Een Fries watergevecht

In Friesland is het skûtsjesilen weer begonnen. Deze typisch Friese sport lijkt wel de tegenpool van het mega-evenement Tour de France. Kleinschalig, sportief en geen doping. Maar is dat wel zo? Hieronder het verhaal van twee vechtende schippers.

ANP Fotoarchief

Door Frank Grootemaat

Ik weet niet of er ooit controles gehouden zijn, maar ik durf wel aan te nemen dat het skûtsjesilen, uitgezonderd van een Beerenburgje hier en daar, dopingvrij is. Maar in 1991 was er tijdens het skûtsjesilen wel het een en ander aan de hand. Voor de niet-Friezen en andere onbekenden met deze sport eerst een piepkorte inleiding.

Een skûtsje is een houten of stalen Friese tjalk gebouwd voor het vervoer van vracht. In de negentiende eeuw werden voor het eerst wedstrijden met skûtsjes georganiseerd. Het ging dan vaak om geldprijzen, tussen schippers die op dat moment geen vracht te vervoeren hadden.

In 1945 werd de SKS, de Sintrale Kommisje Skûtsjesilen (Centrale Commissie Skûtsjesilen) opgericht. Deze bond organiseert jaarlijks een wedstrijdreeks tussen skûtsjes van veertien Friese plaatsen. Sinds 1981 zijn er daarnaast de wedstrijden van de Iepen Fryske Kampioenskippen Skûtsjesilen (Open Friese Kampioenschappen Skûtsjesilen), afgekort IFKS.

De SKS-reeks, die dit weekeinde is begonnen, is degene met de oudste historie en meeste prestige. In de rijke historie komen we bijvoorbeeld de naam Rintje Ritsma tegen. De gelijknamige opa van de bij ons bekende schaatser was de schipper van het skûtsje van Lemmer dat in 1966 kampioen werd. Voor de liefhebbers van dit soort informatie, kijk hier.

Confrontaties

In 1991 zou het skûtsje van Lemmer wederom een grote rol spelen. Het skûtsje van Woudsend werd dat jaar kampioen, maar meer aandacht kregen de confrontaties tussen de schippers Jelle Reijenga (Lemmer) en Rienk Zwaga (Leeuwarden). Tijdens de diverse races kwamen deze beide boten maar liefst vier keer met elkaar in botsing.

De eerste keer gebeurde dat tijdens de derde race, op 9 juli in Eernewoude. Door het wegvallen van de wind waren de skûtsjes die dag moeilijk te hanteren, en zo kwam Leeuwarden met Lemmer in botsing, waarbij de laatste flinke averij opliep. Vanwege de verraderlijke wind en de nauwte van de vaart bereikten slechts negen skûtsjes de finish. Na een aantal protesten werd deze race ongeldig verklaard.

Een dag later tijdens de race bij Terherne ramt Lemmer Leeuwarden. Het skûtsje van schipper Reijenga krijgt veertien strafpunten, waartegen hij protest aantekent. Dit protest wordt afgewezen. De licht ontvlambare Reijenga laat daarna zijn handjes wapperen volgens de Leeuwarder Courant, maar niet duidelijk is of hij daarmee ook daadwerkelijk iemand raakt.

Op 21 juli bij Stavoren raken de boten elkaar andermaal. Beide skûtsjes hebben flinke schade, en aan de kant van Leeuwarden zijn een aantal bemanningsleden gewond geraakt. Wederom krijgt Lemmer veertien strafpunten voor een voorrangsfout, en opnieuw tekent Reijenga beroep aan. Inmiddels zijn de emoties zo hoog opgelopen, dat de skûtsjecommissies van Lemmer en Leeuwarden over en weer met beschuldigingen komen. Reijenga moet van de Leeuwarder-commissie overboord gezet worden (figuurlijk dan).

Na allerlei bemiddelingspogingen neemt Leeuwarden genoegen met formele excuses en intrekking van het beroep door Reijenga. Reijenga weigert in eerste instantie, maar maakt uiteindelijk toch excuses, zonder overigens het beroep in te trekken. Maar niemand maakt zich daar echt druk om, alle partijen verwachten dat het beroep toch afgewezen zal worden.

Groot is dan ook de verrassing als de zeilraad op 26 juli, de laatste dag van het skûtsjesilen, het beroep gegrond verklaart, en de veertien strafpunten kwijtscheldt. Door onvolkomenheden in de processtukken is niet duidelijk of Lemmer daadwerkelijk een voorrangsfout heeft begaan. Lemmer stijgt hierdoor in het klassement van de vierde naar de tweede plaats, en passeert daarmee Leeuwarden.

Het kamp van Leeuwarden is ziedend. Een aantal bemanningsleden weigert van start te gaan voor de laatste race op het Sneekermeer. Bemanningslid Herman Inia uit zich als volgt in de Leeuwarder Courant van 27 juli 1991: “Ik haw twa dagen niet sile kinnen troch dy oanfarring en dan soene wy ús libben no wer weagje moatte, ik tink der net oer.” (Ik heb twee dagen niet kunnen zeilen door die aanvaring en dan zouden we ons leven nu weer moeten wagen, ik denk er niet aan).

Uiteindelijk weet schipper Zwaga zijn bemanning toch over te halen om te starten. Tijdens de wedstrijd vindt voor de vierde keer een botsing plaats tussen de beide schepen, dit keer zonder verdere gevolgen.

Na afloop volgt er overleg tussen de jury en de zeilraad omtrent het toekennen van het protest van Lemmer naar aanleiding van de race in Stavoren. De jury wijst de zeilraad erop dat Lemmer ook schuldig was aan overtreding van artikel zeven van de reglementen, waarin staat dat de schipper altijd een redelijke poging moet doen om een aanvaring te voorkomen, zelfs als het voorrang heeft of als dit niet duidelijk is. De zeilraad erkent de fout, en Lemmer krijgt alsnog de veertien strafpunten. Hierdoor zakt Lemmer weer van de tweede naar de vierde plaats in de eindrangschikking, en wordt Leeuwarden derde. Nu zijn de mensen uit Lemmer uitermate verbolgen, maar nieuw beroep is niet meer mogelijk.

Een tweetal weken later wordt het skûtsjesilen nabeschouwd in de Leeuwarder Courant, en wordt de vinger op de zere plek gelegd. Door de vercommercialisering en professionalisering is de oorspronkelijke schippersport te belangrijk geworden. De invloed van de sponsoren, de diverse commissies en andere mensen van buitenaf (‘mensen van de wal’) heeft grote gevolgen gehad voor het wedstrijdverloop. Het is soms net wielrennen, dat skûtsjesilen.

Zeilen

permalink | ga naar reacties |

Reacties