Gesloten grenzen

Dertig jaar geleden bestond deze uitwisseling nog niet. De Italiaanse grenzen waren toen zelfs gesloten voor buitenlanders, en alleen wereldtoppers als Johnny Rep of Ruud Krol verhuisden doorgaans naar buitenlandse clubs. De EU-wetgeving – met name het Bosman-arrest van 1995 – gooide de Europese voetbalgrenzen echter open.

In Engeland bijvoorbeeld heeft Arsenal nu een Franse coach, Chelsea heeft een Portugees in dienst, Liverpool een Spanjaard en bij Tottenham was tot voor kort de Nederlander Martin Jol trainer.

Dit kwartet is meer dan het totale aantal buitenlandse coaches in de Engelse bovenste divisie tussen 1900 en 1995. Meer dan de helft van alle spelers in de Premier League is nu buitenlander, de meesten van hen EU-burgers.

Industriesectoren

Dit is opmerkelijk, omdat maar weinig andere industriesectoren in Europese landen veel buitenlandse werknemers kennen. Slechts een paar procent van alle EU-burgers leeft in een ander EU-land, omdat maar weinig bedrijven buschauffeurs of kantoorwerkers uit buurlanden halen. Voetbal is de meest geïntegreerde sector van onze economie. Het is de Europese eenheidsmarkt tot leven gewekt.

Voor veel voetbalfans zijn grote voetballers de enige mensen uit andere EU-landen die ze ‘persoonlijk kennen’. Europeanen reizen weliswaar veel, maar de contacten die ze daarbij maken zijn veelal oppervlakkig: met obers, winkeliers, of vreemdelingen in disco’s. Dankzij het voetbal kent de gewone man (en steeds vaker ook de gewone vrouw) enkele nog levende mensen uit andere EU-landen. Hoeveel Britten konden 20 jaar geleden nou een levende Fransman of Duitser noemen? Misschien Brigitte Bardot en Helmut Kohl. Weinig Europese filmsterren of musici overschrijden grenzen (denk aan de Franse held Johnny Hallyday).

Bekende mensen

Maar sinds 1995 behoren enkele Europese voetballers tot de bekendste mensen in Groot-Britannië. Zo speelden op een gegeven moment Eric Cantona (Frans, knap, charismatisch, briljante voetballer, arrogant), David Ginola (Frans, knap, charismatisch, briljante voetballer, arrogant, vijand van Cantona), Ruud Gullit (Nederlands, knap, charismatisch, et cetera) en Dennis Bergkamp (Nederlands, geheel oncharismatisch) tegelijkertijd in de Premier League.

De afdeling marketing van de EU had geen betere gezichten van Europa kunnen ontwerpen. Voetballers als Ginola, Bergkamp en de Italiaan Gianfranco Zola belichaamden wat voorheen voor de meeste Britten abstracties waren: ‘de Fransen’, ‘de Nederlanders’, ‘de Italianen’. Deze mannen waren betere voetballers dan de Engelsen, spraken vaak ook nog beter Engels, en leken over het algemeen wat slimmer. Ginola en Gullit werden elk tot bestgeklede man van Groot-Britannië gekozen.

Halfgoden

Bovendien bleken deze halfgoden met Britten te kunnen samenwerken. De jonge Manchester United-spelers adoreerden Cantona, terwijl Bergkamp en zijn eerste collega in de spits van Arsenal, de extraverte rap-liefhebber Ian Wright, een merkwaardige vriendschap opbouwden. Uit dank adopteerden fans soms zelfs buitenlandse symbolen. Manchester United-fans zongen ter ere van Cantona een lied afgeleid van het Franse volkslied, de Marseillaise. Arsenal-fans zongen even ‘Allez les rouges’ voor hun Franse spelers, en toen de Duitse spits Uwe Rösler een cultheld werd bij Manchester City, droegen City-fans T-shirts met de tekst: ‘Uwes opa bombardeerde Old Trafford.’ De Duitse Luftwaffe had tijdens de oorlog inderdaad bommen op het Manchester United-stadion gegooid.

Deze adoratie van buitenlanders herhaalt zich overal in Europa: de besnorde Hongaar Jozsef Kiprich werd cultheld in de Rotterdamse Kuip; Rafael van der Vaart, de beste voetballer van Hamburg; of Clarence Seedorf, veel geliefder in Milaan dan in zijn ‘eigen’ Nederland.

De bundel is een publicatie van het Kenniscentrum D66 en wordt uitgegeven door Uitgeverij Van Praag.

ISBN 978 90 490 2402 2

Kopen?