Het standbeeld dat rebels werd: FC Amsterdam en het Lieverdje

Door Wout Visser

In 1959 schonk sigarettenfabrikant Hunter Het Lieverdje aan de stad Amsterdam. Dankzij Henri Knap, in die tijd een bekende columnist, kwam het kleine standbeeld van de Amsterdammer Carel Kneulman op het Spui terecht. Daar staat het nog steeds.  Later zou de Amsterdamse fusieclub FC Amsterdam Het Lieverdje in  haar logo verwerken.

Intro 

In 1959 werkte de generatie van onze (groot)ouders hard om de enorme schade uit de Tweede Wereldoorlog te herstellen. Het ergste was toen al achter de rug, de lonen stegen bescheiden en er kwam weer een beetje welvaart. Deze generatie, die als kind was gevormd in de economische crisis van de jaren dertig en als tiener in de ellende van de Tweede Wereldoorlog, was er blij mee. De generatie had hard voor haar welvaart moeten sappelen. Het geestelijk klimaat in Nederland was dan ook zuinig, sober en calvinistisch. Het land was strak gereguleerd. De omgangsvormen waren helder en goed afgebakend. Openbaar bloot mocht niet en bestond niet. De criminaliteit was laag - in die tijd kwam de diefstal van een fiets nog in de plaatselijke krant. Zo had Amsterdam in 1959 geen drugsmaffia, en was de chique Apollolaan een keurige buurt voor rijke mensen. De grootste publieke ergernis kwam van kwajongensstreken zoals Pietje Bell die leverde, al gebeurde dat veertig jaar eerder in Rotterdam. Zijn type inspireerde Kneulman tot het standbeeldje op het Spui.

Meer intro

Dit veranderde in de jaren zestig, toen de babyboom-generatie volwassen werd. Zij waren na de oorlog opgegroeid, en niet emotioneel belast met de ellende van hun ouders. De Babyboomers wilden veel dingen anders doen. Dat veroorzaakte een fors generatieconflict, waaruit in Amsterdam de politieke beweging ''Provo'' ontstond.

Eén van de Provo''s grootheden was de 32-jarige Robert Jasper Grootveld, de ''anti-rookmagiër'' (zie foto). Hij koos Het Lieverdje als plaats voor zijn ''happenings'', die niet méér waren dan een bescheiden demonstratie. Grootveld voerde daar actie tegen het roken, wat in die tijd helemaal maatschappelijk aanvaard was. In 2007 zien we het tegengestelde, een omslag waar Grootveld zeker aan heeft bijgedragen. Het laatste overigens met dank aan de Amsterdamse politie, die met haar overdreven optreden tegen zijn vreedzame happenings extra publiciteit leverde. Mede daardoor groeide Kneulman''s beeldje uit tot een symbool van rebels Nederland.

Nog meer intro

Provo had zijn verlengstuk in ''Fluxus'', een kunstenaarsgroep die met artistieke middelen de ''burgerlijke truttigheid'' wilde doorbreken. Hiervoor zette Fluxus zijn grootste troef in, het 21-jarige vrouwelijke fotomodel Phil Bloom. In maart 1967 liet Phil zich in alle vroegte naakt op het Spui fotograferen, staand voor Het Lieverdje. Deze historische foto''s van Peter Dicampos leven voort als ''de vleesgeworden jaren zestig''. In oktober 1967 werd Phil zelfs kortstondig wereldberoemd, toen ze als eerste vrouw naakt bij de VPRO op de televisie kwam. Nederland was geschokt, en het leidde tot vragen in de Tweede Kamer.

Eindelijk sport

Dan komen we nu bij de sport. Rond 1970 stimuleerde de KNVB een fusiegolf in het betaalde voetbal. In Utrecht fuseerden DOS, Velox en Elinkwijk tot FC Utrecht. In Den Haag gingen ADO en Holland Sport samen verder als FC Den Haag (later ADO Den Haag). In zuid Limburg werden Fortuna ''54 en Sittardia de Fortuna-Sittardia Combinatie, tegenwoordig Fortuna Sittard. En in Amsterdam smolten DWS (landskampioen in 1964), Blauw Wit en de Volewijckers in 1972 samen tot FC Amsterdam.

De nieuwe Amsterdamse fusieclub koos Het Lieverdje als haar logo, en kreeg de Lieverdjes als bijnaam. De afbeelding van Kneulman''s nationaal beroemde beeld prijkte op haar witte shirts. En natuurlijk fleurde Phil''s Lieverdjes-poster haar kleedkamers op …

FC Amsterdam presenteerde zich graag als rebels, vooral tegenover stadgenoot Ajax. En onbedoeld ook tegenover de Gemeente Amsterdam, met wie het meer niet dan wel boterde. Een ander rebels trekje openbaarde zich in het najaar van 1974, toen Inter Milaan voor de UEFA-cup op bezoek kwam. De Italiaanse voetballers waren stomverbaasd om te zien dat Jan Jongbloed in een heel gewone Amsterdamse wijk zijn winkeltje runde. Dat kòn helemaal niet. Het paste niet bij de keeper van het grote Oranje, dat vier maanden eerder met zijn spectaculaire Totaalvoetbal de wereld had veroverd. En daarmee vice-wereldkampioen was geworden ….

Niet allemaal geschiedenis

In december 2005 dook Het Lieverdje weer op op de site van politieke partij SP. Daarmee herleeft het beeldje als symbool voor rebellie. In de afgelopen vijftig jaar heeft Kneulman''s creatie een sterke emotionele lading gekregen, die je normaliter alleen bij godsdienstige beelden aantreft, vooral in het zuiden van Nederland.

Voetbal

permalink | plaats reactie |

Reacties