Zoeken

Door het vele gespit in de geschiedenis van de Elfstedentocht weten we nu van het bestaan van een huilende winnaar, een twijfelende winnaar en een waarzeggende winnaar. We hebben een nieuwe: de winnaar van 1933, Abe de Vries, emigreerde naar Frankrijk na de traumatische Elfstedentocht van 1947. Dat schrijft hij in zijn persoonlijke herinneringen, die nu zijn gepubliceerd op de Elfstedenwiki.

Abe de Vries (rechts) met Sipke Castelein, de twee winnaars van 1933. Deze foto is van 1993
Door Jurryt van de Vooren / Rayonhoofd te Hilversum

De Elfstedentocht van 1947 eindigde in een grote puinhoop van onderzoekscommissies en ruziemakende wedstrijdrijders, die voortduurt tot en met vandaag. Door een gebrekkige controle in die tocht heeft een groot aantal rijders alle regels overtreden in de buurt van Parrega en Harlingen en vlak voor de finish. Het gaat hier onder meer om het zogenaamde opgelegd rijden: elkaar vasthouden, dus met lichamelijk contact rijden. Ook was er sprake van het laten zuigen: achter de rug van schaatsers rijden, die niet aan de wedstrijd meedoen. Deze twee regels overtreden is een doodzonde voor wedstrijdrijders in de Elfstedentocht.

Tot slot werd op verschillende plekken in de route vanwege het slechte ijs gebruik gemaakt van handkarren, fietsen, brede Friese ruggen en zelfs van auto''s en taxi''s! Enkele honderden meters voor de finish zijn de schaatsers nog vervoerd, maar er was toen niemand, die er iets van zei.

Meteen na afloop echter vlogen de beschuldigingen heen en weer. Het Elfstedenbestuur wijzigde na lange vergaderingen en bizarre briefwisselingen de einduitslag en ontnam Joop Bosman de zege - 38 dagen na afloop! Een generatie schaatsers beleefde een traumatische dag en ook in de Elfstedengeschiedenis is de editie van 1947 - en vooral de nasleep ervan - een zwarte bladzijde.

De emoties liggen ook in 2007 zo hoog dat de Elfstedenarchieven van 1947 nog steeds gedeeltelijk zijn gesloten. Het is in feite de Greet Hofmans-affaire van Friesland.

Zo werden in 1947 de schaatsers vervoerd op slechte stukken.
Ellende begon bij Abe

Een Elfstedenbestuur kan niet op eigen houtje een onderzoek starten, maar pas na een klacht. Iemand uit het schaatswereldje heeft dit dus gedaan en we weten ook wie. Het was Abe de Vries, die in 1933 de Elfstedentocht nog had gewonnen. In zijn herinneringen over 1947 beschrijft hij wat hij aan overtredingen heeft meegemaakt op die koude 200 kilometers.

Om dan op het laatst te schrijven: ''Twee dagen na de tocht ben ik naar Heerenveen en Leeuwarden gegaan om hierover te spreken, want ik voelde mij (...) voor schut gezet. (...). Om deze ernstige overtredingen in de toekomst te voorkomen, heb ik hierover een klacht ingediend en veel foto''s hebben overduidelijk het bewijs geleverd, maar niettemin werd mij dit bepaald niet in dank afgenomen.''

De Vries drukte zich nog heel voorzichtig uit, want de andere Elfstedenwinnaars waren woedend. Deze maand sprak ik met Henk Schueler, die lang in de kopgroep reed in 1947. Die bevestigde dat De Vries inderdaad het lulletje was na zijn klacht. En daarom vertrok de winnaar van 1947 met zijn familie naar Frankrijk. Voor zover bekend is dit de enige keer in de geschiedenis van de Elfstedentocht dat een schaatser is gevlucht als direct gevolg van deze tocht.

Zoals De Vries zelf schreef: ''De teleurstelling hierover is mede een van de redenen geweest die hebben bijgedragen tot mijn besluit met mijn gezin naar Frankrijk te vertrekken.''

"Bent u politiek of economisch vluchteling, mijnheer?"

Zelfs Rita Verdonk zal geen antwoord hebben geweten na het vermoedelijke antwoord van De Vries: "Geen van beide. Ik ben sportief vluchteling."