Pools voetbal in drie hoofdstukken

Door Wout Visser 9-2-2007

Wout Visser neemt ons vandaag mee in de voetbalgeschiedenis van Polen en legt uit waarom dat land zoveel onrecht kan slikken.

 

Door deze gemiste strafschop van Nederland tegen Polen in 1969 mist Oranje het WK van 1970. De Polen juichen, Nederland zakt door de grond. Foto''s Nationaal Archief
 

Door Wout Visser

De voetballerij van de jaren zeventig heeft veel mooie elftallen voortgebracht. Eén daarvan bleef altijd wat onderbelicht, waarschijnlijk omdat het uit een destijds onvriendelijk deel van Europa kwam. Het was het nationale elftal van het communistische Polen.

Polen speelde geen fantasieloos sjabloon-voetbal, nee, haar elftal uit de jaren zeventig was on-communistisch creatief. Met snel, virtuoos spel. Met veel positiewisselingen, wat in die tijd modern was. Haar grootste troef was de bliksemaanval Lato-Szarmach-Gadocha, drie spitsen die allen de 100 meter binnen elf seconden liepen. Op het middenveld stond de uitstekende spelverdeler Deyna. Daarachter speelde de blonde centrumverdediger Gorgon, een Poolse Rinus Israel. En doelverdediger Tomaszewski heeft zich in de (Poolse) sportgeschiedenis onsterfelijk gemaakt.

Engeland-Polen

Na het Olympische goud van 1972 volgde Polens internationale doorbraak op 17 oktober 1973. In het Londense Wembley Stadion moest Engeland winnen om zich voor het WK 1974 te plaatsen. Hoewel het elftal eerder in Polen had verloren, maakte niemand zich grote zorgen: Engeland kon dit klusje gemakkelijk klaren.

En zo leek het ook. Hoewel Polen goed en gedisciplineerd voetbalde, had het stormende Engeland een groot veldoverwicht. Aanval na aanval rolde op het Poolse doel af, waarvan de meeste in Gorgons verdediging smoorden. Wat er doorheen kwam, was een prooi voor de uitstekende Tomaszewski. Bij de rust stond het nog altijd 0-0, en was de stemming onverminderd optimistisch. Polen speelde beter dan verwacht, maar zou het in de tweede helft tegen dit furieuze Engeland zeker niet redden. 

Het liep anders. Twaalf minuten na rust scoorde de Pool Domarski uit een bliksemcounter, op aangeven van Lato. De Engelse keeper Shilton blunderde. Deze 0-1 kòn helemaal niet, maar gebeurde toch. Alle westerse radio- en televisiecommentatoren, waaronder Herman Kuiphof, moesten diep slikken om het Engels getinte optimisme in hun verslag bij te stellen.

Na deze tegenslag gooide Engeland er nog een schepje bovenop. Zes minuten later werd het 1-1 door een penalty, waar ze in Polen nog altijd verontwaardigd over zijn. Daarna groeide de Tomaszewski-legende. Wat de Engelsen in hun moordende tempo ook probeerden, aanval na aanval, schot na schot, kopstoot na kopstoot, corner na corner - Jan Tomaszewski hield zijn doel schoon. Mede met het geluk van een goede keeper verdiende hij op 17 oktober 1973 zijn plaats in de sportgeschiedenis - op het ''heilige'' gras van Wembley. Nog nooit werd een grote voetbalwedstrijd in de reguliere speeltijd zò eenzijdig door een keepersprestatie beslist. 

 

De spelers van Oranje, die op 5 mei 1969 tegen Polen zouden spelen
 

Polen-Argentinië

Op 15 juni 1974 opende Polen zijn WK met een wedstrijd tegen Argentinië, waarin het na acht minuten al met 2-0 voorstond. Ontstond het eerste doelpunt nog uit een keepersfout, Polens tweede kwam door Szarmachs afronding van een schitterende bliksemaanval met Lato, waar de Argentijnen alleen maar naar konden kijken. Daarmee was de wedstrijd gespeeld, Polen won met 3-2.

De toon voor het toernooi was gezet. Polen deed het prima, en Tomaszewski onderscheidde zich opnieuw door twee penalty''s te stoppen. Het elftal bereikte de halve finale, die het op een schandalige manier van West Duitsland verloor. Het kletsnatte, doorweekte veld in Frankfurt am Main werd door de Oostenrijkse (= Duitssprekende) scheidsrechter volledig onterecht goedgekeurd. De onvermijdelijke glijpartij in deze modderpoel beroofde Polen van zijn aanvalssnelheid, zijn sterkste wapen. Later gaven alle Westduitse voetballers, Beckenbauer voorop, ruiterlijk toe dat Polen zonder deze scheidsrechtersfraude waarschijnlijk de finale tegen Nederland had gespeeld.

Er kwam geen rel over deze onsportieve uitschakeling, want het Poolse volk is wel wat gewend. De geschiedenis van dit land is een tragische weerspiegeling van haar onbehagelijke relatie met de buren Duitsland en Rusland. Deze beide grootmachten hebben Polen vier keer onder elkaar opgedeeld, voor het laatst in 1939 onder Hitler en Stalin. De Polen weten zelf niet, aan wie van de twee ze een grotere hekel hebben.

 

Nederland tegen Polen (3-0) op 15 oktober 1975. Cruijff schiet hier in de handen van Tamaszewsky, rechts Neeskens
 

Nederland-Polen

Zoals gezegd troffen de nummers twee en drie van het WK elkaar niet in de finale van 1974, maar wel een jaar later in de kwalificatie voor het EK 1976. Beide wedstrijden leven in Nederland vooral voort vanwege de knallende ruzie tussen Amsterdam en Eindhoven. Bij de voorbereiding op de heenwedstrijd in het Poolse Chorzow arriveerden de Barcelona-sterren Cruijff en Neeskens later dan de andere Oranje-voetballers. Trainer Knobel legde niettemin de training stil om beide heren te verwelkomen.

Dat viel verkeerd bij de PSV''ers, die in 1975 bij de beste club van Nederland speelden. Het laatste temeer, omdat trainer Rijvers ze had voorgehouden dat ze zich niet door die brutale Amsterdammers op hun kop moesten laten zitten. Het gevolg was, dat Polen op 10 september 1975 het verdeelde Oranje met 4-1 genadeloos afdroogde. PSV-keeper Jan van Beveren kreeg hiervan onterecht de schuld, waarna hij met zijn ploeggenoot Willy van der Kuijlen voortijdig de Oranje-selectie verliet.

Na deze blamerende rel begrepen Cruijff en zijn Amsterdamse maten dat er wat rechtgezet moest worden. Dat gebeurde op 15 oktober 1975 in Amsterdam. Een voortreffelijk, gedreven Oranje versloeg Polen overtuigend met 3-0. De doelpunten tegen Tomaszewski kwamen van Neeskens, Geels en Thijssen, in een wedstrijd van een zeldzaam hoog niveau. Ik was erbij, die avond in het Olympisch Stadion, en ben nog altijd dankbaar dat ik het heb mogen meemaken: het was onvergetelijk. Polen was goed, Nederland was beter.

 

De Zangeres Zonder Naam trad op in Olympisch Stadion bij de interland Nederland tegen Polen van 19 november 1986

---

Reacties

Plaats reactie

Naam *
E-mailadres
Website
Bericht *

---