Zoeken

In augustus 1966 werden de wereldkampioenschappen alpineskiën gehouden in de Chileense Andes, bij het wintersportoord Portillo. Het Franse team domineerde de wedstrijden, en won 16 van de 24 medailles. Skiland Oostenrijk had weinig reden tot juichen, totdat de pas 18- jarige boerendochter Erika Schinegger verrassend de afdaling bij de dames won, met kleine voorsprong op de Française Marielle Goitschel.

Op de Winterspelen van 1968 wilde Goitschel zich graag in eigen huis revancheren op de Oostenrijkse, maar ze kreeg de kans niet. In december 1967 trok Schinegger zich "om persoonlijke redenen" terug uit de skisport. Er gingen echter geruchten dat ze een man zou zijn...

Het was niet de eerste keer dat dergelijke verhalen in de vrouwensport de kop op staken. In 1950 beëindigde de Nederlandse sprintster Foekje Dillema haar carrière na dubieuze en onopgehelderde geruchten dat ze een man was. Met de opkomst van Oost-Europese sporters in de jaren ''60 kwamen er meer atletes over wie gefluisterd werd dat ze geen vrouw waren. Om hieraan een eind te maken stelde de Internationale Atletiekfederatie daarom een sekse-test in, die het geslacht van vrouwelijke atleten zou moeten vaststellen.

In 1966 werden de eerste tests uitgevoerd: de deelneemsters aan de Gemenebestspelen moesten zich uitkleden voor de artsen, die met het oog en de hand controleerden of "alles in orde was". Vanzelfsprekend werd er fel geprotesteerd tegen deze gang van zaken, en al snel werd de minder vernederende Barr body-test ingevoerd. Hierbij waarbij werd speeksel afgenomen waarmee tests werden uitgevoerd.

Bij de Europese atletiekkampioenschappen van 1966 ontbraken drie toppers uit de Sovjetunie op het appèl. De Oekraïense gezusters Press, samen goed voor vijf Olympische titels in 1960 en 1964 bleven weg vanwege "familieomstandigheden", en de verspringster Tatjana Sjtsjelkanova zou geblesseerd zijn. Ook bij andere wedstrijden ontbraken sommige atletes, wat voor de (Westerse) pers de eerdere vermoedens alleen maar bevestigde.

De eerste uitsluiting na aanleiding van een sekse-test kwam in 1967. De Poolse Ewa Klobukowska, Europees kampioene op de 100 meter (waar ze door de tests was gekomen) en Olympisch kampioene op de 4 x 100 m estafette, werd tijdens een Europacupwedstrijd getest. De uitslag gaf aan dat ze "een chromosoom teveel had om aan wedstrijden voor vrouwen deel te nemen". De atletiekbond probeerde de zaak eerst stilletjes af te handelen, maar toen de Poolse bond Klobukowska gewoon wilde inschrijven voor verdere wedstrijden kwam het verhaal toch naar buiten. Jaren later zou blijken dat de sprintster XXY-chromosomen had, evenals zo''n half procent van de vrouwen, en dat ze niet gediskwalificeerd had mogen worden. Vanzelfsprekend had de Poolse grote problemen met de onterechte beschuldigingen, en ondernam een mislukte zelfmoordpoging.

In 1988 kwam er een boek uit over Schinegger: "Mein Sieg über mich - Erik/Erika Schinegger: Der Mann, der Weltmeisterin wurde".

Terug naar Schinegger. Voor de Spelen van 1968 had het IOC de sekse-test ingevoerd, samen met dopingtests. In voorbereiding op Grenoble werd in de winter van 1967 ook Erika Schinegger aan een sekse-test onderworpen. Het skitalent was toen nog geen 20 jaar oud, en was samen met Christl Haas de Oostenrijkse hoop op Olympische ski-medailles bij de dames. Toen de uitslag van de test bekend werd, waren alle betrokkenen dan ook geschokt: Schinegger was geen vrouw. In de hoop het schandaal binnenshuis te houden dwong de Oostenrijkse Skifederatie (ÖSV) Erika Schinegger aan te kondigen dat ze zich met onmiddelijke ingang terugtrok, om "persoonlijke redenen". Het bericht bracht echter juist de geruchten op gang.

