Zoeken

Atletiek en blote voeten. Kan dat? Hebben sporters tegenwoordig niet van die mooie muiltjes aan waarmee zij de sportvelden betreden? Vaak wel. Maar in de sportgeschiedenis zijn er uitzonderingen. Een aantal van die uitzonderingen wordt deze week onder de aandacht gebracht op Sportgeschiedenis.nl.

We beginnen met Abele Bikila. Deze Ethiopiër won tweemaal de Olympische marathon en werd daarmee voor Afrikaanse lopers een soort grensverlegger.

Rome 1960

Rome in 1960 was een stad in nood. De stad was stoffig, heet en klam. Als in 1960 de term smog bekend zou zijn, zouden de Romeinen er vast een alarm aan hebben verbonden. Ook al was het september, het zomerweer hield goed aan in de hoofdstad van Italië.

Het plaatselijke organisatiecomité van de Olympische Spelen was dan ook blij dat men de voorzienigheid had gehad om de olympische marathon ‘s avonds plaats te laten vinden. Het had Abele Bikila waarschijnlijk niets uitgemaakt, omdat de Ethiopiër het parcours toch al blootsvoets liep. Dat beetje extra hitte zou de lijfwacht van Keizer Heile Selassi niet hebben uitgemaakt.

Bikila begon afgetraind aan de marathon van Rome. Niemand hield van te voren rekening met de Afrikaan, maar dat was niet terecht. Bikila had zich nauwkeurig voorbereid op de marathon. Dat kwam vooral door Onni Niskanen en in deze Zweed trof Bikila een uitstekende trainer.

Niskanen was door de keizer van Ethiopië aangesteld om Bikila te trainen. Bikila, die zijn talent tijdens militaire kampioenschappen had laten zien, werd bijna het persoonlijke prestigeobject van keizer Haile Selassi. Winst op de Olympische marathon zou ook afstralen op Ethiopië, op zijn keizerrijk.

Haile Selassi zelf, geheel rechts, in 1969 tijdens een staatsbezoek van koningin Juliana en prins Bernhard aan zijn land. ANP Fotoarchief

Alles kan

Niets was daarom te gek. Het marathontraject van Rome werd zo goed als het kon nagebouwd in Ethiopië. Hierdoor kende Bikila al elke bocht van Rome, nog voordat hij überhaupt in Italië was geweest.

Bovendien had keizer Selassi nog een politiek statement meegegeven aan Niskanen. Toen namelijk bekend de route van de de marathon bekend was gemaakt, kreeg Bikila de opdracht te demarreren bij de Obelisk van Axum - een Ethiopisch monument, dat in 1937 door Italiaanse troepen was gestolen vanuit Ethiopië.

De keizer had een schitterend van symbolen doordrenkt scenario bedacht: als juist op die plek door Bikila de beslissing werd geforceerd, zou dat prachtige plaatjes verhalen opleveren. En het mooie was dat het nog lukte ook.

In het prachtige avonddecor voerde de marathon langs allerlei monumenten in de binnenstad van Rome. Ondanks de start in de avond bleef het klam in de binnenstad. De warmte bleef tussen de imposante Romeinse gebouwen hangen. Coach Niskanen kende de tegenstanders uitstekend. Hij waarschuwde Bikila vooral voor Marokkaan Rhadi. Deze loper had al eerder de tien kilometer gelopen en kon de hitte beter hebben dan wie ook.

Bikila zelf kende geen van zijn tegenstanders - hij had nog zelden buiten Ethiopië gelopen - en Niskanen vertelde daarom dat hij op nummer 26 moest letten. Dat was die Rhadi en verwacht werd dat hij snel de aanval zou kiezen.

Bikila was echter verkeerd geïnformeerd. De Marokkaan droeg nummer 185 in plaats van 26. Bikila verklaarde later dat hij de gehele race die dekselse nummer 26 had gewacht, maar hem nooit had gezien in de race. Zonder dat hij het wist liep hij al snel op kop met zijn voorspelde rivaal.

Bikila demarreerde zoals afgesproken bij de Obelisk van Axum. Rhadi moest het antwoord schuldig blijven. De Marokkaan werd op een achterstand van 200 meter gezet, maar verloor daarna niet veel terrein meer. Het was genoeg voor de eerste gouden medaille voor Ethiopië. En dat op blote voeten.

Discussie

Die blote voeten hadden in de voorbereiding nog een heuse discussie opgeleverd tussen coach en atleet. Bikila liep in Ethiopië regelmatig op schoenen, maar zodra de wegen het toelieten liep hij zonder schoeisel. Coach Niskanen had ook graag schoenen in de Rome-marathon gezien, maar Bikila had na een kort trainingsloopje al snel geconstateerd dat de wegen in Rome schoon en egaal genoeg waren op zonder schoenen aan op pad te gaan. Er zijn zelfs bronnen die beweren dat Bikila in Rome wel degelijk met schoenen van start ging, maar ze halverwege uitgooide. Feit is dat hij blootsvoets finishte.

Haille Gebreselassie zelf. ANP Fotoarchief

De marathonloper zorgde voor een doorbraak in Afrika. Het onderontwikkelde en vaak onderdrukte continent kreeg een grote impuls aan eigenwaarde door de winst van Bikila. Hoe zeer dit waar is beschreef Haille Gebreselassie onlangs op de site Time:

“Before Abebe Bikila, there were no runners in Africa, or at least no runners that the world knew about. After Bikila won the Olympic marathon in Rome in 1960, we Africans all started thinking: Look — he is one of us. If he can do it, we can do the same.

Let me explain it in a different way. Before the Wright brothers invented the first successful airplane, no humans could fly, and most people didn't believe such a thing was possible — yet now we're sending rockets to Mars and who knows where next. In Africa before Bikila, there were no successful runners, and most of us didn't believe there ever would be. Now there are thousands of us, winning races all over the world, setting new standards and breaking records.

In one of my offices there is a poster that shows all the great champions Ethiopia has produced. Bikila is there right in the center. He is an icon for the whole of Africa, and a personal hero of mine. If it weren't for him, I would still be a farmer in the hills of Arsi. But because of Abebe Bikila I'm trying to win an Olympic marathon, just like him.”

In 1973 is de olympisch kampioen overleden.