Vergeten sporthelden: Rein de Waal

In de serie Vergeten Sporthelden bleek gisteren dat door het uitbreken van de Eerste Wereldoorlog een zekere wereldtitel door de neus werd geboord van baanrenner Gerard Bosch van Drakestein. Bij hockeyer Rein de Waal (1904-1985) waren twee andere gewelddadige conflicten aanleiding tot diepe sportieve verbittering. Belangrijker is dat De Waal het Nederlandse hockey radicaal uit zijn isolement haalde.

Rein de Waal en zijn mannen betreden het olympisch veld van Amsterdam

Rein de Waal was aanvoerder van het Nederlandse hockeyteam op de Olympische Spelen van 1928 in Amsterdam en 1936 in Berlijn. Dat Oranje uitkwam op deze internationale toernooien is opmerkelijker dan je misschien denkt, omdat ‘ons’ hockey zich tientallen jaren lang internationaal heeft geïsoleerd door eigen spelregels. Door persoonlijk ingrijpen van De Waal werden deze merkwaardige regels afgeschaft. Beter gezegd: door De Waal ontdekte de Nederlandse sport dat er buiten de landsgrenzen ook leven bestond.

Te gevaarlijk

Met het ontstaan van hockey in Nederland eind negentiende eeuw werd gekozen voor eigen spelregels. De velden hier waren niet goed genoeg om zonder gevaar met de harde hockeybal te spelen. Maar daar bleef het niet bij, tot enorme frustratie van die hockeyers, die wél volgens de internationale – lees: Engelse – regels wilden spelen.

H. van Booven speelde voor hockeyclub Hilversum en was in 1909 één van die gefrustreerde spelers. In dat jaar schreef hij een stuk in tijdschrift de Revue der Sporten. Daarin riep hij spelers op om een team samen te stellen ‘met Engelsche regels’.

Wat waren zijn problemen met de Nederlandse regels? Het belangrijkste was de Nederlandse hockeybal. Die was niet zoals we nu gewend zijn, maar een zachte bal, oranje en zo groot als een sinaasappel – de zogenaamde Scheurleer-bal.

Ontwerper hiervan was G.J. Scheurleer – toen ook een bekende naam in het tennis. Een eeuw geleden legde hij uit waarom hij tot zijn creatie kwam: “Toen het hockeyspel voor het eerst hier gespeeld werd, begonnen wij met een cricketbal, en dien te gevaarlijk vindend, zijn wij tot den tegenwoordigen bal overgegaan.” De Scheurleerbal, dus.

En dan waren er nog wat eigenaardigheden: de afwezigheid van een slagcirkel en twee platte kanten om mee te slaan. Tot slot werden in het Nederlandse hockey gemengde teams samengesteld, en geen afzonderlijke mannen- en vrouwenteams.

Stomme Hollanders

Van Booven was in 1909 zo aardig om te vertellen hoe de Engelsen roddelden: “You stupid, slow thinking Dutchman!” Maar wat dan nog? Die Engelsen zijn toch zelf ook hartstikke lijp?

Dat laatste is zeker waar, maar door de eigen regels konden de Nederlandse hockeyers nooit een wedstrijd over de grens spelen. En daar ging het om: in dit land was hockey geen sport maar een spel, waar het in de rest van de wereld precies andersom was. En nog erger: door die eigenzinnigheid deed het Nederlandse hockey nooit mee aan grote internationale toernooien, zoals de Olympische Spelen. En die waren in 1928 nota bene in het eigen Amsterdam!

Rein de Waal

Alleen het idee al is te belachelijk voor woorden: Nederland organiseert het grootste sportevenement ter wereld waar de eigen hockeyers niet aan mee mogen doen, vanwege een wit balletje, ‘dien te gevaarlijk vindend’. Aanvoerder Rein de Waal uit Amsterdam – toevallig de plek waar die Olympische Spelen gehouden zouden worden - ging zich er daarom mee bemoeien.

