Spetterend voetbal van buiten de Randstad: Fortuna ‘54

In het zuiden van Nederland werd de basis gelegd voor het betaalde voetbal. Met ook nog eens een prachtig elftal.

 Fortuna '54 zelf. Foto Nationaal Archief

Fortuna ’54 uit het Limburgse Geleen was een heel bijzondere club. Zijn grootste betekenis voor het Nederlandse voetbal lag namelijk niet op het veld, maar in de bestuurskamer van twee voetbalbonden. Toch mogen we niet vergeten dat deze fiere subtopper in 1957 en 1964 de KNVB-beker won, en dat Prins Bernhard daar een handje bij heeft geholpen. Fortuna ’54: een verhaal met een lange aanloop.

Dit verhaal begint met een natuurramp. Op 1 februari 1953 werd het Zuidwesten van Nederland getroffen door de Watersnoodramp. Een ongewoon sterke springvloed deed diverse dijken bezwijken, waarna grote delen van Zeeland, de Zuid-Hollandse eilanden en noordwest-Brabant met zeewater overstroomden. Bijna 2.000 mensen en 150.000 dieren kwamen om.

De ramp schokte de wereld. Pas jaren later kwam uit, dat veel burgemeesters op de avond van 31 januari de waarschuwingen van hun boeren en dijkbewakers in de wind hadden geslagen.

Nederlandse profvoetballers trainen voor de benefietwedstrijd tegen Frankrijk, de zogenaamde Watersnoodwedstrijd. ANP Fotoarchief

De gevolgen

De hulp stroomde van alle kanten toe. Ook van Theo Timmermans, een voetballer die bij ADO naam had gemaakt. Timmermans speelde in 1953 bij het Franse Nîmes - betaald, wat in Nederland niet kon en mocht. De KNVB hield namelijk vast aan een strikt amateurisme, helemaal in de geest van haar inmiddels gepensioneerde bestuurder Karel Lotsy. Voetballers die voor geld in het buitenland speelden werden geschorst voor het Nederlandse voetbal, en mochten niet meer voor Oranje uitkomen. En omdat het om de beste Nederlandse voetballers ging, waren de resultaten van Oranje in die tijd bedroevend.

Rampenfonds

Terug naar Theo Timmermans. Hij mikte op een voetbalwedstrijd tussen een zuid-Franse selectie en een van Nederlandse profs in Frankrijk. De recette van deze wedstrijd moest naar het Rampenfonds in Nederland worden overgemaakt. Nadat een belrondje louter positieve reacties had opgeleverd, ging Timmermans met zijn idee naar de voorzitter van de Franse voetbalbond. Die zag het groter, en stelde voor om de Nederlandse profs tegen het Franse nationale elftal te laten voetballen – in Parijs.

Er was één probleem: de KNVB moest hiervoor toestemming geven, en zou dat zeker niet doen. Hoewel: zijn bestuurder Lo Brunt meende dat het profvoetbal in Nederland niet tegen te houden was. Hij adviseerde Timmermans om zijn plan voor te leggen aan prins Bernhard, de voorzitter van het Rampenfonds. Die vond het prachtig, waarna de KNVB de wedstrijd niet meer kon weigeren.

De Nederlandse spelers betreden het veld. ANP Fotoarchief

Een historische voetbalwedstrijd

Op donderdag 12 maart 1953 wonnen de Nederlandse profs hun wedstrijd met 1-2. Dat gebeurde in een uitverkocht Parc des Princes, met tussen de 5.000 en 10.000 Nederlanders. Het was een ongekende volksverhuizing in een tijd waarin het armlastige Nederland nog volop in de wederopbouw van de Tweede Wereldoorlog zat.

Omdat de interland niet officieel was, mocht het Wilhelmus niet worden gespeeld. Geen nood, want Wien Neerlands bloed deed het net zo goed. Theo Timmermans, was hierover heel emotioneel: “Aan het meezingen kon je nagaan dat er vele duizenden Nederlanders waren. Ik wist niet wat ik hoorde. Al die mensen waren zomaar op een doordeweekse dag voor óns naar Parijs gekomen. Ik kreeg er een brok van in mijn keel. En ik was niet de enige. Toen realiseerde ik me, dat het niet zomaar een wedstrijd was.”

Een Volendammer in klederdracht biedt de aanvoerder van het Nederlands elftal tulpen aan. Ook het Franse elftal kreeg bloemen aangeboden. ANP Fotoarchief 

Iedere uitgenodigde Nederlandse voetballer deed van harte mee - alleen Faas Wilkes had van zijn club Torino geen toestemming gekregen. Na afloop was de Nederlandse pers lyrisch over het spel van dit valse Oranje. Vooral omdat het grote Frankrijk uiteindelijk verloor van dit bijeengeraapte Nederlandse elftal.

Eindelijk Fortuna’54

Eén van de toeschouwers in Parijs was de Limburgse zakenman Egidius Joosten. Hij rook zijn kans, en richtte op 1 juni 1954 in Geleen de eerste betaalde voetbalvereniging van Nederland op: Fortuna ’54. Hij contracteerde grote spelers als keeper Frans de Munck, Cor van der Hart en later Faas Wilkes. Ook werd Joosten voorzitter van de Nederlandse Beroepsvoetbalbond, een regelrechte concurrent van de KNVB.

Na een lange onderlinge strijd tussen de bonden ging de NBVB in 1954 in op een bod van de KNVB, wat betaald voetbal in Nederland mogelijk maakte. Joosten had zijn breekijzer Fortuna ’54 goed gebruikt. “De lafaards”, reageerde Karel Lotsy woedend.

In het seizoen 1956-’57 eindigde Fortuna ’54 in de eredivisie als tweede. Ook won het de KNVB-beker door Feyenoord in de finale met 4-2 te kloppen. Fortuna’s evenwichtige elftal was in die tijd een begrip in het Nederlandse voetbal, en is nog altijd een juweel in de geschiedenis van de eredivisie.

Oudere Limburgers herinneren zich ook Ajax – Fortuna ’54 uit het seizoen 1961-’62. Tot aan de 75ste minuut stond Amsterdam met 3-0 voor, maar verloor toch met 3-4. En in 1964 won Fortuna opnieuw de KNVB-beker door ADO met strafschoppen te verslaan. De Limburgers speelden Europacup 2, maar vlogen er al in de eerste ronde tegen het Italiaanse Torino uit. Daarna was het geld op, want het bedrijf van voorzitter Joosten draaide slecht. Fortuna ’54 zakte in hoog tempo af, en fuseerde in 1968 roemloos met het naburige Sittardia.

 Prins Bernhard maakt in 1956 een praatje met doelman Frans de Munck na afloop van de wedstrijd van Fortuna 54 tegen Alkmaar. Fortuna won met 2-1. ANP Fotoarchief

In historisch perspectief

Het Limburgse Fortuna ‘54 speelde een sleutelrol bij mogelijk de grootste fundamentele verandering in het Nederlandse voetbal. Inmiddels kennen we nog zo’n fundamentele verandering, namelijk het vrouwenvoetbal. De tijd is volgens mij nog niet rijp om te beoordelen welke van de twee belangrijker is.

Voetbal

permalink | plaats reactie |

Reacties