The Shames must go on!

Deze week is in Den Haag een debat over de Olympische Spelen en mensenrechten. Vorige maand zette Erik van Muiswinkel de discussie op scherp met een oproep tot een boycot van dit sportevenement. Zijn kritiek op het IOC is terecht, maar de voorgestelde actiemethode niet. Van Muiswinkel spreekt de verkeerde mensen aan en daarnaast loopt hij al zeven jaar achter op de actualiteit.

ANP Fotoarchief

De Olympische Spelen zijn maar een vreemd iets: toen de Russen in 1979 Afghanistan binnenvielen, werden een jaar later de Spelen van Moskou gedevalueerd door een boycot. Toen de Amerikanen in 2001 datzelfde Afghanistan binnenvielen, was er een jaar later op de Spelen van Salt Lake City niets aan de hand.

Die merkwaardige willekeur speelt nu ook in de aanloop naar de Spelen in Beijing. Naarmate de openingsceremonie nadert, spitst de discussie zich toe op al dan niet een boycot van deze Spelen. Op die manier moet duidelijk worden gemaakt dat er in China veel misstanden zijn, alsof dit alleen maar door een boycot zou kunnen.

In de discussie is veel kritiek op het IOC en die is terecht. Al tijdens de verkiezing van Beijing als gastheer liet deze club zich namelijk van een uiterst dubieuze kant zien. Het comité maakte er toen geen geheim van dat het Chinese politieke systeem enorme voordelen heeft voor het organiseren van een geslaagd olympisch evenement.

Een dubieus IOC-rapport

Van 13 tot en met 16 juli 2001 was in Moskou de 112e IOC-sessie, waar de aanwezigen moesten bepalen welke stad in 2008 de Olympische Spelen mocht organiseren. Het ging om Beijing, Istanboel, Osaka, Parijs en Toronto. Als voorbereiding op dit besluit lag er het Report of the IOC Evaluation Commission for the Games of the XXIX Olympiad in 2008.

Een speciale commissie had alle kandidaatssteden bezocht voor een onderzoek naar de geschiktheid, en keek hierbij naar de pluspunten en zwakke kanten van een stad. In genoemd rapport werd dat allemaal op een rijtje gezet, zodat het gemiddelde IOC-lid een verantwoorde keuze kon maken. Op pagina 71 wordt het grote voordeel van Beijing beschreven, dat op zijn zachtst gezegd politiek prikkelend is. Hier staat:

‘The overall presence of strong governmental control and support is healthy and should improve operational efficiency of the Games organisation through the OCOG [het organisende comité van de Olympische Spelen, JvdV]. However, care should be taken to ensure that the OCOG would not be restricted by unnecessary bureaucracy.’

De milieuvervuiling werd als nadeel genoemd, maar voor de rest geen woord over de politieke gevoeligheden rond China. Integendeel: de strenge Chinese overheidscontrole was in de ogen van deze IOC-commissie vooral gezond! Met die opmerkelijke visie moet de huidige voorzitter Jacques Rogge het eens zijn geweest, want die was ook in Moskou aanwezig. Sterker: hier werd hij gekozen als nieuwe IOC-voorzitter. Al dat geklets na de verkiezing van Beijing over het bevorderen van democratie in China en het openen van een gesloten land is daarom vooral een rookgordijn geweest voor de kritische buitenwereld. Want duidelijker dan dit rapport kon het IOC toch niet zijn. Het is niets minder dan een schande, een bloody shame.

Hein Verbruggen had daarom vorig jaar helemaal gelijk toen hij in de Volkskrant uithaalde naar Amnesty International. In antwoord op beschuldigingen dat China zijn afspraken over de mensenrechten niet nakomt, zei hij: “Dat is een leugen. Dat heeft het IOC nooit van de Chinezen gevraagd. Dat kan ook niet, want dan begeven we ons op politiek terrein.”

En dat klopt, want we weten nu wat die IOC-commissie zei over de voordelen van Beijing als olympische stad. Niemand beter dan Verbruggen trouwens die zich dat rapport uit 2001 zo goed kan herinneren, want hij was de voorzitter van die evaluatiecommissie…

Scheiding tussen sporters en politiek

Het is nu zeven jaar na dit onthullende rapport van ’s werelds grootste sportorganisatie. In al die jaren is er in Nederland amper iets gezegd hierover, maar opeens worden de pijlen gericht op de sporters, die een statement zouden moeten maken door een individuele boycot van de Spelen. De verkeerde mensen lijken weer eens te worden gestraft.

Niet dat de kritiek van Erik van Muiswinkel onterecht is – integendeel. Wat het IOC in 2001 opschreef over de voordelen van Beijing is aanleiding genoeg voor een bijzonder kritische benadering. Het is daarom goed dat deze discussie over China en de mensenrechten eindelijk ook in Nederland wordt gevoerd. Als ze dat in Beijing niet leuk vinden, is dat jammer voor ze. Dat zijn nu eenmaal onze eigen interne aangelegenheden, waar buitenstaanders niets over hebben te zeggen.

