Het EK van de nummer tien

Volgens Simon Kuper wint een land alleen nog een voetbaltoernooi als de spelers topfit zijn. Ook zagen we de terugkeer van de nummer 10.  

De nacht voor de aftrap van het EK stonden twee grote Europese clubcoaches op een sponsoravond in Basel te keuvelen. ‘Hoeveel kilometers per wedstrijd lopen jouw backs?’ vroeg de een aan de ander. ‘En je centrale middenvelders?’

Maar toen ze over individuele spelers kwamen te praten, hadden ze het niet over kilometervretende supermannen als Dirk Kuijt of Gianluca Zambrotta. Nee, ze loofden de 1,70-meter kleine spelmaker Franck Ribéry. Wat ze vooral bewonderden, was zijn spierkracht. Een van de coaches, die met Ribéry had gewerkt, vertelde: ‘Hij tilde een keer één van onze artsen op, een man van 100 kilo, en zette hem in een wasbak. Die arts stribbelde tegen, maar kon niks doen.’

Dat gesprek anticipeerde de twee grote tactische ontwikkelingen van het EK. Ten eerste zijn voetballers nu fitter dan ooit– en wie dat niet is, zoals Nederland, verliest. Ten tweede is de ouderwetse nummer tien teruggekeerd, maar met een nieuw lichaam.

Topfit

De aloude trend dat voetballers steeds fitter worden, is sinds 2006 versneld. De enige belangrijke tactische innovatie van het WK was dat de Duitse bondscoach Jürgen Klinsmann een Amerikaans fitnessbedrijf inhuurde. Het resultaat: op het WK speelden alleen de Duitsers aanvallend Tempofussball. Ze waren misschien wel de fitste ploeg ooit.

Turkije huurde voor dit EK hetzelfde fitnessbedrijf in, terwijl Guus Hiddink twee Nederlandse inspanningsfysiologen naar Moskou haalde. Rusland versloeg Nederland in de verlenging mede op fitheid.

In de jaren zeventig liep de gemiddelde topvoetballer zo’n vier kilometer per wedstrijd. Nu ligt het gemiddelde boven de tien.

Maar als iedereen fit is, wordt het nog moeilijker ruimte te vinden. Dus worden creatieve spelers onontbeerlijk. Daarom keert de nummer tien terug. Vanaf 1998 waren de ‘tienen’ op het centrale middenveld vervangen door monsters als Patrick Vieira of Edgar Davids. Frankrijk begon dit toernooi met Ribéry op rechts, maar in de eerste wedstrijd tegen Roemenië creëerden de Fransen niets. Daarna mocht Ribéry gaan waar hij wilde, zolang hij maar openingen vond.

Ook de Zwitserse en Italiaanse nummers tien, Hakan Yakin, Alessandro del Piero en Antonio Cassano, verschenen tijdens het EK in de basis. Kroatië had Luka Modric. Nederland had zelfs twee ‘tienen’: Wesley Sneijder en Rafael van der Vaart.

Nieuwe lichamen

De tien is traditioneel een klein mannetje, maar nu is hij breder geworden. Van der Vaart, het vroegere dikkerdje van Ajax, heeft in Hamburg een nieuw lichaam gekregen. De kortbenige dribbelkont van Turkije, Adar Turan, speelde eerder in zijn carrière zelfs rechtsback. Er is dus hoop voor de sukkelende jonge Nederlandse nummer tien Ismaïl Aissati, zelfs als PSV hem naar FC Utrecht verbant. Aissati moet het krachthonk in.

De nummer tien heeft de tweede spits vervangen. De beide finalisten, Duitsland en Spanje, begonnen het toernooi met een 4-4-2 opstelling en eindigden met 4-5-1 (oftewel 4-2-3-1). Bij Spanje verving de nummer tien Cesc Fabregas de geblesseerde spits David Villa. Bij Duitsland werd Michael Ballack vooruitgeschoven als nummer tien, en verdween spits Mario Gomez uit de ploeg. Ballack had zijn coach Joachim Löw namelijk verteld dat ‘de creativiteit ontbrak’. De Duitse voorstopper Christoph Metzelder zegt: ‘We hebben natuurlijk veel wedstrijden gezien, en bijvoorbeeld vastgesteld dat de Italianen op het WK nog 4-4-2 speelden, en nu ook 4-2-3-1.’

Half- en vleugelspeler

De tendens tot 4-5-1 heeft met fitheid te maken. Als Kuijt de hele avond kan lopen, is het zonde hem voorin te laten rondhangen. Het nieuwe model buitenspeler is het Duitse duo Bastian Schweinsteiger/Lukas Podolski: zodra Duitsland de bal wint, exploderen zij naar voren. Ze zijn halfspelers en vleugelspelers tegelijk.

Bijna verdwenen is 4-3-3. Wie zo speelt, verliest het middenveld. Oranje gaf al voor het EK zijn 4-3-3 op, Turkije deed dat tijdens het toernooi, en Portugal bleef het spelen en werd door Schweini en Poldi overlopen. In de tweede helft tegen Rusland viel Nederland uit een soort nostalgie terug op 4-3-3, en werd uitgeschakeld.

Hoezeer het voetbal is veranderd, blijkt uit het onbegrip van Johan Cruijff. Hij wilde dat Nederland minder kilometers zou lopen. Natuurlijk kun je je van het fysieke afkeren en terug willen naar de jaren zeventig. Je zult dan alleen nooit iets winnen, een tweede België worden.

Gelukkig heeft dit EK de greep van Cruijff op het Nederlandse voetbal verzwakt. Nederlandse clubs zullen hun verachting voor het fysieke gaan opgeven. Het kan niet meer dat Ajax in het Europese voetbal op een pupillenelftal lijkt. Het gouden Ajax van de jaren zeventig was fysiek vooruitstrevend: clubarts John Rolink gaf de spelers namelijk doping. Nu kunnen Nederlandse topclubs hun krachthonken verfijnen, en de inspanningfysiologen van de plaatselijke universiteiten bellen. Laat Rusland-Nederland een waarschuwing zijn.

EK voetbal 2008 · Voetbal

permalink | ga naar reacties |

Reacties