Het Olympia Ouzo House

De Olympische Spelen van nu zijn commercieel en worden ook nog eens politiek misbruikt. Maar dat was bij de oude Grieken ook al zo, meldt Patrick Gouw, onze correspondent in het antieke Olympia. Er was zelfs een soort Holland Heineken House.

Het Olympia Ouzo House

Wie herinnert het zich niet? Kroonprins Willem-Alexander in innige omhelzing met zwemster Inge de Bruijn (Athene 2004) en schaatsster Marianne Timmer (Turijn 2006) tijdens de huldiging van de twee ‘gouden’ atletes in het Holland Heineken House. Volgens de roddelpers leidde het voorval met De Bruijn zelfs tot enige echtelijke spanningen in villa De Eikenhorst. De beruchte foto verdween in ieder geval spoorslags van het internet.

Willem en Inge tijdens de bewuste huldiging.  Niets aan de hand, gewoon doorlopen. Foto Jikke van Tongeren

Ook dit jaar hoopt de Nederlandse delegatie in het HHH weer veel medaillesucces te kunnen vieren met uitzinnige landgenoten. Twee weken lang zullen bier, bitterballen en brallende supporters de hoofdmoot vormen van de tijdelijke Hollandse enclave in Beijing. China en de rest van de wereld zullen ook nu weer met de nodige verwondering kijken naar dit (wanstaltige?) staaltje van commerciële Oranjegekte.

Multinationale bierbrouwers bestonden niet in de Oudheid, evenmin als product placement, de Olympische index en andere marketingconcepten. Niké mag dan een oud-Griekse godin zijn, primair hield ze zich toch echt bezig met sportieve zaken. Toch speelden commerciële belangen wel degelijk een rol tijdens de antieke spelen, en niet zo zuinig ook. De sportwedstrijden hadden namelijk een grote impact op de lokale economie.

Waarzeggers en acrobaten

Olympia was geen stad, maar een heiligdom en ontbeerde om die reden de noodzakelijke infrastructuur om de naar schatting 50.000 toeschouwers te herbergen, te voeden en te vermaken. De aristocratie van Elis stemde de productie van voedsel en vlas op haar landerijen in het geheel af op de bezoekers aan de Spelen, maar zij kon op geen enkele moment aan de enorme vraag voldoen. En dus stroomden in het kielzog van de atleten allerhande handelaren vanuit de gehele Griekse wereld toe, in de hoop een graantje mee te pikken van de tijdelijke economische boom. Tentenmakers, worst- en souvenirverkopers, wijnboeren, waarzeggers, acrobaten; allemaal grepen ze het Olympische festival aan om geld te verdienen.

Naast handelaren kwamen ook talloze kunstenaars (schilders, beeldhouwers) naar Olympia. Zij hoopten hier nieuwe opdrachten binnen te slepen en stalden hun werken uit in de talloze zuilengalerijen die het tempelterrein omzoomden. Hun grootste wens was verantwoordelijk te mogen zijn voor de standbeelden en schilderijen die door de Olympische kampioenen ter plaatse mochten worden opgericht. Betere reclame (dus toch!) voor de eigen winkel bestond er niet in de Oudheid.

Tegelijkertijd voelden ze zich niet te groot om simpele portretten te vervaardigen van bezoekers aan de spelen. Een papyrustekst uit 362 n. Chr. vertelt ons dat zo’n souvenirtje bij één schilder een zak graan en twee amforen wijn moest kosten.

Valt hier nog wat te huldigen?

Naar de hoeren

Net als tegenwoordig vierden ook de bordeelhouders groot feest wanneer de Olympische spelen aangekondigd werden. Zij wisten dat tienduizenden mannen op weg waren naar Olympia en zich – met name in de nachtelijke uren – graag wensten te vermaken. Er was echter één probleem. Vrouwen werden niet toegelaten tot het Olympische terrein, noch als deelnemers noch als toeschouwers. En dus verrees een eindje verderop een andersoortig Olympisch dorp, waar minstens zoveel bedrijvigheid heerste en de nodige drachmen van eigenaar wisselden.

De antieke spelen waren bij uitstek het toneel om het eigenbelang te dienen. Dat kon commercieel van aard zijn, maar zeker ook politiek. De vooraanstaande politicus Alkibiades wist ten tijde van de Peloponnesische Oorlog (431-404 v. Chr.), die woedde tussen zijn stad Athene en Sparta, gedaan te krijgen dat de Spartanen uitgesloten werden van deelname aan de Olympische spelen. Vervolgens schreef hij in 416 v. Chr. maar liefst zeven vierspannen in voor de wagenrennen. Hij ‘won’ en behaalde ook nog eens de tweede en vierde plaats. Mede op basis van dat succes wist hij de Atheense volksvergadering er een jaar later van te overtuigen hem als legerleider van de zogenaamde Siciliaanse expeditie te benoemen. Hij had op dat moment niet de vereiste leeftijd voor die functie, maar zijn Olympische roem was ongeëvenaard en dat woog voor het volk zwaarder dan welk ander argument ook.

Zijn status als de leidende Athener gaf hij extra gestalte door zijn flamboyante gedrag tijdens de spelen. Hij liet iedere avond schitterende banketten aanrichten, niet alleen voor zijn eigen gevolg maar voor alle aanwezigen. Speciaal voor dit doel werd een gigantische tent geconstrueerd, die grote aantallen mensen kon herbergen en een luxe kende die in Olympia nog nooit eerder was vertoond.

Feitelijk was er sprake van de grote Alkibiades-show, een multinational avant-la-lettre. Overigens liet hij de bondgenoten van Athene (die bij hem in het gevlei wensten te komen) voor de kosten opdraaien. Niemand die daar een punt van maakte. Voor alle Grieken was het gratis hossen in de tent van Alkibiades. Zonder bier en bitterballen, dat wel. 

Patrick Gouw (1981) is als historicus verbonden aan de Universiteit van Amsterdam, waar hij onderzoek doet naar de Griekse en Romeinse sportcultuur. Hij is auteur van ‘Het sportieve leven van de Romeinen’, dat in 2007 verscheen bij uitgeverij Scriptio. Tijdens de Olympische Spelen in Beijing zal hij als ‘verslaggever vanuit de Oudheid’ regelmatig vanuit antiek perspectief zijn licht laten schijnen over actuele gebeurtenissen.

Valt er nog wat te huldigen tijdens Athene 2004. Jikke van Tongeren

Gegroet Beijing, hier Olympia! · Het ontstaan van de Spelen

permalink | ga naar reacties |

Reacties