Brons in 1936 in Berlijn

Ongetwijfeld in samenwerking met H. van Booven uit Hilversum – die een halve eeuw na zijn stuk in de Revue nog steeds bekend stond als voorstander van ‘de Engelse regels’- dwong de Amsterdammer de invoering van de internationale regels af. De eerste officiële interland was tegen België en werd nog gewonnen ook - met 2-1.

In 1926 bestond de Nederlandse Hockeybond 28 jaar. Toen speelde Nederland dus pas zijn eerste interland! Ter vergelijking: de eerste officiële voetbalinterland was van 1905, toen de KNVB zestien jaar oud was. De eerste officieuze voetbalwedstrijd van een Nederlands team tegen een buitenlandse vereniging was echter al in 1894, toen de bond dus vijf jaar oud was. Om nog maar eens duidelijk te maken hoe traag het Nederlandse hockey zich ontwikkelde in het begin en vooral hoe belangrijk de rol van De Waal is geweest in de definitieve ontwikkeling van zijn sport.

Sensatie

Winnen van België is – met alle eerbied – van een andere orde dan uitkomen op de Olympische Spelen. Toch slaagde Oranje er in 1928 in om onder meer grootmacht Duitsland te verslaan en zelfs de finale te halen! Tegenstander was het onaantastbare Brits-Indië, technisch superieur. Maar De Waal was ondanks het verlies van die finale toch blij: “Omdat we zo’n prettige tijd hebben gehad met die Indiërs.”

De finale tegen Brits-Indië.

Door de persoonlijke contacten van De Waal met zijn vrienden uit het team van Brits-Indië heeft Oranje namelijk maandenlang met de olympisch kampioen getraind. In die korte tijd maakte het Nederlandse hockey daardoor een reuzensprong van een onvoorstelbare omvang. Eerst de spelregels veranderen en daarna leren van het sterkste team ter wereld – dankzij De Waal.

In 1936 won Oranje, weer met De Waal, brons op de Spelen in Berlijn. Tijdens de openingsceremonie droeg hij de Nederlandse vlag het stadion binnen. Enkele jaren later brak de oorlog uit.

De medailleuitreiking van 1928

Oorlog en verbittering

Het werd de eerste oorlog, die zijn sportieve loopbaan onderbrak - in dit geval als speler. Als bondscoach begon hij in 1952 een nieuw leven. Op de Spelen van 1952 won hij met de Nederlandse hockeyer zilver. De Waal wilde in 1956, in Melbourne, goud halen en deed alles om dit te bereiken. Maar juist in dat jaar viel de Sovjet-Unie het opstandige Hongarije binnen.

Nederland besloot op het allerlaatst tot een sportieve boycot van deze Spelen. De Waal werkte in het Olympisch Stadion een laatste training af met zijn team om daarna af te reizen naar Melbourne. Als een donderslag bij heldere hemel ontving hij het bericht van het NOC dat dit niet doorging en of hij dat kon doorgeven.

Als bondscoach in 1955, tweede van rechts

Want denk maar niet dat het toenmalige NOC het lef had om dit zelf te komen vertellen. Begrijpelijk dus dat Erica Terpstra namens haar organisatie een halve eeuw later haar verontschuldigingen aanbood voor deze boycot en vooral de manier waarop dat was besloten.

De Waal had daar in 1956 natuurlijk niets aan en vertelde met tranen in zijn ogen dat het feest niet doorging. Hij verliet de ruimte en liet zich als verbitterd man bijna nooit meer op het hockeyveld zien.

Deze huldiging van olympsich goud, zilver en brons werd De Waal in 1956 dus door de neus geboord

Wie het zich in de huidige hockeywereld nog kan herinneren, noemt De Waal één van de beste coaches ooit. Maar ook als speler heeft hij een invloed gehad, die nergens mee is te vergelijken.

In de volgende aflevering van Vergeten Sporthelden maken we kennis met een vrouw, die stopte met haar sport omdat ze elke keer te lang moest wachten voor ze weer aan de beurt was. Ze had toen al een wereldrecord op zak en een olympische medaille.

Hockey · Olympische Zomerspelen · Vergeten sporthelden

permalink | plaats reactie |

Reacties