Vergeten Sporthelden: Law Adam

De vorige vergeten sportheld Piet Knijnenburg was de grootmeester van de bocht. Law Adam (1908 – 1941) is uitvinder van de schaarbeweging. In het voetbal tenminste, want in het schaatsen was deze al eerder toegepast.

Er zijn mensen die zeggen dat Ajacied Piet Keizer de schaarbeweging heeft uitgevonden, maar hij heeft deze hooguit heruitgevonden. Door voetballer Law Adam maakte Europa in de jaren dertig van de vorige eeuw al kennis hiermee. In het boek Als de kraaien overvliegen geeft ooggetuige Max Colthoff een beschrijving van deze truc:

“Als ik het goed heb (beweegt linkerbeen in cirkelvorm tegen de klok in) ging het zo, dat-ie de bal opdreef en met zijn linkervoet rechts om die bal heenging. Doordat-ie dit deed van binnen naar buiten, ging de tegenstander daarin mee, en dan liep Law met de bal aan het rechterbeen door langs de tegenstander in kwestie. Die man was uitgespeeld, doordat-ie niet naar de bal keek, maar naar het lichaam. Het gebeurde altijd aan de rechterkant van het veld. De tegenstander ging de linkerkant uit en dan ging hij er rechts voorbij.”

Het Vaderland op 17 oktober 1932

Schaatsers waren eerder!

Law Adam is daarmee de eerste voetballer die de schaarbeweging gebruikte, maar zoals gewoonlijk gaat Sportgeschiedenis.nl het een en ander heel nauwkeurig samenvatten. Adam was namelijk niet de eerste sporter die in verband werd gebracht met de schaarbeweging. Want in 1929 stond het volgende bericht in de krant over Nederlandse schaatsers, die trainden in Noorwegen:

‘Er waren er verscheidene onder ons die in het nemen der bochten nu niet bepaald matadoren waren. Doch nu zij de schaarbeweging der beenen hier goed hebben gezien en zij tweemaal per dag gelegenheid hebben gehad in de bochten te oefenen, nu beginnen zij het kunstje al te pakken te krijgen waardoor hun oefening rustiger en zekerder wordt.’

Maar goed, dit was iets anders dan wat Adam deed. Deze voetballer was een hele grote in zijn tijd, zowel in Zwitserland als in Nederland. Sterker: hij speelde mee in beide nationale elftallen en maakte daardoor een discussie los waar Geert Wilders graag wakker voor wordt gemaakt.

Adam wordt hier wakker gemaakt in de slaapcoupé van de trein naar Denemarken voor de interland van 14 juni 1931. Foto Nationaal Archief

Dubbele nationaliteit

Zoals zo veel voetballers uit de oude doosch is Law Adam geboren in Nederlands-Indië en wel in Probolinggo. Adam belandde al snel in Den Haag, waar hij een belangrijke speler werd bij HVV – de toen nog niet koninklijke voetbalverenging. Als negentienjarige vertrok hij naar Zwitserland voor zijn studie en sloot zich aan bij de Grasshoppers. Daar groeide hij uit tot een van de beste rechtsbuitens van Europa.

Omdat het in Zwitserland met grote uitzondering was toegestaan een buitenlander op te nemen in de nationale elf – mits met een aantoonbare band met het land – werd Adam in 1929 opgeroepen om mee te doen tegen Oostenrijk. Juist in die tijd zat Oranje in een dal en had daarom behoefte aan goede aanvallers. Adam werd daarom in 1930 geselecteerd om mee te spelen tegen – nota bene! – Zwitserland.

Adam scoort tegen België op 17 april 1932. Nationaal Archief

Ad van Emmenes schreef hierover: ‘Tegen dit besluit rees oppositie van voetbalpolitieke kant. Er werden door leden van de Bondsvergadering vragen gesteld aan het Bondsbestuur of het nu zo maar mocht, dat iemand in het Nederlands Elftal werd gekozen, die niet eens speler was van een Nederlandse club.’

Het mocht, waarna er iets vreemds gebeurde. Alhoewel Oranje naar Zwitserland moest voor die interland werd Adam verplicht eerst naar Nederland te komen voor de gezamenlijke reis. Terwijl hij dus woonde in dat land! Ook vroeger waren sportbestuurders soms knettergek.

