Toptennisser Sjeng Schalken en zijn familie: ‘Ach, het is maar Sjeng’

Tijdens de tennisloopbaan van Sjeng Schalken stierf zijn broer Tuur en was er een scheiding van zijn ouders. Toch bleef de relatie met zijn familie onderkoeld. Dat zegt zijn zus Nellemie in het boek Achter De Baseline van Edward van Cuilenborg en Esther Scholten. “Sjeng sloot zich af.” Op Sportgeschiedenis.nl staat vandaag een voorpublicatie. Boek kopen?

Hij had zijn leven. Zij het hare. Dat accepteerden ze van elkaar. Broer en zus Schalken praatten onderling weinig. Het was een prijs die Sjeng voor zijn sportcarrière betaalde. Nellemie verklaart: “Sjeng werd opgeslokt door de flow van tennis, was er non-stop mee bezig. Een andere speler kan misschien in de aanloop naar een partij nog een praatje maken met zijn familie. Sjeng sloot zich af. Het bestaan als tennisprof vroeg zoveel concentratie van hem. Hij had extreem veel tijd nodig om zich voor te bereiden op wedstrijden. Ook ik mocht hem daar niet in storen.”

Er bleef weinig tijd over. Iedere week wachtte er minimaal één krachtmeting en Sjeng was daar al dagen van tevoren in zijn hoofd mee bezig. Een topsporter heeft oogkleppen nodig. Sjeng deed ze niet meer af. Dat kon hij niet.

Nellemie Schalken omschrijft haar grote broer, die drie jaar ouder is, als introvert. Ze noemt hem ‘de koude kikker’. “Sjeng is afwachtend en redelijk bedachtzaam. Hij reageert niet zo primair als ik, ook niet in discussies. Hij luistert, heeft een eigen mening, maar wacht een paar dagen voor hij iets terugzegt.”

Ze herkende dat karakter op de baan. Nellemie zag de spanning in zijn lichaam. Ingehouden woede was misschien niet de juiste formulering, zegt ze. “Maar daar leek het wel op.” Sjeng uitte zich nooit meteen. Hij was volgens haar continu bezig zich te beheersen. Collega-tennissers schreeuwen de frustratie of de vreugde soms uit hun lijf. Sjeng hield alles binnen. Ook na het grootste verlies uit zijn leven.

In 1996 overleed zijn jongste broer aan kanker. Tuur was vijftien jaar oud, de benjamin van het gezin. Nooit hebben Sjeng en Nellemie er samen over gesproken. “Emotioneel is dat raar”, weet Nellemie. “Het is alweer elf jaar geleden. Pas laatst durfde ik Sjeng voor het eerst te vragen of hij ooit bij het graf van Tuur is teruggeweest.”

Na de begrafenis van zijn lievelingsbroer reisde Sjeng zijn racket weer achterna, terwijl het thuisfront scheurde. Zijn ouders gingen ruim twee jaar uit elkaar. Voor vader en moeder Schalken was het sterven van Tuur de tweede grote klap die de tijd hen gaf. Pier, een andere zoon, werd mongoloïde geboren. Hij heeft de verstandelijke vermogens van een baby.

Nellemie heeft Sjeng bewonderd om zijn mentale kracht. Zijn tennisresultaten hebben nauwelijks geleden onder het ziekbed van Tuur. Zelf voelde Nellemie zich eenzaam. Ze had er graag meer over willen praten. “Wij als familie hebben elkaar in de verwerking niet gevonden. We hebben elkaar daarin niet kunnen bereiken. Laatst nog hoorde ik van een vriend dat de urn van zijn moeder in de woonkamer staat. Ik kan daar jaloers op zijn. Bij ons hangt er toch een soort taboe overheen.”

”Ik weet niet of Sjeng het overlijden van Tuur heeft verwerkt. Ik weet wel dat het ook bij hem een gat in zijn ziel moet hebben geslagen. Hij heeft er ontzettend onder geleden, helemaal omdat hij niet zag hoe de ziekte langzaam bezit nam van Tuur. Mijn ouders verbloemden het niet, maar hebben Sjeng wel geprobeerd te beschermen. Dus voor hem was de schok groot toen hij uit het buitenland werd opgeroepen.”

