De bondscoach als Vader des vaderlands

Op de Zweedse tv is een vreemde reclame te zien. Hierin zie je de bondscoach van Zweden, Lars Lagerbåck, als middeleeuwse koning op een wit paard over een slagveld rijden. Het komt meer voor: de bondscoach als Vader des vaderlands.

Commercial uit Zweden

De echte Lagerbåck is een vriendelijke man met een bril, die er uitziet en klinkt als een gereformeerde dominee, maar de Lagerbåck in de reclame slaat ferme taal uit: ‘Laat de hel losbreken! Wat we in dit toernooi doen zal tot in de eeuwigheid weerklinken.’ De reclame is maar half bedoeld als grap: Lagerbåck, 59 jaar oud, wordt voorgesteld als Vader des vaderlands.

Hetzelfde geldt voor een aantal oudere bondscoaches op Euro 2008. Het is niet hun taak om Europees kampioen te worden. Nee, ze moeten de al lang lege positie van Vader des vaderlands innemen.

Koning Otto en de wijze man

Je ziet het al aan hun bijnamen. De trainer van Griekenland, Otto Rehhagel, 69 jaar, wordt op goede momenten Koning Otto genoemd. Luis Aragonés van Spanje, ook 69, is de wijze man van Hortaleza. Köbi Kuhn, 64, van Zwitserland, heette Kobi Nationaal tot zijn team al na vier dagen het toernooi moest verlaten. Geen enkele politicus heeft in Europa zo’n eretitel gehad sinds Charles de Gaulle in 1969 aftrad als president van Frankrijk.

Rond die tijd verving het voetbal in Europa de oorlog als belangrijkste uitlaatklep voor nationale gevoelens. Later beseften middelgrote landen als Zwitserland, Zweden, Tsjechië en zelfs Spanje dat hun nationale teams waarschijnlijk nooit wat zouden winnen. De taak van het nationale team was meer om het land een gezicht te geven. Daarom moest de bondscoach dan ook een geschikte Vader des vaderlands zijn en niet zo’n gemene winnaar.

Het spreekt bijna vanzelf dat de vader des vaderlands best oud moet zijn. Karel Brückner, 68, uit Tsjechië, past uiterlijk het best bij de rol, met zijn volle kop wit haar en een gezicht waar de hele geschiedenis van Tsjecho-Slowakije in lijkt te zijn gegraveerd.

De Vader des vaderlands is te groot voor zoiets egocentrisch als trots. Toen hem gevraagd werd om zijn recept voor succes, maakte Brückner het grapje: ‘Ik ken maar één recept en dat is voor cake.’ Hij wordt gekozen om wat hij is en niet om wat hij doet en dus verandert succes of mislukking hem niet. Ik zat achter Brückner toen zijn team in Basel scoorde en daarmee Zwitserland versloeg. Hij glimlachte een seconde, liet toe dat zijn onderdanen hem omhelsden en streek toen zijn haar recht.

Niet voor het geld

Zolang de Vader des vaderlands maar redelijk resultaten behaalt, kan hij zijn baan zo’n beetje eeuwig houden. Brückner, Lagerbåck en Kuhn bezetten hun positie allemaal al in 2001 nog voor sommige van hun spelers ook maar miljonair waren. Ze doen het niet voor het geld, want de kleinere voetbalbonden betalen niet veel. Brückner bracht de Tsjechen naar de halve finale van Euro 2004 voor ongeveer 150.000 euro per jaar.

De Vader des vaderlands moet wel altijd het land vertegenwoordigen. Op de avond dat de Zwitsers werden uitgeschakeld, gaf Kuhn een persconferentie; zijn das zat scheef, het licht scheen in zijn gezicht, maar hij was net zo beleefd als anders en gaf niemand de schuld. Als je hoort hoe zijn naam tijdens de wedstrijden van Zwitserland wordt gescandeerd, krijg je het gevoel dat het EK niet meer was dan een excuus voor de persoonlijkheidsverheerlijking die zijn landgenoten rond hem hebben gebouwd, alsof hij Mao was.

Kuhn en Brückner zijn de perfecte voorbeelden van een Vader des vaderlands. Aragonés is iets te veel een boef. Joseph Hickersberger, 60, van Oostenrijk ziet er wel uit zoals het hoort en kan in het openbaar een lofzang op zijn kleinkinderen afsteken, maar je kunt toch geen Vader des vaderlands zijn als je nooit wint. Lagerbåck past ook niet helemaal in de rol. Volgens Zweedse traditie blijft hij teveel op de achtergrond. Hij doet eerder denken aan een vertrouwde maar wat saaie vriend van de familie, die soms niet doorheeft dat het tijd is om op te stappen en naar huis te gaan.

Geliefde buitenlander

Buitenlandse trainers kunnen nooit echt helemaal Vader des vaderlands worden. De Duitser Rehhagel won in 2004 het EK met Griekenland en toch zegt een Griekse collega: ‘Ik geloof niet dat de Grieken ooit een buitenlander als Vader des vaderlands hebben gezien’ Hij vergelijkt Rehhagel met een geliefde ‘oudere buitenlander die een kamer in je huis heeft gehuurd’ en je tuin die er maar slordig bijlag in een paradijsje heeft omgetoverd; ‘maar toch zou je hem nooit echt als familielid beschouwen.’

Maar er is nog een andere categorie bondscoaches op het EK: de profs. De zes landen die naar het EK gekomen zijn om te winnen: Italië, Frankrijk, Duitsland, Nederland, Kroatië en Portugal hebben jongere coaches met meer ambitie in dienst. De gemiddelde leeftijd van deze zes trainers is 48 jaar, vergeleken met 62 als gemiddelde leeftijd van de tien trainers van de zwakkere teams. In die ambitieuze landen wordt de trainer ontslagen als hij faalt. Hij is niet de Vader des vaderlands maar eerder de Loopjongen van het land.

EK voetbal 2008 · Voetbal

permalink | plaats reactie |

Reacties