Zoeken

In de geschiedschrijving over de sport wordt er een zekere grens gelegd in het midden van de 19e eeuw. Dan worden de aloude vermaken en ongeregelde wedstrijden meer en meer gereglementeerd. De deugd van de prestatie wordt aangevuld met de deugd van de sportiviteit.

De bakermat van deze modernisering in Europa ligt in Groot-Brittannië en in Duitsland. Daar werd onder invloed van een burgerij - die na de Franse revolutie een leidende positie kreeg, zich de eigen, typisch burgerlijke waarden toeeigende en deze wilde verbreiden - het volksvermaak verheven; het werd, in de termen van toen, “veredeld”.

In Groot-Brittannië was het onderwijs – de internaten – de gelegenheid bij uitstek om de regels, de sportiviteit en het accepteren van verlies aan te leren. In Duitsland gebeurde dat bij voorkeur in de turnvereniging, waarin naast lichamelijke oefening ook de romantische vorm van het Duitse nationalisme werd gepraktiseerd.

Oorlog

De achtergrond van deze modernisering van de sport was overigens niet alleen de opkomst van burgerlijke waarden en normen, die als het ware in een offensief werden verbreid. Ook de militaire rivaliteit tussen de Europese staten speelde een rol. Sport (en gymnastiek) maakte de jonge mannen en vrouwen weerbaar. De militaire autoriteiten interesseerden zich voor deze vorm van oorlogsvoorbereiding en mengden zich actief in de sportorganisaties. De verschillen tussen een Duitse turnvereniging en het Pruisische bataljon waren zo niet al te groot.

In Duitsland ontwikkelde Friedrich Ludwig Jahn begin negentiende eeuw het turnen en de gymnastiek als lichaamscultuur om zijn land weerbaarder te maken tegen het Frankrijk van Napoleon. En de Franse initiatiefnemer van de moderne Olympische Spelen Pierre de Coubertin verkende in 1883 de Britse kostschool in Rugby op hun sportonderwijs en sportprestaties, omdat Frankrijk - in de behoefte aan revanche na zijn nederlaag van 1870 tegen Duitsland - een sterker leger moest kweken. Met lede ogen zag hij de lichamelijke en geestelijke weerbaarheid van de jongeren in zijn land in uiterst slechte staat verkeren en zette zich daarom extra hard in voor de moderne sport. Sport werd door deze mensen dus ook, misschien zelfs vooral, gezien als manier om het vaderland in oorlog te dienen.

Friedrich Ludwig Jahn zelf

Met de opkomst van de moderne sport veranderde wel degelijk het aanzien van vermaken als kaatsen, maar ook schaatsen, beugelen en klootschieten. Er kwamen steeds meer universele spelregels, en er werd per land of zelfs op internationaal niveau een overkoepelend orgaan in het leven geroepen dat dit allemaal organiseerde. Door die uniforme regels groeiden de verschillende spelopvattingen naar elkaar toe, omdat een team niet op zijn eigen manier ten strijde kon trekken tegen een tegenstander met andere regels. Daarvan kwam immers geheid bonje. Om dit soort ruzies te voorkomen, was het dus beter om vooraf duidelijkheid te hebben over wat wel en niet mocht.

De moderne sport masseerde de lokale verschillen weg, bracht één standaardregel en op de lange termijn een sportvocabulaire, dat door alle beoefenaars werd begrepen. Een Nederlandse en een Argentijnse voetballer kunnen tegen elkaar spelen, zonder elkaar te kunnen verstaan.

Opvallend is dat dit proces zich zo snel al laat traceren bij de ontwikkeling van kaatsen. In de negentiende eeuw maakte de gegoede burgerij zich steeds meer zorgen over de ruwe levensstijl van de lagere klasse. Dus ook over hun beoefening van het kaatsen, want zij konden hun tijd toch veel beter en nuttiger besteden dan in een stofwolk met veel alcohol? Daarom werd in 1853 door vijf notabelen de Franeker Kaatspartij opgericht, die al snel bekend werd als de Permanente Commissie, de PC.

En daarmee gaan we verder in deel vier.