De Europacupfinale van 1957: Real Madrid-Fiorentina

Door Jurriaan van Wessem 22-5-2007

Door Jurriaan van Wessem

Deze week kijkt gehele voetbalwereld uit naar de finale AC Milan - Liverpool om de Champions League. Beide clubs zijn sinds de heerschappij van Real Madrid de twee succesvolste clubs in het Europese clubvoetbal. Toch blijft de Europa Cup vooral verbonden met de faam van Real Madrid. Het sterrenteam was volgens de annalen ongeëvenaard goed en daarom duurde deze machtsperiode vijf seizoenen. Toch had het ook wel eens de hulp van de scheidsrechter nodig om aan de top te blijven.

Vijftig jaar geleden speelde Real Madrid voor eigen publiek de tweede finale om de Europa Cup tegen Fiorentina. De Madrilenen hadden op basis van de eindzege in de eerste editie het recht om de finale zelf te organiseren. De UEFA stapte meteen weer van dit systeem af, toen bleek dat het risico bestond dat de finale dan wel erg vaak in dezelfde stad zou worden gehouden. Het gloednieuwe stadion van Real Madrid in de wijk Chamartin had een capaciteit van 134.000 plaatsen en was zeker het organiseren van deze finale waardig. Door de vooruitziende blik van voorzitter Santiago Bernabeu was de bouw volledig gefinancierd uit een aandelenemissie. Iedereen die een aandeel kocht kreeg bij thuiswedstrijden van Real een eigen plaats in het stadion en mocht zich een socio noemen. Met het geld van de emissie kon Bernabeu ook de aankoop van enkele sterspelers financieren en zodoende maakte Real Madrid een spectaculaire inhaalslag. In 1954 was de club voor het eerst na de burgeroorlog de sterkste in de eigen competitie, nadat clubs als Valencia, Barcelona en Atletico Bilbao maar vooral het door generaal Franco's luchtmacht georganiseerde Atletico Aviacion Madrid de dienst hadden uitgemaakt. Real was niet eens de populairste club van Madrid, toen Bernabeu voorzitter werd.

Don Santiago Bernabeau (foto Guus de Jong).
In 1957 kon niemand meer om Real Madrid heen. De club piekte precies op het goede moment. In 1955 won Real de Copa Latina (een prestigieus toernooi in Zuid Europa) en een jaar later de pas ingestelde Europa Cup, telkens door in Parijs de Franse kampioen Stade Reims te verslaan. In 1956 won Atletico Bilbao de dubbel in eigen land. De Basken vierden vooral de overwinning van de naar Franco genoemde beker uitdagend in Madrid, door Atletico Aviacion te verslaan. De wedstrijd werd gespeeld in het nieuwe stadion van Real. De dictator was zo teleurgesteld dat de ongehoorzame Basken wonnen ten koste van zijn eigen ploeg, dat hij die avond besloot om niet meer Atletico Aviacion maar Real Madrid te steunen.

Met deze club hoopte hij de centrale macht van de hoofdstad in eigen land te kunnen benadrukken en goede sier te maken in het buitenland. Vanaf deze zomer was de wonderploeg, met o.a. de sterspelers Di Stefano, Kopa en Gento, een reclamezuil voor het land, dat sinds de Tweede Wereldoorlog in een politiek isolement was geraakt en dringend behoefte had aan buitenlandse investeerders.

Toen Real zich overtuigend ten koste van Manchester United plaatste voor de finale van de Europa Cup van 1957, wilde de generaal van dit evenement een onvergetelijke gebeurtenis maken. Het nieuwe stadion diende als voorbeeld van de vooruitgang die Spanje onder de internationaal niet geliefde Generalissimo doormaakte. Franco liet met spoed een ultramoderne lichtinstallatie aanbrengen in het stadion waardoor de wedstrijd 's avonds kon worden gehouden en via de televisie rechtstreeks uitgezonden in grote delen van Europa. Dankzij de BBC was heel Spanje (tenminste waar men over een tv-toestel beschikte) getuige geweest van de halve finale in Manchester.

