Zoeken

Het is voor de tweede keer in korte tijd dat ik mag vertellen over het olympisch vuur. In mei hield ik mijn betoog in het Griekse Olympia tegenover veertig sportjournalisten uit de hele wereld. Ik sprak op slechts enkele meters afstand van het monument van Pierre de Coubertin, de grondlegger van de moderne Olympische Spelen, waar ook zijn hart is begraven. Het was maar enkele tientallen meters verwijderd van de Tempel van Hera in het klassieke Olympia, waar het olympisch vuur wordt ontstoken voor de lange estafettetocht. Zo ook volgend jaar.

Het was op de Internationale Olympische Academie, het olympische kenniscentrum. Hier komen jaarlijks honderden en misschien wel duizenden mensen van het IOC bijeen om te debatteren, kennis uit te wisselen, om te werken aan de gezamenlijke filosofie van het olympisme. Ik heb het zelf meegemaakt: het is prachtig om dat mee te maken, om hierbij te zijn. In zo’n sporthistorisch epicentrum voel ik me verschrikkelijk goed – daar het hart van De Coubertin en daar het oude stadion van Olympia. Dat centrum is meteen de beste plek om te vertellen waarom het olympisch vuur in gevaar is, en daarmee de olympische beweging. Maar helaas: bij de Academie viel mijn verhaal niet zo goed. Bij de veertig sportjournalisten trouwens wél.

Ook hier in Amsterdam voel ik me trouwens thuis als ik spreek over het olympisch vuur, omdat ik nu spreek in de schaduw van de plek waar het olympisch vuur is geboren: de Marathontoren bij het Olympisch Stadion. Iedereen mag het weten: als het gaat om de Olympische Spelen ben ik een believer, een aanhanger van het olympisme. Ik ben alleen niet blind, zoals het IOC momenteel wél is. Het olympisch vuur is in gevaar!

Sport en politiek komen steeds dichterbij. Mensenrechten, Tibet, Darfur, en nu weer de rol van China in Birma. Toch blijft het IOC er op hameren dat sport en politiek niets met elkaar te maken hebben. Gelukkig hebben wij in Nederland nog NOC*NSF, de Nederlandse tak van het IOC, dat die waangedachte in slechts drie zinnen elimineert. Het staat op de officiële site van NOC*NSF.

Hierop is een speciaal hoofdstuk ingeruimd voor Topsport en Olympisch. Naast de berichten met nieuws over welke sporters zich hebben geplaatst voor Beijing staat er een boeiend citaat over de relatie tussen sport en politiek. Hier staat:

‘Onwetend is men blijkbaar van het feit dat sport en politiek zeker bij de Olympische Spelen vanaf het prille begin met elkaar verweven waren. Sport bevindt zich ook niet op een maatschappelijk en sociaal eiland, het is een onderdeel van het reilen en zeilen in de wereld. En naarmate er meer prestige mee te winnen is, neemt de politieke inmenging toe.’

Aldus NOC*NSF, dat het IOC hiermee een wijze les leest. Misschien moet Hein Verbruggen het eens lezen als hij tijd heeft. Het is namelijk een ijzersterke analyse en al helemaal als we die toepassen op het olympisch vuur. Want als er ergens prestige is te winnen, is het daar wel.

Zoals ik al zei is het olympisch vuur op slechts enkele kilometers hiervandaan voor de eerste keer ontstoken: in de Marathontoren bij het Olympisch Stadion voor de Olympische Spelen van 1928. Volgend jaar bestaat het olympisch vuur dus precies tachtig jaar en dat gaat het Olympisch Stadion vieren. Het vuur is dus niet afkomstig van de klassieke Olympische Spelen in het oude Olympia, zoals sommige in deze zaal misschien nog denken.

Het vuur werd in 1928 nog niet met een toorts ontstoken en er ging geen estafette aan vooraf. Het waren medewerkers van het Energiebedrijf die met lucifers voor het eerste olympische vuur uit de geschiedenis zorgden.

In 1936 werd voor de eerste keer in Olympia het vuur ontstoken met daarna de bekende estafettetocht. Die voerde dat jaar naar Berlijn, naar wat we nu kennen als de Nazi-Spelen van Hitler. Net als de rest van deze Zomerspelen werd het olympisch vuur door de nationaal-socialisten gebruikt voor politieke propaganda. Zowel de Spelen als het vuur hebben dit misbruik gelukkig overleefd.

