Zoeken

In het naslagwerk Velo-Gotha uit 2005, zo’n beetje de Bijbel van de wielersport, staan ongeveer tweeduizend renners beschreven. Slechts vier daarvan zijn vrouw: Beryl Burton, Jeannie Longo, Yvonne Reynders en Leontien van Moorsel. Zelfs de veelvoudige wereldkampioene en voormalig werelduurrecordhoudster Keetie Hage (van Oosten-Hage) uit St. Maartensdijk ontbreekt.

Al in de pionierstijd van het wielrennen, in de tweede helft van de negentiende eeuw, namen vrouwen deel aan wielerwedstrijden. Maar dit ging niet zonder discussie. Vrouwen op de fiets, dat was volgens velen onzedelijk en bovendien een bedreiging voor het traditionele rolpatroon. Wedstrijdrijdsters schreven zich dan ook in onder namen als ‘Madame E.’ of ‘Miss America’. Meestal reden ze mee in mannenwedstrijden.

Vrouwen die in die periode op de fiets stapten waren vooral feministes. De fiets was een uitstekend middel om te ontkomen aan het isolement van de eigen woning en aan de heersende strenge kledingvoorschriften. Maar zelfs een wijde pofbroek was controversieel. Mannen die het vrouwenfietsen niet zagen zitten beweerden ook dat het gevaarlijk zou zijn voor de gezondheid. Vrouwen zouden er zomaar onvruchtbaar van kunnen worden.

In het begin van de jaren dertig van de vorige eeuw werd in Nederland de ‘Haagse Dames Rennersclub’ opgericht. Een van de leden was de eerste Nederlandse wielerkampioene Mien van Bree uit Loosduinen. Wielergeschiedschrijver Wim van Eyle noemde haar in 1980 in ‘Een eeuw Nederlandse wielersport’. Hij gaf toen toch al het goede voorbeeld door heel wat wielrennende vrouwen in zijn boek op te nemen.

In de jaren dertig werden er al officieuze wereldkampioenschappen voor wielrensters georganiseerd. In ‘Een eeuw Nederlandse wielersport’ lezen we dat Mien van Bree in 1934 derde werd op de weg en in 1936 en 1937 tweede. In 1935 moet ze wereldkampioene op de baan zijn geweest. In Nederland was zij volgens Van Eyle op de baan onklopbaar, maar vooral de regel die hij daar aan toevoegde lijkt veelzeggend voor de status van het vrouwenwielrennen in die tijd: voor zover er startmogelijkheden waren…

De Luxemburgse Elsy Jacobs werd in 1958 in Reims de eerste officiële wereldkampioene op de weg. Zij was lid van een echte wielerfamilie, want haar broers Roger, Edmond en Raymond waren alle alledrie (eventjes) prof. Ook in 1958 reed Jacobs een werelduurrecord van 41,347 kilometer per uur. Ter vergelijking: Roger Rivière reed bij de mannen in datzelfde jaar 47,346 km/u. Het uurrecord van Elsy Jacobs werd pas na veertien jaar verbeterd.

Aan het eind van de jaren vijftig werden ook op de baan de eerste officiële wereldkampioenschappen voor vrouwen gehouden. Mede dank zij het communistische principe van gelijke verhoudingen tussen man en vrouw waren deelneemsters uit de Sovjet-Unie vaak succesvol.

Ook de al eerder genoemde Engelse Beryl Burton was een geweldige wielrenster, vooral op de baan. Ze werd in 1964 zelfs onderscheiden als M.B.E. (Member of the British Empire) en later bevorderd tot O.B.E. (Officier in deze orde). In 1996 overleed ze onverwacht aan een hartaanval, bijna negenenvijftig jaar oud.

Beryl Burton en de rensters uit de Sovjet-Unie stonden in 1955 nog niet aan de start van de Tour de France voor vrouwen, die dat jaar voor het eerst verreden werd. Meer daarover de volgende keer in deel twee.