Vergeten sporthelden: mevrouw Triebels-Koens

Waarom was deze serie ook alweer? O ja: vanwege de tentoonstelling HELD in de Nieuwe Kerk in Amsterdam. Vorige keer maakten we kennis met baron Van Tuijll van Serooskerken – alias de Sportvader. En bij een vader hoort een moeder – in dit geval de Zwemmoeder. We hebben het over mevrouw Triebels-Koens (1865 – 1955). Zij groeide op in de tijd dat verdrinken mode was.

Mevrouw Triebels-Koens zelf. Hier zit ze achter de bestuurstafel van de Zwembond

We vinden het nu doodnormaal dat we kunnen zwemmen. Maar dat dit het geval is, is nog maar relatief kort. Sterker: de gemiddelde Nederlander had niet al te lang geleden een pesthekel aan water.

‘Een Nederlander heeft altijd een haast instinctmatigen afkeer gekoesterd van water als middel tot reiniging des lichaams’, schreef het Nationaal Sport Gedenkboek in 1927 hierover. Rond 1880 kwamen onze voorouders niet in de buurt van water, mede vanwege de angst om te verdrinken. ‘Het percentage zwemmers was klein in dien tijd, wat tengevolge had, dat het percentage verdrinkers abnormaal hoog was. Het verdrinken was mode.’

Dit is een heel bijzondere foto uit 1906 met daarop vrouwelijke zwemmers. Vanwege de toen heersende normen mochten mannen nooit aanwezig zijn bij dameszwemmen, laat staan foto's maken. Volgens het tijdsbeeld van een eeuw geleden kijken we nu dus eigenlijk naar harde porno.

Dat in 1767 de Maatschappij tot Redding van Drenkelingen werd opgericht, was dus niet voor niets. Op 29 september 1917 schreef de Nieuwe Rotterdamsche Courant dat deze club 150 jaar bestond, waarvoor een speciale wedstrijd werd uitgeschreven. ‘De Prins der Nederlanden heeft een groote zilveren medaille uitgeloofd voor de vereniging wier leden het meest uitblinken bij het opwekken der levensgenoten.’

Want, zo werd nog maar eens duidelijk gemaakt: ‘In ons waterrijke vaderland kan er niet genoeg op gewezen worden, dat de kennis van de handgrepen voor het redden van drenkelingen eigenlijk voor iederen zwemmer onontbeerlijk is.’ In de jury van deze wedstrijd zat mevrouw Triebels-Koens - toen al bekend als De Zwemmoeder.

De Hollandse Dames Zwemclub viert feest. Onze Zwemmoeder daarmee ook. Uit de NRC van 2 februari 1926

Ieder Nederlander zwemmer

Mevrouw Triebels-Koens leerde Nederland zwemmen. En dat dit geen overbodige luxe was, zagen we hierboven al. Zelfs professionele roeiers en zeilers konden hier een eeuw geleden vaak niet zwemmen! Gelukkig maakte de Zwemmoeder hieraan een einde, alhoewel met moeite: behalve niet kunnen zwemmen, hielden we hier namelijk ook niet van vooruitgang. In 1938 bestond de Zwembond vijftig jaar en tijdens de toespraken werd met grote regelmaat teruggeblikt op het conservatisme waarmee de bond in de beginjaren te maken had gehad.

Nog even een legendarisch voorbeeld van dat conservatisme voor we teruggaan naar mevrouw Triebels-Koens. Begin vorige eeuw vroeg een Nederlandse zwemclub een vergunning voor een wedstrijd over 600 meter in openbaar water. Toestemming werd verkregen, maar wel onder voorwaarde dat de sporters rekening hielden met de politieverordening, die zwemmen in openbaar water verbood. De wedstrijd werd afgelast.

Tegen deze tijdsgeest in verzon Triebels-Koens de slogans ‘Zwemmen is zalig, niet zwemmen is zielig’ en ‘Ieder Nederlander zwemmer’. Ze begeleidde zwemmers uit met name de laagste sociale klassen, omdat het voor deze mensen het moeilijkst was zich de zwemkunst eigen te maken. Dat deed ze onder meer als trainster, maar ook als penningmeester van de Zwembond. Elk jaar vertelde ze dan de aanwezigen dat er opnieuw een solide basis was voor een nieuw seizoen. [Applaus]

Jaarvergadering van 1919. [Applaus]

Als voorstaand lid van de Hollandse Dames Zwembond stond ze vooraan toen in 1926 deze vereniging veertig jaar bestond. Volgens de NRC van 2 februari 1926 was de HDZ de eerste en oudste dameszwemvereniging van Nederland, die als hoofddoel had het zwemmen in de volksklasse aan te moedigen. Met dit jubileum vierde Triebels-Koens - ‘In zwemkringen alom bekend en populair’ - ook een feestje, omdat ze toen vijftien jaar presidente van de HDZ was. Tijdens de jubileumwedstrijden was er ‘een vroolijken aanblik door de kleurige vlaggentooi’ en werden misschien wel daarom twee records gebroken.

De Zwemmoeder in 1912, zittend op de grond tussen haar pupillen

Een mooi jaar

In 1935 werd de Zwemmoeder uitvoerig bedankt voor al haar werk. Op 14 september vierde ze haar zeventigste verjaardag en de AVRO-radio was erbij. De gemeente Amsterdam wenste haar van harte geluk, waarna de eremedailles erbij werden gepakt. Zowel de Koninklijke Nederlandse Zwembond als de Belgische Zwem-en Reddingsbond gaven de jarige eremetaal.

Mevrouw Triebels-Koens dankte daarna via de AVRO-microfoon de aanwezigen en sprak opnieuw haar ideaal uit: "Ieder Nederlander zwemmer."  En toen moest het mooiste nog komen: in een telegram van de koningin las de Zwemmoeder dat ze de onderscheiding in de Ridder van Oranje Nassau had gekregen.

 Mevrouw Triebels-Koens viert tussen jong zwemgrut haar verjaardag 

Dat je kan zwemmen, heb je dus te danken aan mevrouw Triebels-Koens. Niet meer vergeten, graag. In 1955 is ze overleden.

Ze heeft een eigen pad in Den Haag. Kijk maar:

De volgende vergeten sportheld is de man, die in 1892 geschiedenis schreef als coach van Janus Ooms. En dus niet Piet Ooms, de inmiddels wat minder vergeten marathonzwemmer. Bijnaam van deze nog vergeten sportheld: de Pruus

 Ere wie ere toekomt. Uit de krant van 21 maart 1931 

Vergeten sporthelden · Zwemmen

permalink | plaats reactie |

Reacties