De finale werd gezien als een formaliteit want tegenstander Fiorentina stond zeker niet zo hoog in aanzien als Manchester United. De paarse ploeg moest wel als kanonnenvoer dienen, maar daar dachten de Italianen anders over. Ze dienden bij de UEFA met succes een protest in dat de wedstrijd bij kunstlicht zou worden gespeeld. En zodoende vond de wedstrijd plaats op een hete namiddag in Madrid. Fiorentina hoopte daarmee de oudere spelers van Real eerder uit te putten. De UEFA ging akkoord maar bood als compensatie Real de mogelijkheid om een speler speciaal voor de finale te kopen (rechtsback Torres van Real Zaragoza), terwijl de transfermarkt eigenlijk gesloten was. Franco bemoeide zich persoonlijk met de overschrijving van de speler. De bobo's van de UEFA fronsten een beetje met hun wenkbrauwen, toen de deal werd gesloten aan de vooravond van de finale. De Italianen kregen te horen dat ze niet op alle fronten dwars moesten liggen.

Wanneer de spelers van Fiorentina en Real Madrid onder een wolkenloze lucht in een tot de laatste plaats gevulde arena het veld betreden, glunderen Bernabeu en Franco naast elkaar op het ereterras. Dit is precies het scenario zoals zij het zich hebben voorgesteld. Maar de wedstrijd wordt een afknapper, want de sterren van Real maken in de hitte een lome indruk, terwijl het Fiorentina weinig moeite kost om stand te houden. Met enkele tegenaanvallen krijgen de spelers uit Florence zelfs de beste kansen. De Braziliaan Julinho oogst waardering met enkele knappe acties en kan alleen door middel van keiharde overtredingen beteugeld worden. Fiorentina verzuimt in de eerste helft tot drie keer toe om verdiend op voorsprong te komen. In de tweede helft speelt Real Madrid voor zijn doen zeer verdedigend om vooral geen risico's te lopen. Terwijl Bernabeu zich zorgen maakt, begint Franco zich te ergeren aan het spel van de Spaanse ploeg.

Scheidsrechter Leo Horn.
Twintig minuten voor het einde, wanneer op de tribunes al enkele mensen door de zon in slaap zijn gesukkeld, krijgt Real uit onverwachte hoek een steuntje in de rug. De op voorspraak van Bernabeu door de UEFA aangewezen scheidsrechter Leo Horn negeert een vlagsignaal van de grensrechter voor buitenspel bij een Madrileense aanval. Op een pass van de Fransman Kopa staat Mateos zeker een meter achter de laatste Italiaanse verdediger, maar de Amsterdammer wuift dat er doorgespeeld moet worden. De paarse verdediger Magnini rent achter Mateos aan en haalt hem met een sliding onderuit nog voordat de Madrileen het strafschopgebied betreedt. Horn fluit meteen en legt de bal op de strafschopstip. De Florentijnen zijn des duivels en rennen naar de grensrechter, die zijn vlag in de lucht hield, maar daarna snel achter zijn rug verstopt. Horn maant de Italianen met enige dwang om zich te gedragen.

Leo Horn als scheidsrechter tijdens een andere Europacupfinale: die tussen Benfica en Real Madrid (5-3) in het Olympisch Stadion in Amsterdam in 1962 (foto Guus de Jong).

Het publiek wordt meteen weer enthousiast en zwaait met witte zakdoekjes, maar op het ereterras schudt Franco met zijn hoofd. Op deze manier wil hij niet dat zijn Real Madrid een Europese hoofdprijs gaat winnen. Wanneer Di Stefano vanaf elf meter het doel treft, staat Franco niet eens op van zijn zetel. Zes minuten later scoort Gento uit een snelle counter.

Real Madrid wint voor de tweede keer de Europa Cup, die wordt uitgereikt door Franco. De generaal draait zich om en zegt iets te luid voor de achter hem op het ereterras zittende journalist Jacques Ferran: "Een overwinning die op deze manier wordt behaald, kan me niet bekoren." Gento geeft na afloop ruiterlijk toe: "Zonder die strafschop was het ons nooit gelukt om deze finale te winnen."

De verontwaardiging in Italië is groot. De sportkrant Stadio meent dat de UEFA twee namen als winnaar van de Europa Cup van dit seizoen moet noteren: Real Madrid & Leo Horn. Oordeel zelf:

De Nederlandse scheidsrechter krijgt tijdens het banket na deze finale van Bernabeu een speciale premie: een gouden horloge en een speciale dasspeld met het logo van Real Madrid in diamanten. En hij mag nog vaak opdraven in het Chamartin-stadion bij oefenwedstrijden van Real Madrid.

---

Reacties

---