Zoeken

De gemiddelde verkeersagent in een van de Chinese steden sterft op zijn 43e. Dat komt door de slechte werkomstandigheden en de luchtvervuiling. Misschien wel 250.000 Chinezen zitten in werkkampen. Ik kende deze en andere akelige feiten over China niet tot de media hun aandacht focusten op de Olympische Spelen volgend jaar in Peking. China dacht dat de Spelen een bijzonder handige manier waren om de ‘vredige opkomst’ van het land te tonen. De vraag is of het land niet de zoveelste gastheer zal zijn die ontdekt dat het houden van de Olympische Spelen ook slecht voor je imago kan zijn.

Het laatste schurkenregime dat profiteerde van de Olympische Spelen was waarschijnlijk dat van de nazi’s in 1936. Zij wisten de wereld grotendeels te misleiden.

Excuus-jood

Wanneer irritante buitenlanders klaagden over hun behandeling van de joden, kwam het Internationaal Olympisch Comité de nazi’s te hulp. Generaal Charles Sherrill, Amerikaans IOC-lid, haalde Duitsland over om een halfjoodse schermer mee te laten doen met de Spelen.

Hij zei: ‘Ik ging naar Duitsland om ten minste één jood in het Duitse olympische team te krijgen, mijn opdracht is dus vervuld.’ Toen hem gevraagd werd hoe het zat met de uitsluiting van andere joodse atleten, zei hij: ‘Er is nog nooit een vooraanstaande joodse atleet geweest.’

De meeste bezoekers in Berlijn zijn schijnbaar in de nazi-propaganda getrapt. João Havelange, die later president van de FIFA werd, zwom op de Spelen van 1936 voor Brazilië. Hij vertelde later aan schrijver David Yallop: ‘Iedereen had bewondering voor de vooruitgang in Duitsland. Het was een fantastische tijd.’

Spelen spinnen

Langzaam werd de situatie voor ‘slechte’ gastheren moeilijker. In 1969 ontdekte de Amerikaanse journalist Joe McGinniss het begrip spinnen. In zijn boek The Selling of the President beschrijft McGinniss hoe presidentskandidaat Richard Nixon eindeloos dezelfde commercial opneemt. Tot die tijd hadden journalisten opgeschreven wat politici ze vertelden. Nu begonnen ze de methodes te beschrijven die de politici gebruikten om ons te overtuigen.

Niet langer schreven journalisten klakkeloos op wat de regering ze vertelde (tenminste zo was het voor de aanloop naar de oorlog in Irak in de VS). Een redacteur buitenland van de Financial Times vatte de moderne benadering als volgt samen: ‘Als zij niet willen dat jij het weet, is het nieuws.’

Dat was geen goed nieuws voor de gastheren van de Olympische Spelen. Zonder uitzondering waren zij ervan overtuigd dat de Spelen hun stad in een gunstig daglicht zouden laten zien. Vaak zaten ze ernaast. We herinneren ons de Olympische Spelen van 1972 in München vanwege het bloedbad dat de Palestijnen onder de Israëlische deelnemers aanrichtten en de Spelen van 1976 in Montreal vanwege de boycots en de schulden die de stad dertig jaar later nog heeft.

Totalitaire regimes waren de laatste die deze verandering in de media zagen, omdat hun eigen journalisten nog wel naar ze luisterden. Toen de militaire junta van Argentinië het WK Voetbal in 1978 organiseerde, huurden ze het pr-bedrijf Burson-Marsteller in en leukten het land op. Hoe kon je er voor zorgen dat Argentinië er rijk uitzag? Haal de krottenwijken neer. Verban de inwoners. Zorg dat dissidenten verdwijnen.

Maar veel buitenlandse journalisten rapporteerden juist over deze maatregelen. Hun artikelen deden denken aan de Berlijnse Spelen. Twee Duitse tv-commentatoren gaven tijdens de openingsceremonie een uitgebreide uitleg aan hun publiek over de mensen die verdwenen waren; tv- ploegen filmden de fotogenieke moeders van verdwenen jongeren tijdens hun wekelijkse protesten. De generaals waren woedend. Ze hadden deze buitenlanders te eten gegeven, ze meegenomen naar Mendoza om wijn te proeven, ze echte gastvrijheid getoond, en dit was hun dank!

Dronkaards en dictators

Het was hetzelfde liedje in Moskou in 1980. Het verhaal dat naar buiten kwam, was niet hoe schoon de stad voor de Olympische Spelen wel niet was, maar welke methoden er gebruikt waren om het zo schoon te krijgen. ‘Ongewenste personen zullen de stad uit worden gestuurd’, legde de Amerikaanse columnist Red Smith uit. ‘Dissidenten, dronkaards, psychotische mensen en Joden die emigratie hebben aangevraagd, zijn ongewenste personen.’

Er is een kwalijke geur om Moskou blijven hangen, en gedeeltelijk daarom is geen ander land onder een dictator sindsdien meer gastheer van de Zomerspelen geweest.

Atlanta ontdekte in 1996 dat de Olympische Spelen zelfs de reputatie van een ‘vrije’ stad konden vernietigen. De Spelen waren nauwelijks zichtbaar achter het oerwoud van reclameborden en dat gold ook voor de stad zelf. En toen ging er nog een bom af die iemand doodde en 111 mensen verwondde. De bommengooier, Eric Robert Rudolph, bewees niet goed bij zijn hoofd te zijn toen hij in 2005 de Olympische Spelen als volgt beschreef: ‘Onder bescherming van het regime in Washington kwamen miljoenen mensen samen om eer te bewijzen aan de idealen van wereldwijd socialisme.’ Juan Antonio Samaranch, toen IOC-voorzitter, die zoals dat hoort iedere keer de Olympische Spelen als de beste ooit beschreef, sloot deze maal de Spelen af met een koel ‘Goed gedaan, Atlanta.’

Het lot van Peking kan wel eens op dat van Atlanta gaan lijken. Peking verwent journalisten niet, ze sluiten ze liever op. De publiciteit is tot nu toe vooral over de smog en de executies in China gegaan. (Misschien wel 90 procent van het totale aantal op de hele wereld wordt nog steeds daar uitgevoerd. Soms werden de slachtoffers eerst nog aan een vol stadion getoond.) China’s goedkeuring van de slachting in Darfur heeft geleid tot de naam: ‘De Genocide Spelen.’

Toch zegt Rana Mitter, China-kenner aan de Universiteit van Oxford, dat ondanks alles de Spelen het imago van China opgekrikt hebben. Het is wel waar, zegt ze, dat Amerikaanse en Europese media kritiek hebben. Maar in andere delen van de wereld wint China de discussie over mensenrechten. Veel arme landen accepteren de claim dat ‘economische rechten’ belangrijker zijn. Als de Amerikanen tegensputteren, kan China komen met Guantanamo Bay of Abu Ghraib.

Mitter zegt dat China de grootste propaganda-overwinning al binnen gehaald heeft: de Spelen werden toegewezen ondanks het feit dat China een totalitaire staat is. Dat betekent dat de Chinezen de voorwaarden kunnen scheppen waaronder de Spelen plaatsvinden. Mitter legt uit: ‘De Spelen geven China het stempel van goedkeuring dat elk land als gastheer krijgt, namelijk dat hij als belangrijk en redelijk lid van de internationale gemeenschap is opgenomen. Dat is precies het beeld dat de Chinezen willen uitdragen.’ Het is dus een gouden medaille voor de Chinese Communistische Partij.

Op weg naar Peking · Sport en politiek

permalink | ga naar reacties |