Vergeten sporthelden: Cornelis Dudok de Wit

De vorige vergeten sportheld Janna van der Weg was de eerste vrouw, die de Elfstedentocht voltooide. Vandaag maken we kennis met Cornelis Dudok de Wit (1843-1913), alias Kees de Tippelaar, die als eerste Europeaan dwars door Java liep. Ook leuk: dankzij deze sportpionier heeft Breukelen al een eeuw de jaarlijkse Poffertjesdag.

Was onze vergeten sportheld Cornelis Dudok de Wit maar net zo’n schrijver geweest als Jacob van Lennep, want dan hadden we nu heel wat meer geweten van vergeten Javaanse gebruiken. Van Lennep maakte in 1823 met Dirk van Hogendorp een voetreis door de Noordelijke Nederlanden en deed daarvan verslag via brieven, die een dikke eeuw later werden teruggevonden. In 1942 werden deze gebundeld in Nederland in den goeden ouden tijd - niet te verwarren met De Goeie Ouwe Tijd.

Deze verslagen geven een beeld van ons land van vóór de Industriële Revolutie, van een Nederland dat na die wandeltocht heel snel zou veranderen. Dat had Dudok de Wit ook kunnen doen voor Java.

Naar Onzen Oost

Hij had niet voor niets de bijnaam Kees de Tippelaar en De Wandelende Hollander. Als 22-jarige besloot hij de wereld te gaan verkennen, in een tijd dat reizen niet zo makkelijk was. Op het geld hoefde hij niet te letten, want het familiefortuin was enorm. Dagblad Het Centrum schreef in 1913: ‘Per zeilschip voer hij naar onzen Oost, en na een reis van 96 dagen zette hij den voet te Soerbaja aan wal.’ Vanaf daar begon hij als eerste blanke Europeaan aan een tocht dwars door Java, die anderhalf jaar zou duren en 3.560 kilometer lang was.

Dudok verstuurde enorm veel kaarten en brieven, waarvan dit er eentje is

‘Als eenige bagage had hij een handvaliesje bij zich, een paar ijzersterke schoenen, en zijn reisparasol.’ Die schoenen gebruikte hij overigens alleen als hij in de buurt kwam van Europeanen, want hij liep het liefst op blote voeten. Om te eten schoot hij zo nu en dan een vogel en voor de rest schoof hij aan bij de plaatselijke bevolking, die hem met open armen verwelkomde. Het kostte hem zo'n tien tot twintig centen per dag. Belangrijker was dat hij zo in aanraking kwam met een cultuur, die geen blanke van zo dichtbij had meegemaakt.

Museum

Toch gaf hij veel geld uit, want onderweg verzamelde hij als een oer-Boudewijn Büch van alles en nog wat om het via Soerabaja naar huis te laten verschepen, naar landgoed Slangevecht in Breukelen. Samen met de grote aantallen wandelstokken, die hij in Java liet maken, gebruikte hij deze verzameling om een privé-museum in te richten.

Villa Slangevegt in Breukelen

In 1913 schreef een bezoeker wat hij hier had gezien: ‘Dingen van het land, kleedij van vrouwen en mannen, typische bijzonderheden van huis of woning, stukken van vulkanen of gesteenten van bergen, pijpen en stokken, sandalen en voetbekleedsels – ja, je weet niet wat voor ethnografische bijzonderheden. ’n Zweep uit olifantshuid, ’n stuk van een krokodillenstraat, ’n tong van een nijlpaard, ’n kimono van een Japansche geisha, ‘n stuk steen uit den Solo’schen kraton, ’n bamboestok van den ouden Sultan van Djoko… dat zijn zo maar enkele dingen, die ik me herinner gezien te hebben.’

Er lagen in dat musem behalve objecten van die ene tocht naar Java nog veel meer opmerkelijke attributen. Kees de Tippelaar had namelijk ook nog wandelingen gemaakt naar onder meer Parijs, Wenen en van New York naar Philadelphia om de de Wereldtentoonstelling van 1876 te bezoeken.

