Zoeken

Op 20 oktober 1982 vond een van de grootste drama’s uit de voetbalgeschiedenis plaats. Aan het einde van de Uefa-cupwedstrijd Spartak Moskou – Haarlem kwamen door onbekende oorzaak honderden mensen in de verdrukking. Volgens officieel onderzoek zijn daarbij 66 mensen gedood, maar in 1989 concludeerden twee Russische journalisten op basis van schattingen van ooggetuigen en eigen onderzoek dat er maar liefst 340 mensen waren omgekomen.

Foto van de benefiet-pagina van Sportweek voor de replay van Spartak Moskou tegen Haarlem. Staat hier

Gedrang

Michail Koezenkov was zestien jaar oud toen hij deze ramp meemaakte. Hij vertelt Blom de gruwelijke details: “Mensen vielen naar beneden op het beton. En met hun lichamen duwden ze elkaar in dat gedrang. Je kon al niet meer naar beneden, daar lagen mensen. En van achteren duwde de menigte. Er was onvoldoende licht. Mensen boven konden niet zien wat er daar vooraan gebeurde. Het leek alsof de massa naar de uitgang liep, maar die massa kon nergens heen. Ik was in het midden. Midden in dat gedrang. Er was een leuning boven. Dan een bordes, en dan een leuning beneden. Ik werd er heen gedragen. Ik kon mijn benen niet bewegen. Mensen begonnen van alle kanten tegen me aan te drukken. Ik begon al het bewustzijn te verliezen. En op dat moment voelde ik dat er iemand onder mij was. Ik kon niet anders dan op hem gaan staan. Niet dat ik echt op hem stapte, maar ik kon mijn benen niet kwijt. Daardoor waren mijn longen ietsje hoger, en zo kon ik naar lucht happen. Ik had een soort adempauze. Dat leek een eeuwigheid te duren, maar in werkelijk was het iets van 5 à 10 minuten.”

Slechts één van de drie uitgangen was geopend door de bewakers, omdat er gedurende de wedstrijd oplopende spanningen waren met de Russische supporters. Om de ordeverstoorders eruit te vissen, werd deze trechter gemaakt. Deze maatregel zou leiden tot de massale verstikking, waarvoor de schuld exclusief werd neergelegd bij (voormalig) stadionmedewerker Joeri Pantsjichin. Hij werd tot drie jaar cel veroordeeld.

Sporen gewist

Tegen Blom praat hij voor de eerste keer over de ramp: “Voor mijn ogen begonnen mensen blauw te worden. Ik begreep dat ze stikten, maar ik kon ze niet helpen. Ik meldde meteen aan de leiding dat er iets was gebeurd. Zoiets had ik nog nooit meegemaakt. Ik was geshockeerd. Ik ben tot de ochtend gebleven, heb gezien dat lijken werden weggedragen en hoeveel. Ongeveer na één à anderhalf uur, toen ik de situatie analyseerde, begreep ik dat wij van de administratie hoe dan ook verantwoordelijk zouden worden gesteld. En dat is ook gebeurd.”

De toenmalige sovjetautoriteiten hebben het drama weggemoffeld, als het ware uit de collectieve herinnering proberen te wissen. Zoals in Achilles staat: ‘Ze hebben gebruik gemaakt van de complexiteit van de ramp om hun fouten te maskeren. De sporen zijn kundig gewist.’

Nooit zullen alle bewijzen worden teruggevonden, omdat alle documenten van de betrokken ambulances, ordehandhavers (de militie) en de ziekenhuizen zijn vernietigd.

Hoeveel doden er zijn gevallen in Moskou zal wel nooit duidelijk worden. Om toch nog stil te staan bij deze voetbalramp is op 20 oktober in Moskou een herdenkingswedstrijd.