Het medailleklassement van de klassieke Olympische Spelen

Met veel trots presenteert Sportgeschiedenis.nl het medailleklassement van de klassieke Olympische Spelen, die werden gehouden tussen 776 v. Chr. en 369 n. Chr. Na 1600 jaar rekenen is dan hier eindelijk de definitieve uitslag!

De Chinese overheid is bevangen door een goudkoorts. De Spelen van Beijing moeten de bekroning worden van een project waaraan meer dan zeven jaar is gewerkt: het winnen van het Olympisch medailleklassement.

Sinds 1996 werd die officieuze landenstrijd telkens gewonnen door de Verenigde Staten. China is echter aan een gestage opmars bezig. Bedroeg de oogst bij de spelen van Seoel in 1988 nog slechts 28 medailles (5x goud, 11x zilver, 12x brons), in 2004 was dat aantal gegroeid tot 63 (32x goud, 17x zilver, 14x brons). Een prachtige animatie van dit medailleklassement staat hier.

De kloof met Amerika laat zich echter niet zomaar overbruggen, want dat land won vier jaar geleden in Athene 102 van de in totaal 929 te vergeven plakken. Daarom zijn de afgelopen jaren kosten noch moeite gespaard om de Chinese inhaalslag mogelijk te maken. De komende twee weken zullen uitwijzen of de Amerikanen van de troon te stoten zijn.

Op de ranglijst aller tijden zal China zich nog een aantal decennia tevreden moeten stellen met een plaats in de subtop. Momenteel bekleedt het land met in totaal 286 medailles de 12e plaats. Ter vergelijking: het klassement wordt met overmacht aangevoerd door de Verenigde Staten en Rusland, met respectievelijk 2188 en 1010 medailles. Nederland heeft sinds 1896 bij de diverse Zomerspelen 230 stukjes eremetaal weten te verzamelen, wat goed is voor een 17e plaats. Overigens wachten bijna veertig bij het IOC aangesloten landen nog altijd op hun eerste gouden plak.

Vroeger

Hoe lagen de sportieve verhoudingen eigenlijk in de Oudheid? De antieke poleis of stadsteden laten zich wat de sport betreft enigszins vergelijken met de moderne natiestaten. Griekse steden vaardigden immers iedere vier jaar een delegatie met atleten af voor een onderlinge strijd.

Toch laat die vraag zich feitelijk onmogelijk beantwoorden. Bij de antieke Olympische Spelen werden namelijk geen medailles uitgereikt, laat staan dat men onderscheid maakte tussen goud, zilver en brons. Alleen de overwinning telde. Het maakte daarbij geen verschil of iemand na een heroïsch gevecht de finale verloor, of in de eerste ronde kansloos werd uitgeschakeld. Thuiskomen zonder Olympische krans werd als een schande gezien, een belediging voor de vaderstad en de medeburgers die lange tijd zoveel vertrouwen in hun atleet gesteld hadden.

De dichter Pindaros verwoordt die competitieve mentaliteit prachtig in één van zijn oden, als hij beschrijft wat de verliezers bij thuiskomst te wachten stond: ‘…en toen zij bij hun moeder kwamen was haar zachte glimlach geen bron van vreugde in hun midden. Door nederlaag verscheurd ontvluchtten zij langs achterafsteegjes de blikken van hun vijanden’.

De toegang naar het klassieke Olympia

Een ander probleem wordt gevormd door het fragmentarische bronnenmateriaal. Onze kennis van de antieke sportcultuur mag dan aanzienlijk lijken, deze is tegelijkertijd bijzonder selectief. Met andere woorden, over sommige zaken en tijdvakken zijn we goed geïnformeerd, maar van andere dingen weten we praktisch niets. Statistische gegevens ontbreken bijvoorbeeld volledig. Er werden in de Oudheid wel archieven bijgehouden met daarin de namen van de Olympische winnaars, maar die zijn bijna allemaal verloren gegaan. Slechts een klein deel daarvan is via andere bronnen overgeleverd.

Er is wel eens uitgerekend dat we de namen van grofweg 10 tot 20% van alle antieke Olympische kampioenen kennen. Op zichzelf geen slechte score voor een traditie die in totaal 291 Olympiades en bijna twaalfhonderd jaar omvat!

Met die bij elkaar gepuzzelde gegevens kunnen we desalniettemin een indruk krijgen van de sportieve krachtsverhoudingen door de eeuwen heen en aangeven welke steden op een bepaald moment de toon aangaven in Olympia. Grofweg kunnen de antieke Olympische spelen in vier tijdvakken worden ingedeeld, die wat de ‘kransenspiegel’ betreft interessante uitkomsten te zien geven:

Archaïsche tijd (776 v Chr. – 480 v. Chr.)

