Sport als entertainment

Simon Kuper heeft het boek Brand NFL van Michael Oriard gelezen. Daarmee wordt de geschiedenis van American Football ineens een stuk duidelijker.

Voormalig American football-speler Michael Oriard heeft een boek geschreven over de ontwikkeling van deze in de VS immens populaire, gevaarlijke sport. Zelf werd Oriard na een drie jaar durende loopbaan in de NFL in 1974 uit zijn team gezet.

In zijn recente boek Brand NFL duikt Oriard het archief van de Kansas City Star in om te kijken hoe hij destijds reageerde. De Star berichtte die dag dat de speler ‘diep gekwetst’ was maar van plan was terug te keren naar school en zich ‘geen zorgen maakte over zijn toekomst’. En inderdaad: Oriard is nu professor Engels aan de Oregon State University.

Brand NFL verhaalt hoe zijn oude sport zich in vier decennia ontwikkelde van een rotzooierig ballengooispelletje, het onbehouwen broertje van honkbal, naar misschien wel Amerika’s meest favoriete vorm van vrijetijdsbesteding. En hoe tijdens die ontwikkeling de aard van het spel veranderde.

Televisie

Met de opkomst van de tv in Amerikaanse huishoudens in de jaren vijftig ontwikkelde professioneel American football zich tot een populaire sport. Het spel deed het beter op televisie dan honkbal, wat voor een deel te danken was aan de briljante Roone Arledge van ABC Television die aanvoelde dat football behalve een sport vooral amusement was. Arledges vele camera’s filmden alles wat interessant was, zelfs onder het publiek – bijvoorbeeld ‘twee studenten die een deken delen tegen het einde van de wedstrijd op een koude dag’.

Zijn commentaren veranderden wedstrijden in verhalen. Oriard noemt een paar: ‘Het bittere-vijandenverhaal, het gewonde-heldverhaal, het Assepoester of Lelijke Eendjeverhaal, het Zoon-Daagt-Vader-Uitverhaal (voormalige assistent versus sluwe mentor); versies van eeuwenoude en eindeloos herhaalde vertellingen in de westerse wereld’.

Met de opkomst van speler Joe Namath kreeg football zijn kleurrijke karakters die in deze verhalen de hoofdrol speelden. Oriard omschrijft Namath als ‘het beste wat de National Football League (NFL) overkwam sinds de introductie van de televisie’.

De New York Jets’ quarterback was een typisch product van de jaren zestig. Hij had lang haar, een contract van 427.000 dollar en woonde in New Yorks Upper East Side in een appartement met een ‘groot ovaal bed dat bijna net zo beroemd was als hijzelf’. Hij speelde op witte schoenen, in die tijd ongehoord. Bij het winnen van de Superbowl in 1969 zwaaide hij ‘met zijn rechterwijsvinger om aan te geven dat hij en de Jets nummer 1 waren’ – een gebaar dat later algemeen gebruik zou worden. Met Namath veranderde de NFL in een sterrenshow.

Slechte knieën

Sleutel tot Namaths aantrekkingskracht waren zijn slechte knieën. Toeschouwers wisten dat ‘één enkele klap het einde van zijn carrière kon betekenen’. Oriard legt uit dat de NFL leeft van het gevaar. ‘Blessures zijn noodzakelijk bij American football. Zonder zou het risico dat de spelers nemen niet echt lijken, wat afbreuk zou doen aan hun heldenstatus.’

Een van de indrukwekkendste beelden uit de geschiedenis van het football is dat van Lawrence Taylor, die het been van de gevierde quarterback Joe Theisman brak. Zijn duidelijk zichtbaar versplinterde scheenbeen en kuitbeen waren op eindeloze tv-herhalingen te zien. In een onderzoek in 1997 gaf 63 procent van voormalige spelers aan blijvend last te hebben van oude blessures. De beroemde quarterback John Unitas had geen controle meer over zijn legendarische rechterhand; de gevierde running back Earl Campbell ‘kon nauwelijks meer lopen’.

De gevaren zijn gelijk evenredig gegroeid aan het aantal zware spelers. ‘In 1988 waren er zeventien 300-ponders in de League’, schrijft Oriard, ‘in 2005 meer dan 500’. Wanneer een speler een touchdown viert in het ESPN-programma Sportscenter weten de miljoenen kijkers dat het jonge talent misschien maar een aantal seizoenen meegaat. Die wetenschap is onderdeel van de kick. 

Brave burgers

De overtuiging dat NFL-spelers zich ook buiten het veld gewelddadig gedragen, continue verwikkeld zijn in vuurgevechten en bezig vrouwen aan te randen, is wijdverbreid. Volgens Oriard is dit een mythe. Statistieken wijzen uit dat NFL-spelers niet crimineler zijn dan de doorsnee jonge jongens, al zegt dit misschien niet zoveel. Ja, veel spelers maken zich schuldig aan huiselijk geweld, maar vergeleken met de acht tot twaalf miljoen Amerikaanse vrouwen die jaarlijks door hun partner worden aangevallen, is dit aantal klein. Volgens één onderzoeker werden NFL-spelers tien jaar geleden maar half zo vaak gearresteerd als 20-jarige jongens in het algemeen.

Alle rapportages over geweld ten spijt, gaat het de NFL nog steeds voor de wind. In 1965 nam football de plaats in van honkbal als Amerika’s favoriete kijkerssport. Vandaag de dag geeft meer dan tweederde van de Amerikanen aan ‘interesse te hebben’ in de NFL. Geen enkele andere sport in de VS geniet dezelfde mate van populariteit. Iedereen wil een aandeel in football en geld lijkt geen rol te spelen. In 1964 streken NFL-teams bijna veertien miloen dollar op van de tv. Tussen 1998 en 2005 betaalde de tv de NFL rond de 18 miljard dollar. De televisie verloor tegen de 2 miljard dollar aan onkosten en dalende kijkcijfers, maar betaalde voor het volgende seizoen bijna 70 procent meer.

Steden gedragen zich al even onverantwoordelijk: belastingbetalers hoesten honderden miljoenen dollars op voor de aanbouw van nieuwe footballstadions terwijl het economische voordeel voor de regio verwaarloosbaar is. En wie profiteert hiervan? Laat ik zeggen dat de gemiddelde speler vandaag de dag meer verdient dan Namath destijds. Wat Oriard het meest dwarszit, is dat, doordat football een ware volkssport is geworden, het karakter van het spel veranderd is. ‘Om 80 tot 90 miljoen gelegenheidsfans te vermaken, bovenop de 40 miljoen echte fans’, moet je een show kunnen bieden.

Een touchdown scoren is niet langer genoeg. Om beroemd te worden moet een speler iets aparts doen waarmee hij op Sportscenter komt. Chad Johnson bijvoorbeeld is achtereenvolgens in het nieuws geweest door ‘de bal een hartmassage te geven, een pyloon als golfclub te gebruiken om de bal te putten en een cheerleader ten huwelijk te vragen’. De spelers begrijpen als geen ander dat entertainers meer geld verdienen. Oriard maakt zich zorgen dat te midden van al dit amusement het spel er op den duur niet meer toe doet. Als ‘s werelds meest succesvolle sportbond maakt de NFL zich hier waarschijnlijk niet al te veel zorgen over.

Ballen · Overig

permalink | plaats reactie |

Reacties