Nieuwe schaatsrevolutie begint bij sportarcheologie

De grootste revoluties in het moderne schaatsen zijn veroorzaakt door technische verbeteringen als de klapschaats. De volgende schaatsrevolutie begint bij een afgekloven bot.

Het is nu precies vier jaar geleden dat Marnix Koolhaas en ik een bezoek brachten aan een desolaat grasveldje in Deventer. In een luguber hoekje stonden de laatste resten van een tribune met daaromheen bakstenen en vooral veel afval. Het was de plek waar in 1966 het EK Schaatsen werd gehouden. Want wat in 2003 een desolaat grasveldje was, was in 1966 de schaatsbaan van Deventer. Hier werd geschiedenis geschreven met de geboorte van het legendarische duo Ard en Keessie, Ard Schenk en Kees Verkerk.

De huldiging van Schenk als Europees Kampioen van 1966. Tevens de geboorte van Ard en Keessie. Foto´s Nationaal Archief

“Als het goed is,” zei Marnix, “staan we nu precies op de plek waar Kees Verkerk onderuit ging tijdens de 10.000 meter. Hier verloor hij het EK, waardoor Ard Schenk Europees Kampioen werd.” Tijdens de huldiging begon het publiek spontaan Ard en Keessie te zingen en sindsdien kennen we het tweetal onder die naam.

Sportarcheologie

Op die sporthistorische plek bukte ik en pakte een steen van de grond. Opeens kreeg ik een idee: “Zullen we hier beginnen aan de nieuwe discipline van sportarcheologie?” Het werd inderdaad tijd om eens koffie te gaan drinken.

Maar toch: het idee heeft me daarna nooit meer losgelaten. Met sportarcheologie kunnen we zelfs de schaatsers van nu aanzienlijk sneller maken. De bewegingswetenschappers van nu mogen dan heel veel nieuwigheden ontdekken, maar eigenlijk zijn ze de meeste kennis vooral vergeten.

De schaatsbaan van Deventer in 1966.

Vroeger wisten we veel meer

In maart dit jaar bijvoorbeeld sprak De Trouw met Jos de Koning, de grote gangmaker achter de klapschaats. Het was precies tien jaar na de revolutie van de klapschaats, precies een decennium nadat Tonny de Jong hiermee grote toernooien had gewonnen. Vanaf dat moment maakte elke topschaatser de overstap om zichzelf niet tot een hopeloze achterstand te veroordelen. De klapschaats was echter al eind negentiende eeuw uitgevonden, maar was in die honderd jaar daarna vergeten.

Een ander voorbeeld van vergeten kennis is het onderzoek van Marnix ten Kortenaar en Jan Maarten Heideman naar dunne schaatsijzers. Want hoe dunner die zijn, hoe harder er kan worden geschaatst. Ruim een jaar geleden kwamen ze met het bericht dat het was gelukt om te rijden met messen van 0.65 millimeter.

Al in 1902 (!) kocht Coen de Koning in Amsterdam schaatsen met ijzers van slechts een halve millimeter dik – dunner dus dan die van Heideman in 2006. Hij reed er zelfs mee op het EK van 1903. En volgens Siem Heiden (1905 – 1993) reed Jan Pesman in de jaren vijftig van de vorige eeuw ook met zulke dunne messen.

Maar die kennis is blijkbaar vergeten in 2007, want toen ik Heideman hierover belde, viel hij om van verbazing: “Het blijkt dus al lang bekend te zijn dat je op dunnere messen harder kunt rijden! Ongelooflijk dat deze kennis ooit blijkbaar vergeten is.”

Ook koningin Juliana was in 1966 op de schaatsbaan van Deventer. Haar zijn we weer niet vergeten

Botten onder de schaatsen

En vlak voor Kerst kwam er wéér een mooi voorbeeld van heel oude schaatskennis, die nu wordt herontdekt. Een groep wetenschappers had oerschaatsen van dierenbeenderen nagemaakt om eens uit te zoeken of ze daarmee lekker op het ijs stonden. Eén ding viel ze hierbij op, schreef de BBC: ‘De botten (onder de schaatsen) hebben weinig wrijving in vergelijking met de moderne schaatsmessen vanwege het achtergebleven vet onder de botten.’

Dat is dus ook weer om uit te zoeken! Op het eerste gezicht lijkt het alsof schaatsen van minimaal duizend jaar oud een stuk slechter zijn dan die van nu, maar daarin zouden we ons wel eens kunnen vergissen. Kunnen Jos de Koning en zijn collega-vernieuwers niet eens gaan experimenteren met dierlijk vet onder de ijzers? Wie weet veroorzaakt de sportarcheologie wel een nieuwe revolutie in de sport.

Op een slof en een heel oude schaatsschoen wordt Sven Kramer dan kampioen.

Schaatsen

permalink | ga naar reacties |

Reacties