Nellemie zag hun broertje met het verglijden van de maanden beetje bij beetje sterven. Op het moment dat Sjeng overkwam, had Tuur meestal een opleving, zelfs die laatste keer. Hij adoreerde zijn grote broer. Daarom vroeg Sjeng nog verbaasd: wat nou sterven? Een dag later was het zover. “Sjeng zag toen ook dat leukemie geen griepje is dat overwaait.”

Nooit is Sjeng teruggegaan naar het graf van Tuur. Dat weet Nellemie sinds kort. Meer vragen durft ze niet bij hem neer te leggen. Omdat ze bang is voor haar eigen pijn en omdat ze niet weet hoe hij zal reageren. “Sjeng antwoordde koeltjes op die ene vraag. Hij oogde sterk, maar ik had het gevoel dat als ik even zou doorvragen… Ik weet het niet. Sjeng zei dat hij geen graf nodig heeft om Tuur te gedenken. Hij heeft zijn eigen herinneringen.”

In hun jonge jaren ravotten Nellemie en Tuur met jongens en meisjes uit de buurt. Sjeng was altijd tegen een muur aan het tennissen. Af en toe stuurde hij zijn zusje en broertje op pad om ballen te zoeken onder de dikke laag bladeren. Ook op de jeugdtoernooien van Sjeng hadden Nellemie en Tuur hun eigen taak. “Wij doorzochten clubhuizen op zoek naar ballen en jatten die. Als de wedstrijd was afgelopen, vroeg Sjeng altijd als eerste: hoeveel ballen hebben jullie? Dan kon hij weer door met trainen. Op een gegeven moment hadden we 110 ballen verzameld. We waren helemaal trots.”

Nellemie is tegenwoordig lerares handvaardigheid op een middelbare school in Utrecht. Als zij een gesprek met vrienden heeft over Tuur, kan zij de dag daarna niet werken. Zo leeg is ze dan. “Eén keer, toen Tuur nog ziek was, heeft Sjeng mij uitgelegd hoe moeilijk het voor hem was. ‘Wat denk je nou zelf?’ Zei hij. ‘Nog voor ik de telefoon met thuis heb opgehangen, staat er al iemand op mijn schouder te tikken dat er ergens een trainingsbaan vrij is’.”

De agenda van een tennisprof laat zich niet plannen. Iedere week verkassen, elke keer een ander bed. Sjeng werd geleefd in het circuit en volgens Nellemie gunde dat ritme hem weinig tijd om echt na te denken. “Een emotionele belasting, zo zwaar als deze, kun je er niet bij dragen.” Een zusje eigenlijk ook niet.

Nellemie heeft de solitaire houding van Sjeng altijd als gegeven beschouwd. Het was zo. Sjeng tenniste. Op de middelbare school vond ze het lastig als anderen over haar broer begonnen. ‘Ach, het is mijn broer.’ Misschien dat dat ook wel gevoed werd door thuis, zegt ze. Moeder zei altijd: ‘Het is maar Sjeng’. Dat was haar opvallende manier om het uitzonderlijke te relativeren. Nellemie: “Pas nu realiseer ik me hoe bijzonder het eigenlijk is wat hij als tennisser heeft gepresteerd.”

Sinds Sjeng van de tennisbaan stapte, gedwongen door blessures, is er veel veranderd. Het contact tussen broer en zus is intenser. Ze leren elkaar langzaam beter kennen en waarderen. Sjeng is openhartiger geworden, stelt Nellemie, spraakzamer ook. Over veel onderwerpen wil hij praten, maar nog niet over alle.

Achter de Baseline. De bijzondere levens van de twaalf grootste Nederlandse tennissers. Auteurs: Edward van Cuilenborg en Esther Scholten. Omvang: 352 bladzijden, groot formaat (230 x 320 mm), gebonden, in luxe cassette, rijk geïllustreerd. ISBN-nummer: 908096765-3. Prijs: 39,50 euro. Uitgeverij De Buitenspelers.

Sportboeken · Tennis

permalink | plaats reactie |

Reacties