Er is leven na Cruijff

Oranje kan er weer jaren tegen, met een systeem dat de spelers zelf uitkozen en waarmee ze maandag voor het eerst in tien jaar een grote wedstrijd wonnen. Volgens Simon Kuper heeft Cruijff nu wel definitief afgedaan. 

Zijne Koninklijke Cruijffheid zelf. Foto's Guus de Jong.

Op de tribune in Bern ontving ik deze sms van een jeugdvriend: ‘Volg Oranje nu dertig jaar maar dit heb ik nog nooit gezien...’ De 3-0 tegen de wereldkampioen voelde inderdaad als een wonder, maar dat was het niet. We hebben maandagavond gewoon het Nederlands voetbal teruggekregen, in een nieuw omhulsel waar we jaren mee vooruit kunnen. In deze generatie hoeft Nederland niet meer te puzzelen.

De magere jaren zijn voorbij. De vorige keer dat Nederland een topvijf-land versloeg in een wedstrijd die er om ging was in juli 1998 tegen Argentinië. Daarna bleek de traditionele Nederlandse formatie met twee vleugelspelers niet meer te werken.

Wat werd daar dramatisch over gedaan! Johan Cruijff verbood het land jarenlang de vleugelspelers af te schaffen, alsof je daardoor plotseling Duitsland zou worden. Het debat zal voor latere generaties even pietluttig en onbegrijpelijk lijken als de calvinistische twisten van rond 1600 over de vraag of alles gepredestineerd was, of slechts bijna alles. Pas vorige herfst overtuigden zeven leidende spelers de bondscoach ervan om die vleugelspelers maar te vergeten.

Niet uniek

Na maandagavond zullen we ze wel nooit meer terugzien. De nieuwe Nederlandse formatie is niet uniek of vernieuwend. Veel andere landen spelen ook 4-2-3-1. Dat is geen schande. Die andere landen zijn niet gek, en wij zouden wel gek zijn om niet van internationale best practice te leren.

Het nieuwe systeem zat Nederland lekker. Met twee verdedigende middenvelders achter zich mochten Rafael van der Vaart en Wesley Sneijder doen wat ze het beste kunnen: vanuit het middenveld een beetje aanvallen. Met vijf middenvelders – in plaats van drie zoals op het vorig WK – won Nederland steeds de bal. De spits Ruud van Nistelrooy had eindelijk medespelers in zijn buurt. Iedereen zag er gelukkig uit op het veld, en tevens in het perscentrum waar de Israëlische journalist Shaul me na afloop om de nek viel.

‘Gelukkig is het land dat geen helden nodig heeft’, schreef Brecht. Wie een goed systeem heeft, is niet aangewezen op een toevallig genie. De beste spelers van maandag waren dan ook de minste namen: Orlando Engelaar, Joris Mathijsen en Gio van Bronckhorst. Deze drie zijn niet plotseling midden in hun carrière briljante voetballers geworden. Ze floreerden omdat het systeem werkte.

Nederland had naast de formatie nog iets afgekeken van andere landen: fysieke kracht is best nuttig. Op het WK wilde Marco van Basten daar nog niet aan, en stelde de dreumes Sneijder als enige verdedigende middenvelder op. Maandagavond sprak Van Basten zelf over de ‘power’ op rechts van Khalid Boulahrouz, Dirk Kuijt en Nigel de Jong. Kuijt speelde gewoon op twee posities tegelijk, rechtshalf en rechtsbuiten. En Van der Vaart is uit Duitsland teruggekeerd met een nieuw lichaam. Het voormalig dikkerdje van Ajax was de Nederlandse speler die de meeste kilometers liep: 11,3.

Erfgoed intact

Toch blijft Nederland ook met zijn nieuwe fysiek en formatie gewoon Nederlands. Ook zonder vleugelspelers blijft Oranjes erfgoed intact. Maandagavond zagen we de platonische versie van Nederlands voetbal – zo Nederlands als in Dortmund in 1974, Hamburg in 1988 of Marseille in 1998. Nederlands is dat je de spelers laat meepraten om tot een nieuwe formatie te komen. Nederlands is dat je pijlsnel combinatievoetbal speelt. Nederlands is dat je keeper met een armzwaai een stadion vol meegereisde Nederlanders kan opzwiepen, omdat ze allemaal de voetbalhistorie in hun hoofd dragen.

Nederlands is dat je linksback vervolgens 80 meter naar voren sprint om raak te koppen als je al met 2-0 voorstaat tegen de wereldkampioen, zoals de Brit Alex me na het doelpunt sms’te. Nederlands is dat je de wereldkampioen op techniek overklast. Nederlands is dat je in dat vrolijke oranje speelt, terwijl alle andere landen in rood, wit of blauw opdraven.

Oranje-fans uit de hele wereld herkennen dit alles als Nederlands, zo bleek uit de e-mails en sms’en die ik maandagnacht uit Alabama, Brussel of Dublin ontving. Mijn vriend Thomas schreef: ‘Een Nederlandse vriendin hebben [hij noemt haar Hollandse Glory] is een goede investering, want zo kan ik voor Oranje zijn (tot de strafschoppenseries komen).’

Alleen Cruijff had na de wedstrijd niets te zeggen. Op de NOS sprak hij de banaliteiten van iemand die vanwege een misverstand plotseling als expert op tv wordt gepresenteerd. Dat komt omdat het Nederlands voetbal maandag de post-Cruijffiaanse fase inging. Het is mogelijk dat we niet elke wedstrijd met 3-0 van de wereldkampioen zullen winnen. Natuurlijk hadden we geluk. Maar Van Basten heeft een nieuwe opstelling gevonden waarin we weer Nederlands kunnen spelen. Dit is de toekomst, en het werkt. Dit is het systeem voor deze generatie.

Teruglopend van het stadion middernacht, werd ik door kreten van ‘Hamas, Hamas, joden aan het gas’ en ‘Fuck joden’ eraan herinnerd dat Nederland niet plotseling het paradijs is geworden. Ook dat kan echter nog komen. 

EK voetbal 2008 · Voetbal

permalink | plaats reactie |

Reacties