Voetbal en Europa

Vanaf donderdag 29 november in de winkel: ‘Eigenlijk bent u een Europeaan. 27 Essays over kansen zonder grenzen’. In die bundel staat ook het artikel ‘Europees voetbal: eenheid in verscheidenheid’. Sportgeschiedenis.nl gaat dit artikel in drie delen publiceren.

Bundel kopen?

Het begin

Op 1 juni 1955 zaten in het arme Siciliaanse stadje Messina zes mannen namens zes Europese landen rond een tafel. ‘Wim’ Beyen, de partijloze minister van buitenlandse zaken, vertegenwoordigde Nederland. Twee dagen lang bespraken de mannen plannen voor ‘Europese integratie’. Twee jaar later leidde dat tot het Verdrag van Rome en de stichting van de EEG, de vader van de huidige EU.

Tegen het einde van die zomer van 1955, op de middag van 4 september, werd in Lissabon een volgende stap naar Europese eenwording gezet: Sporting Lissabon ontving Partizan Belgrado in de allereerste voetbalwedstrijd om de Europa Cup, de vader van de huidige Champions League. Het werd 3-3.

Voetbal

Op het eerste gezicht zijn de grootste voetbalwedstrijden een ramp voor Europa. Alleen tijdens een EK of WK verfen miljoenen Europeanen zich in de nationale kleuren en hollen ze dronken met nationale vlaggen zwaaiend over straat. Bij wedstrijden tussen Nederland en Duitsland is het bijvoorbeeld weleens tot schermutselingen in grensplaatsjes gekomen – voor EU-begrippen, praktisch oorlog.

Toch zijn voetbal en Europa in de laatste vijftig jaar samen groot geworden. Het topvoetbal versterkt bijna ongemerkt het Europatriotisme. Het enige dat Europese leiders daarvoor moeten doen, is er met hun handen vanaf blijven.

Patriotisme en Europatriotisme bestaan niet in de natuur. De gevoelens moeten worden gecreeërd. Zo hebben de meeste Europese landen vooral in de negentiende eeuw hun nationale identiteiten opgebouwd. Mensen die verschillende regionale dialecten spraken, tot verschillende religies behoorden, en geheel verschillende levens leidden, moesten gaan geloven dat ze in dezelfde natie woonden. In Frankrijk is het process ooit beschreven als de transformatie ‘van boeren tot Fransen’.

Voetbal na  de Tweede Wereldoorlog

Tot 1945 werd nationale identiteit vooral door oorlogen geschapen. Sindsdien is sport en vooral voetbal de belangrijkste motor. In de meeste Europese landen zijn de best bekeken tv-programma’s tegenwoordig wedstrijden van het nationale voetbalteam. In Nederland kijkt zelfs driekwart van de bevolking naar de grootste wedstrijden (waarschijnlijk meer dan in welk ander land ter wereld).

Dit zijn de avonden van het nationalisme. Maar voetbal schept ook regionalisme (FC Twente als ploeg van de streek) en zelfs dorpspatriotisme (de grimmige derbys in de laagste klassen van het amateurvoetbal).

Maar er is geen voetbalploeg die Europa vertegenwoordigt. Dat is wel een droom van velen in Brussel (al valt de stad tijdens grote toernooien soms in nationalisme uiteen, als politici en ambtenaren met geverfde gezichten plotseling aantonen dat ze een stuk minder supranationalistisch zijn dan was verondersteld). In 1984 stelde het Adonnino-comité van de Italiaanse Europarlementarier Pietro Adonnino enkele middelen voor om een Europees gevoel te creeëren: een Euroloterij, de blauwe vlag met gouden sterren, én Europese sportploegen.

Slechts één EU-sportploeg

Vandaag bestaat er echter slechts één EU-sportploeg: het golfteam dat om de twee jaar voor de Ryder-Cup tegen de VS speelt. Zelfs dat is eigenlijk een Brits-Iers team met een paar ‘token continentals’. In het voetbal zijn er geen EU-teams, want buiten Brussel bestond er geen enkel animo daarvoor.

Twintig jaar na Adonnino probeerde een andere Italiaan het echter weer: in 2004 stelde de president van de Europese Commissie Romano Prodi voor, een gezamenlijke EU-ploeg naar de volgende Olympische Spelen in Beijing te sturen. Zijn woordvoerder wees op het feit dat als zo’n ploeg op de Spelen van Athene had meegedaan, het bijna drie keer zoveel medailles had gewonnen als het topland op de medailletafel, de VS.

Europese competities

Maar het voorstel van Prodi werd weggehoond. In een Eurobarometer-onderzoek voor de Commissie zei slechts 5 procent van Europeanen dat ze zich door een Europese Olympische ploeg meer als ‘Europese burgers’ zouden voelen. Sportfans willen alleen dorps-, stads- en nationale ploegen.

En toch schept het voetbal een Europees gevoel. Dat doet het niet door Europese ploegen, maar door Europese competities. Twee van de drie belangrijkste internationale voetbaltoernooien – de Champions League en het Europees Kampioenschap – dateren uit de eerste jaren van Europese eenwording. Beide berusten op het idee dat Europa bestaat.

Deze competities zijn uitgegroeid tot Europese feesten, waarin de verschillende nationaliteiten soms voor verschillende teams zijn, maar allemaal dezelfde regels naleven, dezelfde kroeggesprekken voeren, en zich Europees voelen. Intussen zijn oudere niet-Europese voetbaltoernooien – als de Home Nations tournament tussen de Britse landen, en de Mitteleuropa-beker voor clubs uit die regio – verdwenen.

De bundel is een publicatie van het Kenniscentrum D66 en wordt uitgegeven door Uitgeverij Van Praag.

ISBN  978 90 490 2402 2

Sport en politiek · Voetbal

permalink | ga naar reacties |

Reacties