Kaatsen op het Museumplein in Amsterdam

Ter gelegenheid van de opening van de Amsterdamse vestiging van de Friesland Bank, zal er vandaag op het Museumplein in Amsterdam een kaatswedstrijd plaastvinden. Net als vroeger, want tot een eeuw geleden werd er regelmatig op het Museumplein gekaatst. Kijk hier naar filmbeelden van kaatspartijen uit 1924 en 1953 – nog nooit op internet vertoond!

Kaatswedstrijden op het IJsclubterrein in Amsterdam in juni 1907. Foto's uit Revue der Sporten. Jaargang 1907.

Begin twintigste eeuw heette het gebied tussen het Rijksmuseum en het Concertgebouw nog het IJsclubterrein. De Kaatsclub Amsterdam is statutair opgericht op 21 september 1902. 

De club wint nogal eens een prijsje:

Lang voor die tijd bestonden er in Amsterdam echter al twee kaatsverenigingen, De Zilveren Bal en De Kaetsebal, maar die waren niet officieel bij notariële akte opgericht.

Kaatsen in Europa en Nederland

Kaatsen is één van de oudste gereglementeerde sporten die in Nederland beoefend wordt. Hoewel er thans hoofdzakelijk in Friesland gekaatst wordt, is kaatsen van oorsprong geen exclusief Fries spel. Dit blijkt ook uit het feit dat men in diverse landen in Europa en Zuid-Amerika varianten van het kaatsspel beoefent.

De oude Grieken en Egyptenaren speelden in de oudheid reeds een balspel dat grote overeenkomsten vertoonde met het huidige kaatsen. Via de Romeinen is het spel in de rest van Europa en Nederland geïntroduceerd.

Van elitesport tot volksport

Aan het eind van de middeleeuwen was kaatsen onder vooral de adel, geestelijkheid en notabelen in de grote steden een zeer populaire sport. Men kaatste op binnenplaatsen of pleinen, en later op speciaal daartoe aangelegde kaatsbanen. Overblijfselen van deze kaatsbanen zijn nog in diverse steden (o.a. Harderwijk) te vinden. Men sloeg met de blote hand tegen een bal, waarbij de bal ook via de muren en schuin aflopende daken mocht rollen. Eenmaal op de grond mocht de bal slechts een keer stuiten.

Tot groot verdriet van de hogere klasse werd kaatsen in de vijftiende eeuw ook razend populair bij het gewone volk. De elite ontzegde daarop het volk de toegang tot de kaatsbanen. Het volk kaatste echter met volle harstocht door op straten en (kerk)pleinen. Deze hartstocht had wel tot gevolg dat soms ruiten sneuvelden en kerkdiensten werden verstoord. Het kaatsen voor het gewone volk ("boerenkaats") verplaatste zich vervolgens gaandeweg naar het platteland en in het hele land werden kaatsverbonden opgericht.

Van baan naar grasveld en tennis

De kaatssport evolueerde zich hierdoor onder het gewone volk als een balspel, waarbij geen gebruik meer gemaakt werd van muren of aflopende daken. Uiteindelijk verruilde men de harde ondergrond voor een egaal grasveld in de open lucht.

Tegelijkertijd introduceerde de elite een "teneyt", een soort racket, in het kaatsspel. Hiermee kon harder geslagen kon en bleef een pijnlijke hand bespaard. Het kaatsspel met de "teneyt" vormt daarmee de voorloper van het huidige tennis. De grote overeenkomsten in de telling tussen het moderne kaatsen en tennis illustreren de afstamming van het tennis van het oude kaatsen.

Kaatsen en de PC

Halverwege de negentiende eeuw werd er bijna niet meer gekaatst in Nederland. Enkele notabelen in Franeker zagen dit met lede ogen aan en richtten in 1853 de Permanente Commissie (PC) op, die jaarlijks op de vijfde woensdag van juli een wedstrijd organiseerde. De bijna uitgestorven kaatssport werd daarmee nieuw leven ingeblazen en de "PC" ontwikkelde zich tot het Wimbledon van het kaatsen.

In 1897 werd de Nederlandsche Kaatsbond (NKB) opgericht, de voorloper van de huidige Koninklijke Nederlandse Kaats Bond (KNKB). Momenteel zijn 178 verenigingen (in en buiten Friesland) met in totaal circa 20.000 leden bij de KNKB aangesloten. De KNKB is zowel nationaal als internationaal actief is en het NOC*NSF erkent de KNKB dan ook als "topsport" bond.

Met grote dank aan Lolke Bierma van de Kaatsclub Amsterdam.

Opmerkelijke sporten · Overig

permalink | plaats reactie |

Reacties