Zoeken

De komende week volgt op deze site een aantal artikelen over de Elfstedentocht, die door Reinier Paping werd gewonnen. Zoals het hoort is Sportgeschiedenis ook aanwezig bij de reünie, waarvan hier dus een verslag volgt. We beginnen bij twee Elfsteden-legendes, die in de afgelopen jaren zijn overleden.

Sjirk Velstra

Sjirk Velstra zelf, in 2003. Foto Jikke van Tongeren

De finish van 1963 op de Groote Wielen was bijna geëindigd in een enorme ramp, maar dat was niet de verantwoordelijkheid van ijsmeester Sjrik Velstra. “De baan had ik helemaal gelegd van Bartlehiem hier naartoe”, zei hij hierover tegen Marnix Koolhaas en mij voor het project De Mannen van ‘63.

Velstra had aanvankelijk de finishlijn getrokken op ijs met weinig water eronder, zodat bij een breuk hoogstens een nat pak werd opgelopen. Maar toen werd Velstra in zijn huis bezocht door agenten, die hem naar de Groote Wielen brachten.

“De burgemeesters van Tietjerksteradeel en Leeuwarden waren er, en de politieautoriteiten.” Hij moest de finish verplaatsen, zeiden ze. “Ik vind dat wel een beetje riskant”, antwoordde hij, “want hier komt publiek en alles.” Maar hij had het maar te regelen. Zo lagen de machtsverhoudingen nu eenmaal 45 jaar geleden.

De krant van 19 januari 1963

De finish werd verplaatst naar het midden van het meer, waar het water meters diep is. Toen Reinier Paping iets voor half vijf in de middag zijn laatste meters schaatste, stroomde het ijs vol met toeschouwers. Ongeveer op hetzelfde moment parkeerde de koninklijke helikopter met koningin Juliana en haar dochter Beatrix op datzelfde ijs, wat een nieuwe golf enthousiasme en vooral mensen veroorzaakte.

Het ijs bolde, er kwam water op en opeens kwamen honderden mensen, inclusief Paping en de koningin, in direct levensgevaar. Op het laatste nippertje kon de politie ingrijpen, zodat we ons 18 januari 1963 niet zijn gaan herinneren door de Elfstedenramp.

In 2004 is Sjirk Velstra overleden.

Willem Augustin

Willem Augustin zelf, in 2003. Foto Jikke van Tongeren

De Amsterdamse schaatser Willem Augustin krijgt een eigen straat en dat is terecht. Hij schaatste alle Elfstedentochten van 1941 tot en met 1997. Zijn verhaal over hoe hij in 1941 van Amsterdam naar Leeuwarden is gefietst om mee te doen aan zijn eerste tocht is legendarisch in de geschiedenis van de Elfstedentocht.

Augustin werd op 7 februari 1923 geboren in de Jordaan en leefde daar in zeer armoedige omstandigheden. Tegen Marnix en mij zei hij hierover: “Mijn vader was kraandrijver bij Werkspoor. Toen kwamen die crisisjaren, en werd het hele zooitje op straat geschopt. Wij waren de pettenjongens, want iedereen had een pet op. Arbeiders droegen toen petten, en heren hadden hoeden.”

Op jonge leeftijd leerde hij schaatsen, wat altijd zijn grote liefde zou blijven. “Mijn hele leven heeft met schaatsen te maken. Op alle soorten gebieden: tochten rijden, wedstrijden, langebaan, skeeleren, alles. Heel gek. Het lijkt een beetje eentonig, maar het is wel zo.”

Zijn laatste jaren woonde Augustin in het Friese Hindeloopen, om de hoek van het Schaatsmuseum. “Ik ben hier elke ochtend, effe een bakkie halen. En 's middags nog eentje om een uur of drie. Een soort aanloopje van me, gezelligheid.”

Zijn woonhuis was gevuld met communistische boeken en relikwieën, want zijn hele leven is hij die ideologie trouw gebleven. Het maakte hem een aparte verschijning onder de Elfstedenrijders, die door zijn staat van verdienste in dit circuit wel respect had afgedwongen.

Augustin stond in Amsterdam bekend als Ome Willem, de man die op de Jaap Edenbaan de halve stad heeft leren schaatsen. Naast schaatsen was hij onder meer actief als bokser, rugbyspeler en baanrenner.

In 2004 is Willem Augustin overleden.