 niet eens
bestond en dat wordt moeilijk met het kopen van een bal. Maar goed: laten we dit detail even vergeten en doen alsof alles echt is gebeurd.
Prins Bernhard prikt in 1951 zilveren anjers op de revers van Pim Mulier als dank voor al zijn mooie verhalen van toen hij nog een kleine jongen was. Foto Nationaal Archief
De Scheurleer-bal
Dat voetballen in Haarlem moet je niet verwarren met het huidige voetbal. Vastgelegde spelregels kenden ze toen nog niet; wel het enthousiasme dat jongens van een jaar of twaalf eigen is. Het leverde heel wat lichamelijk ongemak op, om nog niet over kapotte kleren te praten. Als er gerend en geschopt kon worden -tegen de bal of tegen elkaar - was iedereen al tevreden. Pas enkele tientallen jaren later werden spelregels geformuleerd, waarin onder meer stond met welke bal er gespeeld moest worden.
Maar ook toen hield niet iedereen zich aan die regels. Nederland bijvoorbeeld heeft jarenlang op eigenwijze manier gespeeld, waardoor ze met sommige sporten op internationaal gebied waren uitgesloten. Bij het hockey bijvoorbeeld speelde de hele wereld met de bekende harde witte bal, maar niet hier.
Tot 1926 speelde 99% van de Nederlandse hockeyers met de zogenaamde
Scheurleer-bal, genoemd naar de uitvinder G.J. Scheurleer. Hij schreef: ''Toen het hockeyspel voor het eerst hier gespeeld werd, begonnen wij met een cricketbal, en dien te gevaarlijk vindend, zijn wij tot den tegenwoordigen bal overgegaan.''
Dat was een zachte bal, oranje en zo groot als een sinaasappel. Verder bestond er geen strafcirkel en werd er geen onderscheid gemaakt tussen het slaan met de platte of bolle kant. Die ene procent die wel met de witte bal speelde, werd door de rest van de hockeywereld wantrouwend bekeken.
Op de Olympische Spelen van 1928 in Amsterdam was eindelijk eens de mond gesnoerd van die gekke Scheurleer, zodat ook Nederland met de witte hockeybal mocht spelen. Hier in actie tegen Brits-Indië, ofwel de finale.
Nu zijn de regels van de internationale sporten duidelijk vastgelegd en krijgt niemand de kans om zelf de bal opnieuw uit te vinden. Dat kan ook niet, omdat teams die met verschillende regels tegen elkaar spelen ongetwijfeld ruzie gaan krijgen over wat wel en niet mag. En de scheidsrechters hebben het al zo moeilijk tegenwoordig.
Wel kunnen ballen veranderen, omdat door de nieuwe technieken beter materiaal kan worden gefabriceerd. Of omdat de oude grondstoffen te duur of zeldzaam worden, waardoor er nog maar heel weinig ivoren biljartballen bestaan. En kaatsers hebben het liefst paardenhaar in ''hun'' bal, maar dat is te duur geworden. Bij de voetbal wordt ook veel veranderd, maar dat heeft weer te maken met commerciële belangen: bijna bij elk groot toernooi rolt er weer iets nieuws over het veld, dat daarna door iedereen op de wereld gekocht dient te worden. Zo blijf je aan de gang als liefhebber.
Er bestaan onwaarschijnlijk veel ballen en een klein aantal daarvan is onderzocht. Daartussen zitten wellicht exemplaren die niet door iedereen worden herkend als ''bal''. De shuttle bijvoorbeeld, maar die wordt wel degelijk ''pluimbal'' genoemd. En de ijshockeypuck, maar dit is in feite een afgeplatte bal. Veel ballen en allemaal het product van ooit een figuur die na het wegtrappen van een steen of een appel de bal uitvond. Het was een enorme schop voor de mensheid. Wij stuiteren er de komende tijd met opwinding achteraan.
Gerelateerde artikelen
De ballende mens
Reacties
