Zoeken

Howard Jacobs, een jurist uit Londen die nu met pensioen is, hoort tot de traditionele leidinggevende stam die de Britten hun ‘elite’ noemen. Hij bezit ook de karakteristieke kenmerken van zijn hoge positie: een duur gestreept overhemd en een jeugd op kostschool. Ons ontbijt is vanmorgen ook traditioneel elitair: thee, warme broodjes en pap.

Iedereen weet dat Jacobs klasse zijn greep op Groot-Brittannië kwijtgeraakt is. We ontbijten in een van de verloren bolwerken van de heersende klasse: Liverpool Street in Londen. Net als in de meeste machtscentra zijn ook hier de buitenlanders nu de baas. Toch zijn er overal sporen te vinden uit de tijd dat de elite nog aan de macht was. Jacobs organiseert het jaarlijkse vruchtbaarheidsritueel van de stam: de bootrace Oxford tegen Cambridge, die zaterdag zal plaatsvinden. De race, die in 1829 begon, houdt Engeland van hoog tot laag in zijn greep; zelfs de laagste kaste, die van de ‘onaanraakbaren’, oftewel ‘arbeiders’ hebben de race opgenomen in hun rituelen en wedden op de uitslag.

Jacobs is bang dat ook de race zijn greep op de mensen zal verliezen. ‘Hij zou makkelijk van de aardbodem kunnen verdwijnen’, zegt hij bezorgd. Het is zijn taak om een Britse traditie in leven te houden.

Helemaal niets

Net als alle Britse tradities is ook de bootrace door de jaren heen stilletjes veranderd. ‘Ik heb in 1974 meegedaan’ (voor Cambridge, dat verloor), herinnert Jacobs zich hardop met een luide, enthousiaste stem die een beetje lijkt op die van acteur Hugh Laurie, die toevallig ook voor Cambridge heeft geroeid, in 1980; Cambridge verloor toen ook. ’We kwamen bij de finish, zeiden ‘drie hoeraatjes voor Oxford’, peddelden naar de kant, kwamen uit de boot en gingen weg; dat was het. Ik ben nog van de generatie die zo’n beker belachelijk vindt.’ Na de race moest de bemanning de kaplaarzen, die ze van een bedrijf gekregen hadden, teruggeven.

Nu organiseert Jacobs de race voor niets, samen met één betaalde werknemer. ‘Voor mij is het grote voordeel dat ik op de boot van de scheidsrechters mag zitten. Nou ja, het is eigenlijk het enige voordeel, want ik krijg geen onkostenvergoeding. Ik krijg helemaal niets.’

Hij nam de functie op zich omdat hij een ‘bootrace-purist’ is, die vond dat de race nooit moest veranderen. Maar hij ontdekte al gauw dat de bemanningen nu zo serieus trainen dat ze allebei zo’n € 500.000 per jaar nodig hebben om de kosten te kunnen dekken. Jacobs is bezorgd dat als het geld niet bij elkaar kan worden gebracht en de roeiers minder goed worden, de historische bootrace niet kan worden gered. Tenslotte kijkt ook bijna niemand meer naar de cricketwedstrijd van Oxford tegen Cambridge.

Vanaf de wal gezien

Amateurgebeurtenis

De universiteiten willen niet helpen. Zien zij de race dan niet als hun probleem? ‘Dat klopt.’ En kunnen ze dan geen beurs geven aan roeiers? ‘Daar heeft niemand zin in. Ik heb horen zeggen dat er een of twee universiteiten in het land zijn die mensen geld bieden om zich aan te melden, dus misschien is er een trend om te gaan betalen, maar daar zou ik niet voor zijn. Wij zien de bootrace graag als een amateurgebeurtenis van wereldklasse. Wij denken eigenlijk dat het de enige in zijn soort is.’

Zou de race lering kunnen trekken uit de universiteitssport zoals die in de VS te vinden is? Jacobs zwijgt even, fronst en grinnikt. ‘Nee, dat zien we niet bepaald als rolmodel.’ En toch, als hij een ander land moet noemen dat de race leuk vindt, is dat de VS. ‘We hebben vorig jaar onze eerste (televisie)uitzending op verzoek van de Amerikaanse sportzender ESPNU gedaan. Was een daverend succes. Ze vonden het geweldig.’

In 1976 begon de bootrace sponsorgeld te accepteren. Nu zoekt Jacobs voortdurend nieuwe sponsors en betrapt zichzelf er op dat hij de race als een merknaam ziet. Zaterdag zullen de roeiers voor het eerst de naam van een sponsor op hun shirt hebben staan. ‘Sommige oudere heren aan beide zijden vinden dat verontrustend’, geeft hij toe.

Het merk Oxbridge

Als roeier zit hem nog iets dwars: ‘Als je met sponsors praat, moet je uitleggen dat we zo langzamerhand op het punt komen dat de bootrace niets meer met sport te maken heeft.’ De kwaliteit van de roeiers is uitstekend, ze zijn vaak van olympisch niveau, maar Jacobs begrijpt dat de meeste mensen kijken vanwege het fantasiebeeld dat ze van Oxbridge in hun hoofd hebben. Hij zegt: ‘Het merk Oxbridge komt het meest tot uitdrukking in de bootrace.’

Vindt hij het vervelend dat de race symbool staat voor de heerschappij van Oxbridge over Engeland: de twee universiteiten van de heersende klasse die hun oude hoofdstad binnentrekken en die voor één dag bezetten?’ Ik begrijp precies wat je bedoelt, maar ik houd me niet met dat bredere perspectief bezig als ik gewoon mijn dagelijks werk doe.’

Zaterdagmiddag zullen er zo’n zeven miljoen Britse kijkers naar de zeventien minuten durende gebeurtenis kijken, meer dan naar een Premiership-wedstrijd. De oevers van de Theems zullen ‘zwart zien van de opgewonden burgers’, zoals in een verslag van de wedstrijd uit 1909 stond en er zullen geen problemen zijn. ‘Er was eens een keer een politieagent – iedereen weet dat nog – die vroeg: ‘Welke voorzorgsmaatregelen hebben jullie getroffen als er relletjes uitbreken tussen de fans?’ Toen zeiden we, zoals je je wel kunt voorstellen, op hooghartige manier: ‘Kom zeg, het is de bootrace’.’

De menigte zal toestromen vanwege de Brideshead Revisited-fantasie over Oxbridge. Maar zal Jacobs op de boot van de scheidsrechters proberen die dag in 1974 weer te beleven toen hij deed waar iedereen verder alleen maar van kon dromen; toen hij slim maar ook gespierd was en Groot-Brittannië voor hem voor het grijpen lag? ‘Ik ben opgehouden met roeien toen ik de wereld verliet die bestond uit ’s ochtends werken en ’s middags spelen, wat de universiteit toch eigenlijk was. Ik ben volwassen geworden. Ik heb een vrouw en drie volwassen kinderen. Ik hunker niet naar mijn verloren jeugd.’

Waarom brengt hij zijn tijd dan door met het organiseren van de race? ‘Diep van binnen ben ik een bureaucraat.’ Hij doet zijn dure regenjas aan en gaat op weg naar Moorgate om het rituele evenement te regelen.