Van Muiswinkel begaat in zijn oproep echter de klassieke fout door de verantwoordelijkheden van sport en sporters door elkaar te halen. Dat sport en politiek niet los van elkaar staan, klopt. Dat meldt NOC*NSF trouwens op haar eigen site www.sport.nl:

‘Sport bevindt zich niet op een maatschappelijk en sociaal eiland, het is een onderdeel van het reilen en zeilen in de wereld. En naarmate er meer prestige mee te winnen is, neemt de politieke inmenging toe.’

Erik van Muiswinkel in 1992

Onze kroonprins

Maar dat is iets heel anders dan de relatie tussen sporters en politiek. De individuele sporters zijn niet verantwoordelijk voor de verkiezing van Beijing als gastheer van de Olympische Spelen. Iemand als prins Willem-Alexander draagt hiervoor meer verantwoordelijkheid dan Theo Bos of Anky van Grunsven.

In 2001 was dit IOC-lid tenslotte medeverantwoordelijk voor het besluit om komende zomer de Spelen in China te houden. Ook hij heeft de beruchte passage gelezen in het commissierapport van zijn collega Verbruggen en mij staat niet bij dat de prins hiertegen in het openbaar heeft geprotesteerd. Van Muiswinkel heeft dus de verkeerde te pakken in zijn terechte strijd voor een menselijker China. Zijn oproep zou daarom veel sterker zijn als die is gericht aan de kroonprins.

Stel je toch eens voor dat Willem-Alexander inderdaad zou weigeren om naar China te gaan. Dat zou veel en veel harder aankomen dan het wegblijven van een paar Nederlandse sporters. En wat belangrijker is: die oproep richt zich op iemand die wél verantwoordelijkheid draagt voor de verkiezing van Beijing als olympisch gastheer.

Het klinkt overigens minder wereldvreemd dan het lijkt, want de kans is bijzonder groot dat de Britse prins Charles binnenkort aankondigt dat hij niet naar de Spelen gaat uit protest tegen de Chinese bezetting van Tibet. Momenteel wordt tussen China en Groot-Brittannië – gastheer van de Zomerspelen van 2012! – druk onderhandeld om deze diplomatieke rel te voorkomen, maar Charles lijkt zich daarvan niets aan te willen trekken.

Maar eigenlijk is het instrument van een boycot waardeloos - of het nou Van Grunsven of de kroonprins betreft. Vanuit internationaal perspectief is zo'n oproep aan individuele sporters bijzonder marginaal. De Olympische Spelen is één van de grootste evenementen ter wereld en moet ook zo worden behandeld. Als we de Olympische Spelen vergelijken met een optreden van ’s werelds grootste band in ’s werelds grootste hal voor ’s werelds grootste publiek is de oproep van Van Muiswinkel het beste te vergelijken met het klagen over de toiletten: het is in de buurt van het probleem, maar toch ook weer niet.

Een positieve actie

Het is beter om een oproep te doen voor een actie met een positieve invalshoek. Niet alles wat in China gebeurt, is fout - integendeel. Daarom moeten we met oprechte belangstelling naar de Olympische Spelen gaan om te leren en te genieten van de Chinese cultuur. Tegelijk moeten we gebruik maken van die Spelen om alle aandacht te vestigen op de onderdrukking van Tibet.

Een half jaar geleden is het officieuze Olympische Comité van Tibet opgericht, dat tevergeefs heeft geprobeerd om mee te mogen doen aan de komende Spelen. Inmiddels bestaat er ook een Team Tibet met een stijgend aantal sporters van Tibetaanse afkomst. Dat richt zich nu op deelname aan de Olympische Spelen van 2012 en zal in die jaren veel sportieve ervaring moeten opdoen.

Kelsang Dhondup is lid van het Tibetaanse Olympische Comité. Hier houdt hij de olympische toorts van 1948 vast.

Van Muiswinkel kan zijn bekendheid en gezag beter gebruiken om publiekelijk zijn steun te geven aan dit initiatief. Daarna moet NOC*NSF binnen het IOC de discussie openen voor officiële erkenning van het Tibetaanse Olympische Comité. De Nederlandse regering tot slot geeft steun in woord en daad.

Het IOC kan zo een democratisch platform worden, in plaats van de huidige ongevoelige organisatie. Zo kan worden voorkomen dat er ooit nog zo’n gruwelijk rapport als in 2001 wordt geschreven. We gaan daarmee het debat aan met diegenen die wél verantwoordelijk zijn voor de huidige ellende. We laten daarmee de individuele sporters met rust, want die kunnen er toch niets aan doen.

Ondertussen gaan de Olympische Spelen komende zomer gewoon door als het grootste sportfeest van de wereld, als hoogtepunt van de Chinese cultuur.

Let the Shames begin!

Op weg naar Peking · Sport en politiek

permalink | plaats reactie |

Reacties