Sport, politiek en voetballen in heel foute landen

5-11-2006

Mister Apartheid, Pieter Willem Botha, is afgelopen week overleden. Daarom stond hier donderdag een artikel hoe wereldvoetbalbond FIFA en de Sovjet-Unie de sportboycot van Zuid-Afrika als racistisch land misbruikten voor andere doeleinden. Vandaag meer over de politieke discussies in Nederland rond 1980 over het boycotten van sportevenementen in ongure landen als Zuid-Afrika, de Sovjet-Unie en Argentinië. En ik heb bij het Nationaal Archief weer eens prachtige foto''s gevonden, die de tijdsgeest uitstekend vangen.

 

Op 25 januari 1980 sprak de regering met NOC en NSF (toen nog niet gefuseerd) over een eventuele boycot van de Olympische Spelen in Moskou

Door Jurryt van de Vooren

In 1978, het eerste jaar van Botha als Zuid-Afrikaans president, woedde in Nederland een hoogoplopende discussie over het nut van het ontlopen van sportevenementen in dictatoriale landen. In dat jaar was in Argentinië het WK Voetbal, wat veel verzet opriep vanwege het gebrek aan democratie in het Zuid-Amerikaanse land. Twee jaar later waren in Moskou de Olympische Spelen, waaraan Nederland wél en veel andere westerse landen niet deelnamen uit protest tegen de Russische inval in Afghanistan in 1979. Verder speelden de dameshockeyers in Argentinië en zaten in het dictatoriale Chili Nederlandse rolhockeyers. En dan was er natuurlijk het probleem Zuid-Afrika en apartheid.

Het was voor de Nederlandse politiek en sport dus urgent om te komen tot algemene regels voor een eventuele sportboycot. Want gelden voor voetballers dezelfde regels als tafeltennissers? Wat voor sancties moeten er komen als een sporter een boycot omzeilt? Zijn linkse dictaturen net zo fout als rechtse regimes? Deze discussies woede volop. 

 

Een week na het gesprek tussen regering, NOC en NSF debatteerde de Tweede Kamer over de boycot. Op de foto PvdA-kamerlid Ed van Thijn 

"Je kunt niet alles boycotten", zei Ed van Thijn van de PvdA hierover in 1981."Daarbij geldt niet alleen hoe slecht is het land, maar ook: hoe belangrijk is de sport. Uit dat gezichtspunt zijn er maar enkele items interessant om mee te werken. Dat zijn de Olympische Spelen, het wereldkampioenschap voetbal en - als Frankrijk een dictatuur zou zijn - de Tour de France."

Maar als dat zo is, kwam meteen de vraag op waarom de PvdA kon toestaan dat de Nederlandse Olympiërs gewoon naar Moskou mochten, naar de Olympische Spelen. Is een communistische dictatuur voor de sociaal-democratie minder erg dan wat er gebeurde in het rechtse Argentinië of Chili? Wel zeuren over het WK Voetbal van 1978 en opeens niet meer bij de Spelen?

Van Thijn erkende dat zijn partij zich in 1980 inderdaad harder had moeten opstellen. "Als PvdA hebben wij naar mijn gevoel de inval in Afghanistan onderschat." 

 

Op 30 april 1978 was er op het Waterlooplein in Amsterdam een politiek toneel over het WK in Argentinië. Ook was er een wedstrijd van Argentijnen tegen Nederlanders. Freek de Jonge voetbalde mee die dag
Jan-Dirk Blaauw van de VVD legde de bal vooral bij de sportbonden, die zelf het initiatief moesten nemen. "Ik kan mij voorstellen dat daar (bij de sportbonden, jRRT) gezegd wordt: Politiek? Aan m''n neus. Wij laten ons niet meer gebruiken voor allerlei manifestaties om aan bepaalde evenementen niet deel te nemen, wanneer het ruim van tevoren bekend had kunnen zijn."

Het was dus niet zozeer een probleem van de politiek, maar vooral van de sportbonden zelf. En als de politiek er wel een zaak van wilde maken, moest het punt ruim van te voren op de agenda worden geplaatst en niet vlak voor zo''n evenement.

Hans de Boer van het CDA zocht het vooral in de financiële druk. Hij stelde de miljoenensubsidies voor de sport ter discussie. "Aan de ene kant vragen en aan de andere kant maar onbelemmerd je eigen gang gaan? Vrijheid in optima forma? Dat vind ik van een huichelachtigheid." 

 

Eind 1980 deed Oranje mee aan een mini-WK in Uruguay, waar veel politieke tegenstanders van het regime achter de tralies zaten. "Niet doen!", zeiden de demonstranten op 27 december tijdens het vertrek van de Nederlandse voetballers
Heulen met de dictatuur in Zuid-Afrika, de Sovjet-Unie of elders moest je vooral zelf weten, maar het kon een duur grapje worden voor de bonden.

Nu we bovenstaande standpunten hebben gezien, merken we op dat ze geen antwoord hadden. En nog steeds niet, want er is nooit een duidelijk handvest opgesteld voor een sportboycot. Om de zoveel tijd hebben we daarom een politicus, die maar weer eens voorstelt om ergens niet heen te gaan. VVD-er Hans van Baalen, die uit het niets riep dat Iran niet naar het WK Voetbal mocht afgelopen zomer. Of Jan Pronk vlak voor de oefenwedstrijd Nederland - Nigeria in 1998, die zei dat er niet gespeeld mocht worden tegen een team uit een dictatoriaal land. Maar een visie waarom is op zo''n moment dan net iets te veel gevraagd.

 

International Kees Kist liet zich tijdens het vertrek naar het mini-WK in Uruguay op niet al te subtiele wijze op de foto zetten
Oeki Hoekema

Tot zover de politiek. We eindigen dit verhaal met voetballer Oeki Hoekema, die tijdens de discussies over Argentinië speelde in Den Haag. Hij was een handtekeningenactie tegen Nederlandse deelname gestart onder zijn collega''s in het betaalde voetbal. Zelf weigerde hij principieel te spelen tegen teams uit een links of rechts dictatoriaal land. Daarvoor eiste hij zelfs een clausule in zijn contract. "Een nieuw contract zal ik niet tekenen als er geen uitzonderingsclausule in voorkomt. Ik heb een principiële opvatting en die is voor geld niet te koop."

Geen enkele club ging hierop in. 

 

Oeki Hoekema zelf, die in 1978 zijn handtekeningen aanbood aan Freek de Jonge. Volgens geruchten was hij de enige profvoetballer, die had getekend
 

Gerelateerde artikelen

FIFA en communisten misbruikten apartheid

---

Reacties

---