GANEFO: de anti-imperialistische Spelen

Door Jeroen Heijmans

Hoewel ze feitelijk weinig met elkaar te maken hebben komen sport en politiek regelmatig met elkaar in aanraking: zoals bijvoorbeeld tijdens de Olympische boycots van 1976 tot en met 1984. De Games of the New Emerging Forces (GANEFO) van 1963 zijn echter vrijwel onbekend.

De oorsprong van de GANEFO ligt in 1962. De vierde editie van de Aziatische Spelen werd gehouden in Jakarta, in het Indonesië van Soekarno dat eerder dat jaar nog strijd leverde met Nederland in Nieuw-Guinea. De Indonesische regering weigerde visa te verstrekken aan sporters uit Taiwan en Israël; met beide landen had Indonesië geen diplomatieke betrekkingen. Indonesië werd hierin (vanzelfsprekend) gesteund door de Volksrepubliek China en een aantal Arabische landen.

Het Internationaal Olympisch Comité (IOC) (en de internationale sportbonden voor atletiek en gewichtheffen) reageerden hier fel op. Ze dreigden de erkenning van de evenementen in Jakarta in te trekken als Indonesië niet alsnog zou toegeven. Jakarta trok zich hier niets van aan, en de Aziatische Spelen vonden plaats zonder deelname van Israël en Taiwan. Enkele maanden na afloop schorste het IOC daarom het Indonesische NOC - de schorsing zou pas worden opgeheven als Indonesië beloofde dat een dergelijke vorm van "discriminatie" in de toekomst niet meer zou voorkomen.

Dit besluit werd in Indonesië slecht ontvangen. Het IOC had Indonesië niet om uitleg gevraagd, en de vergadering van het IOC-bestuur (met slechts de helft van de leden aanwezig) werd bovendien bijgewoond door twee Taiwanese waarnemers. Ook werd er gewezen op eerdere uitsluitingen van Oost-Duitse atleten bij wedstrijden in Westerse landen, waarna het IOC geen enkele actie had ondernomen.

Op bevel van Soekarno (zie foto) besloot het NOC derhalve zijn lidmaatschap van het IOC op te zeggen. Avery Brundage en de zijnen werden weggezet als "Westerse imperialisten". De Indonesische sportminister Maladi verklaarde: "De Olympische Spelen blijken een openlijke imperialistische speelbal te zijn. (...) We kunnen botweg zeggen dat sport en politiek niet te scheiden zijn. Indonesië wil sport en politiek vermengen."

Deze situatie bracht het idee van de GANEFO in een stroomversnelling. Tijdens de Aziatische Spelen had Soekarno het idee van deze nieuwe Spelen voor het eerst geopperd, en dat had toen enthousiaste reacties opgeleverd, met name uit communistisch China. Het sloot ook prima aan op de rol van Derde Wereld-leider waarin Soekarno zichzelf graag zag. Bij de Bandungconferentie van 1955 had hij zich ook al opgeworden als leider in de strijd tegen het Westerse imperialisme.

De Indonesiërs stelden vervolgens alles in het werk om in 1963 nog de eerste GANEFO te organiseren. Een probleem leek dat veel armere Afrikaanse en Aziatische landen niet zouden kunnen deelnemen, maar China sprong in de bres met 18 miljoen dollar. De reiskosten voor alle atleten waren hiermee afgedekt.

De Spelen zelf begonnen op 10 november, en meer dan 2000 sporters uit 48 landen namen deel.
Hieronder alle communistische landen, de meeste Arabische staten (waarbij ook Palestina) en een afvaardiging van het Zuid-Afrikaanse niet-racistische NOC. Ook enkele West-Europese landen stuurden deelnemers waaronder België, Finland, Frankrijk, Italië en Nederland.

Het is mij niet bekend om welke Nederlanders het hierbij gaat, maar de deelnemers aan de GANEFO waren over het algemeen niet van Olympisch kaliber - de meeste landen wilden voorkomen dat hun atleten niet aan de Olympische Spelen zouden mogen meedoen. Grootste uitzondering hierop vormde de Noord-Koreaanse Sin Kim-Dan. Op zowel de 400 als de 800 m liep zij onder het bestaande wereldrecord. Deze tijden werden nooit erkend; Noord-Korea was geen IAAF-lid, en die erkende de GANEFO hoe dan ook niet. Overigens gingen deden er geruchten de ronde dat Sin geen vrouw was.

Ondanks de GANEFO bleek dat Indonesië ook wilde deelnemen aan de Olympische Spelen van 1964 in Tokio, en het IOC hief de schorsing van het Indonesische NOC op. Ook de meeste sportbonden, die deelnemers aan de GANEFO eerder nog hadden uitsloten van verdere deelname aan internationale wedstrijden kwamen terug op hun beslissing. Alleen de IAAF (atletiek) en de FINA (zwemmen) hielden voet bij stuk en weigerden de geschorste atleten te laten deelnemen in Tokio.

Na het succes van de eerste GANEFO, werd in een conferentie na afloop meteen een tweede editie gepland voor 1967, te houden in de Egyptische hoofdstad Caïro. In 1965 stelde China voor om ook aparte Aziatische GANEFO te houden. Deze Spelen werden vrijwel gelijktijdig met de Aziatische Spelen in Bangkok georganiseerd, waar China niet was uitgenodigd (Taiwan wel). De Aziatische GANEFO werden weliswaar in Cambodja gehouden, maar de financiering en bouw van het stadion kwamen grotendeels voor rekening van Beijing. Beste prestatie van de Spelen in Phnom Penh was die van hoogspringer Ni Chihchin uit China (zie foto); hij bleef slechts een centimeter van het wereldrecord verwijderd.

Ook de continentale editie van de GANEFO werd als een success beschouwd, en enkele IOC-leden vreesden voor een breuk in de sportwereld. Maar de GANEFO verdwenen even snel als ze gekomen waren. Soekarno was vanaf eind 1965 alleen nog in naam president van Indonesië en het beleid van zijn land richtte zich niet meer op het buitenland. Ook in China was er door Mao''s Culturele Revolutie weinig aandacht meer voor de buitenwereld. Toen Egypte aankondigde de GANEFO van 1967 om financiële redenen niet te kunnen organiseren stierven de Games of the New Emerging Forces dan ook een stille dood.

Overig

permalink | plaats reactie |

Reacties