En dan had hij ook nog een enorme correspondentie met de hele wereld, die hij zijn hele leven heeft gevoerd. Dat tezamen moet tegenwoordig een vermogen vertegenwoordigen – financieel, maar vooral wetenschappelijk. Als we maar wisten waar alles was gebleven.

Want M.J. Adriani Engels schreef in 1960: ‘Daar hij niet van zorgzaam op schrift gestelde reisbeschrijvingen hield, is er zodoende weinig van hem bewaard gebleven, alleen een niet in de handel verschenen boek, dat hij aan zijn vrienden en kennissen cadeau deed. Dat bestond grotendeels uit tekeningen van Indische landschappen en bevatte verder een zakelijk resumé van zijn wandeltochten in de vorm van een opgave der afgelegen dagtrajecten.’

De krant van 1 april 1913

Zoals al werd geconstateerd: wat zou de geschiedschrijving van voormalig Nederlands-Indië er gebaat bij zijn geweest als Dudok de Wit net zo’n schrijftalent was geweest als Jacob van Lennep. Of misschien moeten we zijn brieven uit die tijd nog terugvinden …

Amsterdamsche Hockey- en Bandy Club

Er zijn misschien zeurpieten, die vinden dat Dudok de Wit niets te zoeken heeft in deze serie van Vergeten Sporthelden. Het maken van alleen gekke wandelingen is toch niet voldoende om hierin te worden opgenomen? Maar niet zeuren, want Dudok wordt nu nog beschouwd als een van de grondleggers van het lange afstandwandelen als sportieve prestatie.

Daarnaast heeft De Wandelende Hollander nog meer sporen achtergelaten in de Nederlandse sportgeschiedenis. Hij was in 1892 bijvoorbeeld oprichter van de oudste hockeyclub van Nederland: de Amsterdamsche Hockey- en Bandy Club. Dat deed hij samen met een andere oude bekende uit deze serie: Toon Abspoel.

Deze overactieve Dudok had maar vier uur slaap per dag nodig. Omdat hij ook nog eens ruim in de centen zat, en hij daarom nooit heeft gewerkt, was hij in de gelegenheid al deze aandacht te geven aan sport, cultuur en zijn directe omgeving. Zoveel zelfs dat hij nu nog een bekende verschijning is in Breukelen. Dankzij hem bestaat daar namelijk nog steeds de jaarlijkse Poffertjesdag.

Poffertjesdag in 1952. Is dat Villa Slangevecht op de achtergrond?

Op de site van de gemeente Breukelen staat hierover: ‘Dudok trakteerde op zijn verjaardag de dorpsjeugd op poffertjes en stichtte bij testament het L.C. Dudok de Wit’s Fonds waaruit nog steeds rond zijn verjaardag (3 oktober) de basisschooljeugd in de gemeente Breukelen in de befaamde poffertjeskraam van Van der Steen een portie poffertjes krijgt.’

De befaamde poffertjeskraam

In 1913 is hij overleden. Dat betekent dus dat deze traditie al bijna een eeuw bestaat!

Opsporing verzocht

In 1991 kreeg Dudok de Wit in Breukelen een beeld, dat begin dit jaar is gestolen. De Historische Kring Breukelen schrijft: ‘Het vermoeden bestaat dat het beeld vanwege de hoge opbrengst van brons is gestolen, te meer daar er in de regio meerdere bronzen beelden zijn verdwenen. De gemeente heeft bij de politie aangifte gedaan van de vermissing. Er is veel publiciteit in huis-aan-huisbladen, dagbladen en radio en tv Utrecht geweest over de verdwijning, waarbij nadruk is gelegd op de betekenis van Kees de Tippelaar voor Breukelen.’

Dit is het beeld. Als u het ziet, meteen de politie bellen!

Het beeld is nog niet teruggevonden. Elke hulp om het uit handen te halen van de dieven is welkom. Zo gaan we niet om met onze Vergeten Sporthelden!

Onze volgende vergeten sportheld is buiten Friesland helemaal niet vergeten.

Atletiek · Hockey · Vergeten sporthelden

permalink | plaats reactie |

Reacties