Vergeten Sporthelden: Gerard Scheurleer

De vorige vergeten sportheld Roepie Kruize legde de basis voor een heuse hockeydynastie. Onze vergeten sportheld van vandaag is tennisser Gerard Scheurleer (1886 – 1948). Hij vond de Scheurleer-bal uit. En in 1936 maakte hij als radioverslaggever de luisteraars helemaal gek.

Gerard Scheurleer zelf. Foto van Tennismuseum.nl

Gerard Scheurleer was in de oerjaren van het Nederlandse tennis een belangrijk speler. Hij was drie maal Nederlands kampioen herendubbel (1914, 1915, 1919) en twee keer mixed (1915, 1919). Op de Interim-Spelen van 1906 in Athene eindigde hij op de vierde plaats bij het enkelspel en als vijfde in het dubbelspel.

Zijn vrienden wisten goed waarom Scheurleer beter was in de dubbel: ‘Zijn kracht lag in de passeerslagen, in zijn uitstekende verdediging, in zijn vastheid en intelligentie. Het niet altijd afmaken van kansen, het niet voldoende forceren in zijn spel, waren de redenen waarom hem het kampioenschap in het enkelspel ontging.’

Kea Bouman

Verder stond Scheurleer aan de basis van grote tennissuccessen als coach van onder meer Henk Timmer en Kea Bouman - óók een Vergeten Held. De laatste won in 1927 de Open Franse Kampioenschappen – nu bekend als Roland Garros – en is daarmee nog steeds de enige Nederlandse vrouwelijke tennisser die een Grand Slam won. Toen was Scheurleer dus coach – ik bedoel maar.

 Van links naar rechts: N. Broese van Groenou, G.J. Scheurleer, G.A. van Haaften en A. Broese van Groenou. Deze foto is uit 1904. Zij waren zo'n beetje de eerste Nederlandse tennisspelers die in het buitenland speelden. Tennismuseum.nl 

Bouman was blij met haar coach geweest, zei ze in 1954: “Hij leerde me iets zeer belangrijks. De meeste speelsters en spelers bewegen zich op de baan evenwijdig aan de base-line. Zij kunnen dat doen, omdat hun tegenstanders de bal steeds binnen hun bereik slaan. Scheurleer wees mij hierop en sindsdien probeerde ik de lengte van mijn slagen te variëren, kort lang, kort enzovoort. Mijn tegenspeelsters moesten dus steeds van voren naar achteren lopen, van het net naar de base-line en het spreekt vanzelf, dat dit veel meer moeilijkheden opleverde.”

Scheurleer was theoretisch dus goed onderlegd en daarom schreef hij diverse tennisboeken. Ook zo leverde hij een grote bijdrage aan de ontwikkeling van het Nederlandse tennis.

Eén van zijn boeken

Wanhopig

Het einde van zijn loopbaan als speler was dramatisch. Door een motorongeluk in 1922 (zo'n ongeluk in de Nederlandse sport hebben we meer gezien!) had hij een been verloren en daarom werd hij sportjournalist en begeleider. Over die loopbaan als sportjournalist is een hilarisch verhaal. Het gaat over zijn rol als verslaggever in Berlijn tijdens de Olympische Spelen van 1936.

Scheurleer zat daar voor de Nederlandsch-Indische Radio Omroep Maatschappij N.I.R.O.M. Tijdens die Olympische Spelen dreef hij de luisteraar in de Oost volkomen tot wanhoop. Het begon meteen bij de openingsceremonie – of eigenlijk juist niet. Een recensent van de Leeuwarder Courant schreef namelijk: ‘Soms zweeg spreker een kwartier lang om ons het genot van de muziek te gunnen!’ De luisteraar moest de rest er zelf maar bij verzinnen.

Lees zelf maar. En zo gaat het stuk maar door

De volgende dag had Scheurleer het zwijgen weliswaar afgeleerd, maar dat hielp niets: ‘Wij kregen van alles te horen, behalve een verslag van hetgeen geschiedde. De 100 meter werd verloopen en nu hoorden wij geen ooggetuige-verslag van de series, maar heele verhalen over tennis en nog eens tennis.’ En zo ging hij de hele tijd door – ‘ondertusschen was de 100 meter geloopen’.

‘Zoo is het vier dagen gegaan’, verzuchtte de recensent. ‘Het was werkelijk om wanhopig te worden. Bij de N.O.R.I.M. regende ’t telefonische en briefelijke klachten. Scheurleer is tot de orde geroepen. Toen trad gelukkig een verbetering in.’

Daarna heeft hij ook voor de AVRO nog enkele keren als verslaggever gewerkt. In de schatkamers van de Publieke Omroep zijn twee van die opnames bewaard gebleven – uit 1937 en 1939.

De Scheurleer-bal

Naast Nederlands-Indië dreef Scheurleer ook veel hockeyers tot waanzin. Dat kwam door de introductie van de zogenaamde Scheurleer-bal in deze sport. Dat was een zachte, oranje bal, die tot 1925 in het Nederlandse hockey werd gebruikt. Zoals de uitvinder zelf zei: “Toen het hockeyspel voor het eerst hier gespeeld werd, begonnen wij met een cricketbal, en dien te gevaarlijk vindend, zijn wij tot den tegenwoordigen bal overgegaan.”

Ook werden er andere regels toegepast in het hockey, zoals de afwezigheid van een slagcirkel en gemengde teams van mannen en vrouwen – net als in het korfbal. De hockeystick had twee platte kanten. De Nederlanders konden daarom nooit een internationale wedstrijd spelen. De Engelse commentatoren lachten zich wild: “You stupid, slow thincking Dutchman!”

Rein de Waal en zijn mannen betreden in 1928 het Olympisch Stadion. Zonder die akelige Scheurleer-bal!

Maar toen kwam Rein de Waal – óók bekend uit deze serie van Vergeten Sporthelden. Hij was aanvoerder van het Nederlandse hockeyteam op de Olympische Spelen van 1928 in Amsterdam en 1936 in Berlijn. In de aanloop naar de Spelen van 1928 maakte hij zich enorme zorgen over die Scheurleer-bal, omdat Nederland het enige land was, dat hiermee speelde. Door die eigenzinnigheid dreigde het Nederlandse hockey te worden uitgesloten van de Olympische Spelen in het eigen Amsterdam. Schande!

Dat argument trok uiteindelijk de hockeybestuurders over de streep, zodat Nederland zich eindelijk aansloot bij de internationale regels. Op de Spelen in Amsterdam werd zelfs zilver gewonnen, dus bleek De Waal volkomen gelijk te hebben. Nooit meer zou er een Scheurleer-bal over de Nederlandse velden rollen.

Een toernooi

Niet dat nergens de naam van Scheurleer is terug te vinden in de Nederlandse sport. Omdat hij van 1914 tot en met 1946 president was van tennisvereniging Leimonias wordt daar het jaarlijkse Scheurleer-toernooi gespeeld. In april 2000 werd één van de banen op Leimonias naar hem vernoemd. Erg goed!

Scheurleer in 1912

De volgende vergeten sportheld versloeg zelfs zittend op een stoel zijn tegenstanders. En dat gaan we bewijzen met filmbeelden van meer dan een halve eeuw oud.

Hockey · Olympische Zomerspelen · Sportboeken · Tennis · Vergeten sporthelden

permalink | plaats reactie |

Reacties