De gebalde vuist van 1968

In 1968 waren de Olympische Spelen in Mexico en ze werden legendarisch. Bob Beamon, Dick Fosbury, Tommie Smith en John Carlos schreven daar sportgeschiedenis. De komende tijd besteden we aandacht aan hun legendarische prestaties. Vandaag de gebalde vuist van twee zwarte atleten.

ANP Fotoarchief

1968 was een bijzonder jaar. In 1968 werden Robert Kennedy en Martin Luther King vermoord. Het Amerikaanse leger zat in Vietnam. Datzelfde Amerika had binnen de eigen landsgrenzen genoeg aan zichzelf. De brandende Amerikaanse binnensteden, de studentenrevoltes, en ondertussen waren de Amerikanen ook nog druk bezig naar de maan te vliegen.

In 1968 was er in de Verenigde Staten sprake van raciale spanningen. De zwarte inwoners van Amerika werden nog allerminst geaccepteerd in het dagelijkse leven en ging zich als gevolg hiervan steeds meer roeren. In eerste instantie vreedzaam, via Martin Luther King, maar al snel radicaler via organisaties als de Black Panthers.

Fist of Glory

Het beeld dat de Black Panthers verspreidden was krachtig, als een revolutionaire zwarte krijger. De Panthers hadden een krachtige boodschap, met een krachtige beeldtaal. Hun sterkste symbool was de Fist of Glory, een omhooggehouden gebalde zwarte vuist. De vuist representeerde de trots en kracht van het zwarte volk, een kenmerk voor de zwarte gemeenschap dat in opstand kwam tegen de raciale stereotypering van de blanke overheerser.

In deze sfeer van onlusten ging een gemengde Amerikaanse Olympische ploeg naar Mexico. De raciale spanningen werden meegenomen en al snel kwamen de tegenstellingen ook in het Olympisch Dorp naar voren.

De zwarte Amerikaanse atleten brachten in het Olympisch Dorp een protestbeweging tegen de rassendiscriminatie op gang. Ze droegen een insigne waarop stond Olympic Project for Human Rights. Er broeide dus al iets. Een aantal zwarte atleten was vastbesloten om tijdens de Spelen, in de spotlights, aandacht te vragen voor gelijke behandeling van rassen in Amerika.

Een manifestatie in Nederland in 1970. Nationaal Archief

Handschoen

Tommie Smith en John Carlos voegen de daad bij het woord. Tijdens de medailleceremonie voor de 200 meter luisteren de Amerikaanse sprinters naar het Amerikaanse volkslied. Ze stonden blootsvoets, met het hoofd naar beneden. Zij hielden een gehandschoende vuist in de lucht, de Black Powergroet. De winnaar van de zilveren medaille, Peter Norman, sympathiseerde met de twee Amerikanen. Norman stak een badge op als steun voor de zwarte atleten.

Het vreedzame protest van Smith en Carlos deed de Amerikaanse samenleving op haar grondvesten trillen. De beide atleten werden uitgescholden voor niggers en communisten. Niemand had een goed woord over voor de twee atleten. Het NOC van de VS kondigde al snel represailles aan. Maar Smith en Carlos waren de Amerikaanse sportbobo’s voor en verlieten zelf het Olympisch dorp.

Twee dagen later toonden de 400 meter-lopers Lee Evans, Larry James en Ron Freeman zich solidair met Smith en Carlos. Ook zij staken hun vuisten in de lucht. Vreemd genoeg had hun actie geen gevolgen en kreeg nauwelijks aandacht in de media.

De carriere van Smith en Carlos was wel voorbij. De twee werden persona non grata in hun land. Beiden deden nog een poging om zich om te scholen tot American Football, maar hun carriere was van korte duur. De gebalde vuist bleef hen achtervolgen.

Al snel pleegde de vrouw van Smith zelfmoord, omdat ze de druk op haar man niet meer aankon. Uiteindelijk volgde er in 1984 rehabilitatie: de twee atleten werden opgenomen in het Olympic Spirit team vanwege de Spelen in Los Angeles.

Opvallend is dat Peter Norman contact bleef houden met Smith en Carlos. Norman overleed op 64-jarige leeftijd aan een hartaanval. Smith en Carlos kwamen over naar Australië om hem de laatste groet te brengen. Ze hielpen ook zijn doodskist te dragen.

Atletiek · Olympische Zomerspelen · Sport en politiek

permalink | plaats reactie |

Reacties