Dertien schrijvers en West-Duitsland - Nederland

Soms zegt een spandoek meer dan duizend beelden. Op zaterdag 25 juni 1988 speelde het Nederlands elftal in de eindstrijd van het Europees Kampioenschap in West-Duitsland tegen Rusland. Eindelijk, na de WK’s van 1974 en 1978, stond Nederland weer in de finale van een groot toernooi. Toch vertelde één spandoek die zaterdag in het Olympiastadion van München een ander verhaal. De finale was dinsdag, stond er geschreven.

Door Arthur van den Boogaard

De spandoekschrijver doelde op de wedstrijd West-Duitsland – Nederland, gespeeld in het Volksparkstadion in Hamburg op 21 juni, een dinsdag dus.

Het was de halve finale geweest, maar veel Nederlanders ervoeren die wedstrijd als zéér speciaal. De emotionele beladenheid van het duel had alles te maken met de geschiedenis van beide (voetbal)landen. De uiteindelijke overwinning op de Duitsers werd gevierd als een bevrijding, als de afsluiting van een tijdperk.

Loe de Jong, historicus en auteur van het standaardwerk Het koninkrijk der Nederlanden in de Tweede Wereldoorlog, zag deze halve finale als ‘een zalige revanche op de nederlaag in 1974’. ‘En natuurlijk heeft dat ook met de oorlog te maken… Gek dat mensen dat ontkennen.’

In 1970 maakte de Duitse regisseur Hellmuth Costard de documentaire Fussball wie noch nie. Zes camera’s volgden George Best, toenmalig stervoetballer van Manchester United, tijdens een competitiewedstrijd tegen Coventry City op Old Trafford. De uiteindelijke film duurde 105 minuten.

Zesendertig jaar later ondernamen twee kunstenaars een soortgelijk project met als resultaat de documentaire Zidane – Un Portrait Du 21e Siècle. De Schot Douglas Gordon en de Fransman Philippe Parreno lieten op 23 april 2005 de Franse stervoetballer Zinedine Zidane met zeventien camera’s filmen gedurende het Spaanse competitieduel tussen Real Madrid en Villa Real. De documentaire duurde 91 minuten, precies de lengte van een voetbalwedstrijd.

Het voortdurend volgen van Zidane zorgde voor opzienbarende beelden. Je zag een zwetende man veelvuldig sloffen over het veld. Hij spuugde, mompelde af en toe iets in zichzelf en liet tijdens het lopen de punten van zijn schoenen over het veld slepen. Een voetballer die vaak ook tevergeefs vroeg om de bal; ‘een eenzame man’ volgens maker Gordon. ‘Een man, alleen met tachtigduizend mensen.’

Toch toonden de beelden ook de unieke voetbalstijl van Zidane. Uiteindelijk was hij met een weergaloze solo en afsluitende voorzet waaruit Ronaldo de gelijkmaker scoorde, beslissend voor het eindresultaat: 2-1 winst voor Real. Vlak voor het einde van de wedstrijd kreeg hij een rode kaart vanwege het duwen van een tegenstander tijdens een opstootje.

Oogstrelende balbehandeling, resultaatbeslissende acties en een rode kaart pasten precies bij het bestaande beeld van de voetballer Zidane. Toch vonden getrainde televisievoetbalkijkers eenennegentig minuten lang alleen de Franse ster in beeld teveel van het goede. Er gebeurde té weinig. De film was saai, oordeelden ze.

De reactie was mede het gevolg van de breuk met de wijze waarop voetbal normaal op de televisie wordt vertoond. Ook daar zoomen regisseurs graag in op spelers. Dat maakt de beleefde emoties duidelijk. Maar deze close-ups zijn altijd dienstbaar aan het verhaal van de wedstrijd zelf, een verhaal waarin
de bal het middelpunt vormt.

Op de televisie wordt altijd de bal gevolgd. Door in de documentaire alleen in te zoomen op Zidane werd de kijker het zicht op de bal ontnomen. Er werd een ander, minder bekend verhaal over de wedstrijd verteld. Volgens Gordon ging het om ‘een portret van een werkman’. ‘Het werd toevallig een vrij gewone werkdag op kantoor met uiteindelijk een slechte afloop.’

Was het maken van een voetbalfilm de jeugddroom van een Schot en een Fransman, uitgevers Harold de Croon en Arjan Weenink wilden al heel lang een boek maken rondom de wedstrijd West-Duitsland – Nederland, die halve finale die eigenlijk een finale was:

Harold keek in Raalte bij een vriendje. De oranjebitter, de taartjes met oranje glazuur en het wedstrijdverloop bracht hem de roes van puberale dronkenschap. Arjan zag het duel thuis met zijn ouders in Castricum. Doelpunten werden gevierd met een ren naar buiten waar hij op straat een vreugdedansje deed. Ze waren respectievelijk zestien en veertien jaar oud. De gebeurtenissen van die dag stonden voor altijd in hun geheugen gebrand.

Twintig jaar later ging hun wens deze wedstrijd op een eigenzinnige manier te reconstrueren in vervulling. Geïnspireerd door de documentaire over Zidane werd besloten dertien schrijvers en journalisten (gelijk aan het aantal Nederlandse spelers dat die dinsdagavond op het veld stond) te benaderen. Dertien schrijvers die, als waren ze dertien camera’s, een verhaal maakten over de wedstrijd. Met als voordeel dat de camera in dit geval een geheugen had.

Het dertiental mocht schrijven wat ze wilden, maar er was één belangrijke voorwaarde: beperk je tot jouw gedeelte van de wedstrijd. Iedereen kreeg een dvd met daarop beelden uit de wedstrijd. Zo kreeg Erik Brouwer bijvoorbeeld de eerste tien minuten, Herman Koch de periode rondom de Nederlandse gelijkmaker, Paul Onkenhout de warming-up en Kees Jansma het gedeelte van de wedstrijd tussen de twintigste en dertigste minuut.

Consequentie van deze voorwaarde was dat de schrijvers rekening moesten houden met hun medeauteurs. Wat het lastig maakte, was dat ze tijdens het schrijven niet wisten wat de andere verhalen waren. Deze handicap versterkte het idee van een teamprestatie. Elk verhaal moest goed zijn. Maar uiteindelijk moesten de dertien verhalen tezamen ook een eigenzinnige reconstructie van de wedstrijd West-Duitsland – Nederland vormen.

Het resultaat is dit boek geworden:

Kopen?

Sportboeken · Voetbal

permalink | plaats reactie |

Reacties