Een voetbalbestuurder met inzicht: sport tot verhoging van de volksweerbaarheid

In 1907 was voetbal een elitaire en kleine sport voor rijke jongens. De Voetbalbond hoopte op een doorbraak naar de rest van de bevolking en dacht hierover na. En kwam exact een eeuw geleden met een voorspelling, die zou uitkomen.

Maak kennis met doelman Leo Halle van Go Ahead uit Deventer. In 1917 was zijn club de eerste volksclub, die Nederlands kampioen werd. Het is de doorbraak van voetbal als volkssport 

In 1907 schreef H. Ph. De Kanter een stuk in het jaarboek van de Nederlandsche Voetbalbond. De schrijver vroeg zich af hoe voetbal in Nederland kon uitgroeien tot een nationale sport, in plaats van de elitaire bezigheid zoals het in die tijd nog was.

Het leger – zo vond hij – speelde hierin de grootste rol: ‘Sport tot verhoging van de volksweerbaarheid!’ Zijn idee was duidelijk: ‘Ik stel mij voor een zelfstandige vereniging in ieder garnizoen, gesteund door de chefs om spel en organisatie te leren aan telkens weer nieuwe lichtingen. Komen zij thuis dan zal één van de tien -één op de honderd man misschien- voldoende van beiden in zich hebben opgenomen om in eigen kring als leermeester en leider op te treden; het spel móet langs dezen weg een volksspel worden; en over tien, twintig jaar móet blijken, dat we door voetbal een minder tuchteloos, een tot handelen gereder Nederlands volk hebben gekweekt.’

En jawel. Tien, twintig jaar later kreeg De Kanter volkomen gelijk: voetbal was een volkssport geworden, nadat de jongens uit het volk in het leger hadden leren voetballen. Met dank aan de Eerste Wereldoorlog trouwens, want door dit conflict werden door heel Nederland manschappen opgeroepen. Niet omdat ons land in oorlog was, maar om te voorkomen dat het zou gebeuren.

Maak kennis met het officieus Nederlands Elftal uit 1894. Deze jongens werden later hoogleraar, hoofdredacteur, chirurg of iets hoogs in de koloniën. Hier zaten geen jongens als Leo Halle tussen.

Je kunt wel officieel vastleggen dat je geen regen wilt, maar het is beter om een paraplu te kopen. Zo was het ook met de Eerste Wereldoorlog – toen nog de Grote Oorlog geheten. Nederland was neutraal, maar moest zichzelf wel kunnen verdedigen.

Maar zonder oorlog gaan soldaten zich vervelen. En kunnen ze opstandig worden, vooral in een tijd waarin over heel Europa socialistische revoluties uitbreken. In de Eerste Wereldoorlog werden ook in het Nederlandse leger socialistische groepen opgericht om de macht te grijpen. Geef die jongens een bal, wisten ze toen al.

Het beste wapen tegen een socialistische revolutie in Nederland was dus de voetbal. Soldaten speelden voor de eerste keer deze sport en namen het na de oorlog mee naar huis. Ze richtten eigen clubs op, en vanaf dat moment is voetbal volkssport nummer 1.

Cijfers? In 1955 schreef C. Miermans het boek ‘Voetbal in Nederland. Maatschappelijke en sportieve aspecten’. Daarin staan cijfers over de sociale achtergrond van de Nederlandse voetbalinternationals van 1894 tot en met 1929. Tot 1905 was één procent uit een volksmilieu, tegen 53% in de jaren twintig. De elite leverde eind negentiende eeuw nog 96% van de voetballers en slechts 23% in 1929.

Oorlog en een socialistische revolutie zijn in Nederland de reden voor de populariteit van het voetbal. Voetbal door oorlog, dus.

Sport en politiek · Voetbal

permalink | plaats reactie |

Reacties