Jonny Nilsson: de nederige wereldkampioen schaatsen

In 1963 won Jonny Nilsson uit Zweden het WK Allround. Om dit te vieren, verscheen het boekje Sikta Mot Stjärnorna. Di-Lan Sun heeft het gelezen. Beelden van Nilsson staan hier. Ze zijn gemaakt tijdens het EK van 1966 in Deventer, dat werd gewonnen door Ard Schenk.

In 1963 was de Zweedse schaatsploeg op de Jaap Edenbaan in Amsterdam

Door Di-Lan Sun

Het klinkt misschien vreemd, maar er is een tijd geweest dat Zweden een woordje meesprak in het mondiale schaatsen. Uit het recente verleden kennen we natuurlijk nog Tommy Gustafsson. Göran Claeson is misschien ook nog wel bekend. Hij werd in 1973 wereldkampioen. Maar de schaatser die in Zweden nog steeds tot de verbeelding spreekt is Jonny Nilsson.

Jonny Nilsson is net twintig als hij in 1963 wereldkampioen allround wordt. Dat gebeurt in Japan. De zege wordt in Zweden vooral bejubeld omdat hij de torenhoge favoriete Noorse schaatsers achter zich laat. De vreugde is zelfs zo groot dat er een heus boekwerk over Nilsson verschijnt: Sikta Mot Stjärnorna. Dankzij mijn Zweedse zwager ben ik in het bezit gekomen van het uiterst leuke werkje.

Nederig

In het boek vertelt Nilsson over zijn jeugd in Bofors (Värmland) en zijn grote zege in Japan. Als het boek verschijnt, heeft Nilsson er net zijn tweede seizoen opzitten als echte schaatser. Vandaar dat de toon, vooral op de eerste pagina’s, wat nederig is. Zo verontschuldigt de Zweed zich in het voorwoord ervoor dat hij als twintigjarige de vrijheid heeft genomen om een boek over zichzelf en zijn grote prestaties te laten verschijnen.

Ook aandoenlijk is de beschrijving van de huldiging in Japan. ‘Het werd me allemaal bijna te machtig toen ik op het erepodium stond en Du Gamla, Du Fria (het Zweedse volkslied) hoorde spelen.’

Hoogtepunt van Sikta Mot Stjärnorna is natuurlijk de beschrijving van het WK allround in het Japanse Karuizawa. Nilsson begint het toernooi met een rit op de 500 meter tegen Henk van der Grift, de bekendste van de drie Nederlandse deelnemers. Van der Grift was in 1961 wereldkampioen, en Nilsson kijkt wel een beetje tegen hem op. Uiteindelijk moet hij een halve seconde prijsgeven, maar de fundamenten voor een goed toernooi zijn gelegd.

Vooral ook omdat hij maar een klein beetje moet toegeven op de Noor Knut ‘Kuppern’ Johannesen. De houder van het wereldrecord op de vijf en tien kilometer is de te kloppen man. Nilsson moet het op de vijf kilometer opnemen tegen de Rus Boris Stenin. Geen prettige loting, schrijft Nilsson: ‘Ik zat in de groep met de beste schaatsers, maar moest meteen in het eerste paar vertrekken.’

Nilsson rijdt in de eerste rit meteen een nieuw wereldrecord, zo’n drie en een halve seconden sneller dan de oude tijd van Johannesen. ‘Ik had eigenlijk maar één keus, en dat was het verbeteren van het wereldrecord van Johannesen’, aldus Nilsson. Zijn Noorse rivaal moet in Japan uiteindelijk bijna vier seconden toegeven. Nilsson: ‘Tijdens mijn race dacht ik: straks komt Kuppern. Je moet gaan....gaan.’

Botsing

Na de eerste dag staat Nilsson derde. Alles komt aan op de 1500 meter. ‘Een gevaarlijke afstand. Een tijd van 2.17 is niet genoeg om wereldkampioen te worden’, weet Nilsson dan al. Een vervelende hoofdpijn en een botsing met landgenoot Ivar Nilsson tijdens het inrijden, lijkt roet in het eten te gooien. Het is even spannend of Jonny nog wel kan starten.

Er volgt een rechtstreeks duel tegen Johannesen. De Noor wint, maar Nilsson wordt zesde, vlak achter Rudi Liebrechts. En passant rijdt Nilsson met 2.10.1 een nieuw Zweeds record. Voor Nilsson staat dan al een ding vast: ’Jag var världmastare. In Nederlands: “Ik ben wereldkampioen.”

In zijn boek verontschuldigt Nilsson zich meteen voor die gedachte: “Het was misschien wat overmoedig om aan de zege te denken terwijl de tien kilometer nog gereden moest worden.”

Johannesen, sinds 1960 in het bezit van het wereldrecord, is de tegenstander op de 10.000 meter. Vlak voor de start wenst de ervaren Noor Nilsson veel succes. De jonge Zweed is stomverbaasd en weet niets terug te zeggen.

Tijdens de race gaat het sneeuwen. Nilsson is duidelijk beter gewapend tegen het slechte weer. Hij rijdt een nieuw wereldrecord, 15.33.0. Genoeg voor de titel, want de enige overgebleven kanshebber, de Noor Per Ivar Moe, rijdt een minuut langzamer.

Nilsson is op slag een bekende Zweed. Na Sigge Ericsson heeft Zweden eindelijk weer een wereldkampioen schaatsen in huis.

Kees Verkerk en Jonny Nilsson (links) tijdens het WK van 1966 in Gothenburg. Verkerk werd wereldkampioen, Nilsson derde. ANP Fotoarchief

Olympisch goud

In zijn boek uit 1963 noemt Jonny Nilsson de zondag waarop hij wereldkampioen werd de mooiste dag uit zijn leven. Maar dat is waarschijnlijk niet helemaal waar. Op de olympische winterspelen van 1964 wint hij namelijk goud op de 10.000 meter.

Nilsson is, vooral in Värmland, nog steeds beroemd. In 2002 werd hij benoemd tot ambassadeur van de stad Filipstad en de oud-kampioen heeft ook zijn eigen wedstrijd. De Jonny Nilsson Marathon wordt ieder jaar in februari verreden. De tocht is vijftig kilometer lang en gaat van de stad Karlskoga over het Bergslagskanaal naar Filipstad. Aan de tocht doen vooral lokale schaatsers mee en hard gaat het ook niet echt. Vorig jaar hebben mijn vrouw en ik een stukje van het parkoers verkend en dat is voor ons naar natuurijs snakkende Hollanders echt een belevenis.

Het is overigens nog maar de vraag of de wedstrijd dit jaar door kan gaan vanwege het milde weer.

Schaatsen · Sportboeken

permalink | plaats reactie |

Reacties