Het eindigde in een drama, want Adam en zijn vrienden verloren met 6-3. Onze vergeten sportheld deed het redelijk, stond in Het Vaderland: ‘Laat men Adam vooral handhaven.’ Maar voor de rest vonden de Nederlandse sportjournalisten het een mislukking. Op de perstribune hoorde men opeens iemand boos schreeuwen: “Wij moeten een nieuwe technische commissie hebben!”

Met een onbekende schone op de boot naar Denemarken. Nationaal Archief

HVV

Adam bleef en als speler van de Grasshoppers speelde hij tien interlands. Zijn laatste was op 7 mei 1933 tegen België, maar toen namens HVV.

Terug bij deze Haagse club maakte hij wederom enorme indruk. In 1934 speelde hij bijvoorbeeld Emma uit Dordrecht helemaal kapot met zijn verbluffende techniek. Dagblad De Vaderlander schreef op 17 december 1934:

‘Bij H.V.V. was het wederom Law Adam die iedereen verwonderd deed staan van zijn handigheid om tegenstanders te passeeren: het moet voor de verdediging van Emma wel om moedeloos te worden zijn, want telkens als de bal bij Adam was, dreigde er gevaar voor de Dordtsche veste.’ Het werd 7-1 voor de club van Adam.

Niet alleen de schaarbeweging was een uitvinding van deze voetballer, want volgens Matty Verkamman in het boek De Internationals was er nog iets, waarop hij patent had: de haringtruc. Verkamman: ‘Wat de laatste schijnbeweging precies inhield, weet niemand weer, al ligt het voor de hand te veronderstellen dat Adam zich razendsnel kon wegdraaien van de tegenstander.’

Helaas voor zijn medespelers maakte hij het ook wel eens te gek, zodat zijn acties stierven in schoonheid. Na een indrukwekkende dribbel liep hij zich volkomen vast en kon de tegenstander er met de bal vandoor. In 1934 werd er zelfs over hem gezegd dat hij te dik was geworden.

Dikzak!

Slechte gezondheid

We zijn de afgelopen jaren regelmatig opgeschrikt door voetballers, die tijdens een wedstrijd stierven op of nabij het veld. Helaas is ook Adam zo aan zijn einde gekomen - pas 32 oud. Dat hij maar elf keer met Oranje meespeelde, kwam vooral door zijn slechte hart. Het was medisch onverantwoord om door te gaan en daarmee was op 7 mei 1933 de interlandcarrière van Adam voorbij.

Omdat hij naar Indië vertrok, zou de schaar vanaf zijn afscheidswedstrijd in augustus 1935 nooit meer op de Nederlandse velden te zien zijn. In de kolonie zou hij aan zijn einde komen tijdens een voetbalwedstrijd.

Verkamman citeert scheidsrechter W.A. Lambeck, die in Soerabaja de wedstrijd tussen Thor en Anasher leidde. In de achtste minuut van de tweede helft verliet Adam het veld, nadat hij al twee keer had gescoord en drie assists had gegeven. Hij liep met de hand op zijn hart en de scheids vroeg of het ernstig was.

“Nee, maar mijn hart begint zich te roeren en ze hebben nu een mooie voorsprong, dus kan ik mij nu wel aankleden.” Lambeck schreef in een brief aan tijdschrift De Scheidsrechter wat er daarna gebeurde:

‘Toen ik na het laatste fluitsignaal in de kleedkamer kwam, lag Law Adam op de masseertafel, geheel blauw. De onmiddellijk ontboden geneesheer en de hartspecialist probeerden de levensgeesten op te wekken door hem injecties in de hartstreek te geven. Een halfuur later kon slechts de dood worden geconstateerd. Zijn clubliefde had hij met de dood moeten bekopen.’

 Een prachtige collage voor de interland tegen Frankrijk van 29 november 1931. . Vanaf boven en van links naar rechts: Gejus van der Meulen, Mauk Weber, Sjef van Run, Jaap Paauwe, Wim Anderiesen, Puck van Heel, Frank Wels, Law Adam, Wim Lagendaal, Jaap Mol en Joop van Nellen. Nationaal Archief

De volgende vergeten sportheld gaf na zijn afscheidswedstrijd de bondsvoorzitter een pak slaag, zodat deze official met een beurs gezicht op een receptie verscheen. De schorsing die hierop volgde, was volkomen zinloos.

Vergeten sporthelden · Voetbal

permalink | plaats reactie |

Reacties