Zoeken

Opa-controle! De Elfstedentocht van 1963 staat bekend als de zwaarste ooit. Van de tienduizend toerrijders kwamen er slechts 69 aan, dus nog geen procent! Wat zij hebben meegemaakt, staat in een enquête, die meteen na de Tocht door 67 van de 69 helden werd ingevuld - pasfotootje erbij. Ook Henk Gemser vulde dit lijstje in en schreef dat hij met een zonnebril had gereden. En alle andere lijsten staan nu on-line. Eindelijk kun je opa controleren of hij echt de Tocht van 1963 heeft voltooid.

Strompelen naar het einde.
Door Jurryt van de Vooren

Het was een idee van Georg Schweigmann uit Leeuwarden om die vragenlijst naar de 69 toerrijders te sturen. Daarin stonden zeventien vragen voor de rijders over hun sociale achtergrond en belevenissen tijdens die Tocht. De antwoorden geven een prachtig inzicht in de schaatswereld van 1963. Van de 69 zijn er slechts twee niet teruggestuurd.

Met een groepje lotgenoten was Schweigmann met zeer veel moeite de laatste uren voor de sluitingstijd van de Tocht van 1963 doorgekomen. Om ongeveer half tien hadden ze even in een kroeg in Oudkerk gezeten, waar ze nog werden verzorgd door een daar aanwezige EHBO-ploeg. Meer klunend dan schaatsend werden de laatste kilometers naar de finish afgelegd.

Het verhaal van deze 69 rijders werd vastgelegd door Schweigmann, omdat hij zich vrij snel bewust was van het belang van hun verhaal. Via het bestuur van de Elfstedenvereniging wist hij de adressen van de andere 68 toerrijders te achterhalen, die de tocht hadden weten te volbrengen. Hij stuurde ze allemaal een enquêteformulier en kreeg er 67 terug. Helaas verdwenen de formulieren in een la.

In Sloten
Teruggevonden in 1993

In 1993 kwamen de formulieren weer boven water bij een reünie. Schweigmann gaf ze mee als ''treinlectuur'' aan Wim Hartung, die in 1963 het laatste stuk met de groep-Schweigmann als zwartrijder had meegereden. Hartung vond het zeer de moeite waard en maakte een kopie voor alle 69 toerrijders. Zo raakte het bestaan van deze enquête in bredere kring bekend.

Dankzij de enquête van Schweigmann kan worden nagegaan, wat voor soort mannen de toertocht in 1963 wisten te voltooien. Onder de 69 bevonden zich elf landarbeiders, negen veeverzorgers, acht studenten/scholieren, drie jachtenbouwers, twee tuinders, een inseminator, een belastingambtenaar en een kantoorbediende.

Zo kwamen de toerrijders in 1963 binnen.
Lutjebroek rules!

De geografische verspreiding van de 69 toont een voorspelbaar hoog aantal van Friese (34) en Noord-Hollandse (14) schaatsers. Opvallend is het kwartet rijders dat afkomstig is uit Lutjebroek. Ook verwacht is het lage aantal ''stadsmensen''. Behalve zes Leeuwardenaren en twee Amsterdammers zijn maar elf rijders uit grotere steden afkomstig. De rest komt van het ''platteland''.

De enquete bevat mooi materiaal. Geniaal is bijvoorbeeld antwoord van veehouder R. Wartena op de vraag of zijn conditie een week later weer geheel hersteld was. ''De volgende dag kon ik mijn werk weer gewoon verrichten'', was zijn antwoord.

Ook de vraag of de toerrijders onderweg nog leuke ervaringen hebben opgedaan, levert aardige antwoorden op. S. Kamp, Wachtmeester bij de Koninklijke Marechaussee, schreef dat hij tijdens de tocht vooral wilde drinken. In Bolsward vroeg hij daarom aan een vrouw of hij wat koffie uit haar thermoskan mocht. ''Dit is alleen voor mijn eigen kennissen en niet voor jou'', antwoordde ze. Kamp vond het geen leuke ervaring.

Maar hij heeft de Tocht uitgereden, en dat vond hij wel leuk.