Schinegger zelf liet zich verder onderzoeken, en er werd vastgesteld dat ze biologisch een man was, maar vanwege ambigue geslachtskenmerken was dat bij de geboorte niet opgevallen. De doktoren gaven haar de keuze uit twee mogelijkheden: een hormoonkuur om vrouw te blijven, of een uitgebreide procedure om man te worden. De ÖSV zette Schinegger onder druk om de hormoonbehandeling te ondergaan, want dan zou de WK-medaille van Chili tenminste geldig blijven.

Erika Schinegger zelf maakte een andere keuze. Al jarenlang had ze zich anders gevoeld dan de meisjes op school en haar concurrentes op de skipiste. Skiën was voor haar een afleiding geweest. Ze koos er dan ook voor om man te worden. Na een half jaar van operaties presenteerde Schinegger zichzelf in juni 1968 aan de wereld, maar nu als Erik Schinegger.

Erik met een portret van Erika.
Erik pakte zijn skicarrière weer op - als vrouw had hij zich tijdens trainingen af en toe al kunnen meten met de mannelijke leden van het Oostenrijkse skiteam. In de winter van 1968/1969 deed hij het goed in het Oostenrijkse nationale circuit en enkele Europacup-wedstrijden. Erik kreeg echter niet de kans om ook als man de wereldtitel te behalen. De Oostenrijkse bond en de bondscoach weigerden hem in het nationale team op te nemen, omdat ze dat genant vonden.

Sinds de invoering van de sekse-test is Schinegger de enige atlete van wie bewezen is dat ze een man is. Diverse vrouwen werden er ten onrechte van beschuldigd man te zijn, zoals de Spaanse hordenloopster María José Martínez Patiño in 1985. Andere sportsters, zoals de Nederlandse zwemster Corry Vos, konden niet meedoen aan grote evenementen omdat ze vanwege hun genetische condities gediskwalificeerd zouden worden. In de jaren ''90 waren er steeds meer sportbonden die de test niet meer uitvoerden, en in 1999 besloot het IOC de tests voor Sydney af te schaffen.

Erik Schinegger is inmiddels skischoolhouder en sinds 1975 vader. In 1988 gaf hij zijn gouden WK-medaille aan Marielle Goitschel.

Links:

Foekje Dillema bij VPRO''s Sportpaleis De Jong

Corry de Vos

Skischool Schinegger

Film over Schinegger

Overig

permalink | ga naar reacties |

Reacties

Jeroen: Inmiddels is er een nieuwe, vergelijkbare situatie aan de gang: http://www.iht.com/articles/ap/2006/12/18/asia/AS_SPT_ATH_India_Failed_Gender_Test.php
geplaatst op: 18-12-2006 19:35:00u.

Mr. Sifters: Erika Schinegger lijkt een beetje op Ruud van Nistelrooij ;)
geplaatst op: 8-11-2006 13:13:53u.

Jeroen: Max, er wordt inderdaad algemeen aangenomen dat Foekje Dillema een vrouw is, en dat de test het werk was van Jan Blankers, maar niets of niemand lijkt dit definitief (meer) te kunnen of willen bevestigen of ontkennen. Zowel Wilfried de Jong (zie link in artikel) als Kees Kooman (in zijn biografie van Fanny Blankers-Koen) laten ruimte voor andere mogelijkheden.
geplaatst op: 6-11-2006 19:38:48u.

Jurryt: Ik zal er binnenkort weer eens op terugkomen, op Dillema.
geplaatst op: 6-11-2006 11:59:44u. | e-mail | website

Max: Je gaat bij Foekje Dillema wel heel kort door de bocht. Niet zij maar de KNAU beindigde haar loopbaan nadat Fanny Blankers en haar man haar voortdurend zwart hadden gemaakt. Ze onderging een dubieuze sekstest inderdaad. Ga er maar van uit dat Foekje een vrouw is, zoals iedereen dat tegenwoordig aanneemt. Het is het grootste schandaal uit onze sportgeschiedenis.
geplaatst op: 6-11-2006 10:25:31u. | e-mail

Sportgeschiedenis.nl

De alternatieve bron voor sportnieuws

Zoeken

Nieuwsbrief

Rubrieken

Multimediaal

De man die wereldkampioene werd

Reacties