1. Sparta 50 zeges

2. Kroton 23

3. Athene 16

4. Messene 8

5. Elis 5

Klassieke tijd (480 v. Chr. – 323 v. Chr.)

1. Elis 23

2. Athene 19

3. Sparta 15

4. Rhodos 9

5. Syracuse 8

Hellenistische tijd (323 v. Chr. – 146 v. Chr.)

1. Elis 21

2. Megara 7

3. Argos 6

4. Sparta 5

5. Alexandrië 5

- Athene 2

Stadion Olympia zelf

Romeinse tijd (146 v. Chr. – 394 n. Chr.)

1. Alexandrië 36

2. Elis 35

3. Rhodos 19

4. Ephese 18

5. Milete 13

- Sparta 5

- Athene 5

In de begintijd werden de antieke Olympische spelen duidelijk gedomineerd door drie grootmachten: Sparta, Kroton en Athene. De strijd tussen de prominente poleis Sparta en Athene doet een beetje denken aan de oude rivaliteit tussen de Verenigde Staten en de Sovjet-Unie in de vorige eeuw, landen die elkaar zowel op het ideologische als het sportieve vlak fel bestreden. Net als toen waren Athene en Sparta elkaars absolute tegenpolen: een kosmopolitische, democratische en liberale samenleving aan de ene kant versus een in zichzelf gekeerde, aristocratische en conservatieve maatschappij aan de andere kant. Beiden gebruikten ze succes op de Olympische spelen om andere Griekse stadstaten voor hun politieke systeem te winnen.

Het buitenbeentje in dit eerste lijstje is Kroton, een verder weinig prominente stad in zuid-Italië. Hier was een mix van bijzondere omstandigheden verantwoordelijk voor de uitzonderlijke successen van atleten uit deze stad in Olympia.

Na verloop van tijd komt er een einde aan de dominantie van Sparta. De stad raakt in een ernstige crisis verzeild en wordt definitief voorbijgestreefd door andere steden met betere trainingsfaciliteiten en methoden. Kroton verdwijnt eveneens uit beeld, omdat de stad niet in de vaart der volkeren wordt opgestuwd. Het succes blijkt vergankelijk.

Andere steden, zoals Rhodos en Alexandrië nemen het roer over, omdat ze veel geld investeren in hun atleten. Athene blijft in de latere geschiedenis van de Spelen weliswaar met enige regelmaat succesvol, maar nooit meer in dezelfde mate als in de eerste eeuwen. In de Romeinse tijd zijn het vooral de welvarende steden van Klein-Azië (west-Turkije) die sterk opkomen en veel Olympische zeges weten te behalen.

Dit leidt tot het volgende (provisorische) ‘totaalklassement’ uit de Oudheid:

Antieke ranglijst aller tijden (776 v. Chr. – 369 n. Chr.)

1. Elis 84

2. Sparta 75

3. Athene 42

4. Alexandrië 41

5. Kroton 23

Het permanente ‘gastland’ Elis (Olympia viel onder haar controle en jurisdictie) blijkt gedurende bijna 1200 jaar verreweg de meeste kransen te hebben verzameld. De stad behoorde in ieder tijdvak tot de grootverdieners en het kan niet anders dan dat het thuisvoordeel hier een grote rol in heeft gespeeld. Wat dat betreft kunnen de Chinezen zich gesteund voelen door de antieke geschiedenis. Zij menen immers dat de eigen omgeving hun het laatste zetje in de goede richting zal geven.

Een eervolle vermelding is ten slotte weggelegd voor Alexandrië. De stad werd pas in 332 v. Chr. door Alexander de Grote gesticht en kende derhalve een veel kortere Olympische deelname dan de andere steden op de eeuwige ranglijst. Desalniettemin slaagden atleten uit die stad erin om in dat korte tijdsbestek bijna evenveel kransen te vergaren als Athene, dat vanaf het prille begin present was.

Het zou ze op den duur ongetwijfeld gelukt zijn om Elis van de troon te stoten, ware het niet dat de christelijke keizer Theodosius in 393 n. Chr. een einde maakte aan de bijna twaalfhonderdjarige geschiedenis van de antieke spelen. Ook op de lange termijn behoeft China dus niet te wanhopen. Als de moderne Spelen ook maar een fractie van die lange adem in zich hebben, zal het de Chinezen zeker lukken om zich ooit aan kop van de overall medailleranglijst te nestelen. Tenzij we de antieke nalatenschap nog verder verkwanselen natuurlijk…

Gegroet Beijing, hier Olympia! · Het ontstaan van de Spelen · Olympische Zomerspelen

permalink | ga naar reacties |

Reacties