En nu, in de 21e eeuw is het vuur een van de beroemdste olympische symbolen, als de aankondiging van de Olympische Spelen. Hoe belangrijk het is, wordt vooral benadrukt door het IOC zelf. Op de officiële site van het Comité wordt dit van een enorm morele status voorzien:

In the context of the modern Games, the Olympic flame is a manifestation of the positive values that Man has always associated with fire. Like the messengers who proclaimed the sacred truce, the runners who carry the Olympic flame encourage the whole world to put down their weapons and turn towards the Games. The choice of Olympia as a departure point emphasises the link between the Ancient and Modern Games and underlines the profound connection between these two events.

Kortom: in deze tekst wordt een direct verband gelegd tussen het vuur en het neerleggen van de wapens en wel door het IOC zelf! Sterker: die club van Jacques Rogge heeft hier een directe koppeling aangebracht tussen de moderne estafettetocht en de klassieke olympische vrede, de sacred truce, de εκεχειρία. En met deze grote woorden richt zowel het IOC als China zich op de komende tocht van het olympisch vuur. Dat dreigt dit keer helaas te bezwijken onder zijn eigen morele gewicht.

Op 25 maart 2008 begint in Olympia het feest met als letterlijke en figuurlijke hoogtepunt het beklimmen van de Mount Everest. De olympische toorts moet en zal het hoogste punt ter wereld bereiken. Al drie jaar geleden begon China met de eerste voorbereidingen om maximaal rendement uit deze stunt te halen.

In april 2005 startte een grote schoonmaakactie om 615 ton afval van de berg te verwijderen. Dat is te vergelijken met de rotzooi van ruim honderd geslaagde Koninginnedagen in Amsterdam, maar dan op een wat grotere oppervlakte, wat hoger boven N.A.P. Maar in plaats van de berg op te ruimen hebben diezelfde Chinezen hier vorig jaar nog een behoorlijke rotzooi gemaakt.

In 2006 werden gruwelijke beelden de wereld rondgestuurd van een slachting onder Tibetanen, die via de Mount Everest onderweg waren naar de Dalai Lama in India. Van grote afstand werden ze onder vuur genomen door Chinese soldaten, zonder enige aanleiding. Velen werden doodgeschoten en als afval achtergelaten. Maar maakt u zich geen zorgen: die lichamen zullen volgend jaar wel opgeruimd zijn als het olympisch vuur deze plek zal passeren. Het zou wat zijn als voor het oog van de wereldpers één van die lopers zou struikelen over een vergeten Tibetaans lichaam.

Maar goed: het olympisch vuur zal juist deze bloedige berg passeren. De vredesboodschap van het IOC en China wordt verkondigd op het bevroren bloed van een misdaad tegen de menselijkheid. Dat zei ik al in mei op de kansel in Olympia, en dat kwam me meteen op een reprimande te staan van de baas van de Olympische Academie. Ik had eerlijk gezegd met weinig anders rekening gehouden.

Bij hem sloeg mijn waarschuwing over het olympisch vuur duidelijk niet aan. Het lukte me niet erop te wijzen dat het doen van een morele oproep op een misdadige plek op voorhand gedoemd is te mislukken, en al helemaal als er gefilmd bewijsmateriaal van de misdaad is gemaakt.

Het IOC blijft zeggen dat sport en politiek van elkaar zijn gescheiden, maar het enige wat ik doe is die club op zijn eigen woorden wijzen, zoals iedereen ze kan nalezen op haar eigen officiële site. Dat is geen politiek, dat is wijzen op inconsequent gedrag, wijzen op de afwezigheid van enige gevoel van verantwoordelijkheid.

Nu moet u niet denken dat we de komende Spelen moeten boycotten, integendeel. Boycotten is voor beginners, voor mensen die de discussie willen ontlopen, en die de sporters willen lastigvallen met de problemen, die door andere mensen en organisaties zijn veroorzaakt. Sport en politiek zijn niet gescheiden, maar sporters en politiek wel. Zoals ik ook in Olympia zei: ‘Don’t blame the athletes.’

Wat ik juist wil is verantwoordelijk gedrag, en dat is wel degelijk aanwezig in de olympische beweging. Zoals NOC*NSF bijvoorbeeld, dat zowel de problemen en gevaren als de uitdagingen ziet van de komende Spelen. NOC*NSF is zelfs bereid om een bijeenkomst te houden met organisaties als Amnesty International en de NVJ om een eerlijk gesprek te voeren over de Spelen van 2008. Het comité heeft mij gevraagd die te organiseren, dus dat u het nu weet.

Het is bedoeld om het gesprek over China eerlijk en open te houden, en NOC*NSF durft ook die verantwoordelijkheid te nemen. We moeten namelijk ook zien dat er heel veel dingen goed gaan met de komende Olympische Spelen. Voor kritiek moet alle ruimte zijn, net als voor de Spelen van 2008.