De schlemielen van de Spelen

Jammer voor Yuri van Gelder, maar schlemielen zijn van alle tijden. Net als tegenwoordig kenden ook de antieke Olympische Spelen deelnemers van bedenkelijk niveau die met hun optreden de lachers op hun hand kregen.

Tijdens de Spelen van Beijing zullen we topsport van het allerhoogste niveau te zien krijgen. Iedereen binnen de zwemwereld is er bijvoorbeeld van overtuigd dat de wereldrecords in het fraaie National Aquatics Center (ook wel Watercube genoemd) bij bosjes zullen sneuvelen. Iedereen kijkt ook uit naar een mogelijke tennisfinale tussen Rafael Nadal en Rodger Federer, al lijkt de laatstgenoemde niet in topvorm te zijn. De atletiek staat op de Spelen eigenlijk in al haar facetten altijd garant voor spektakel.

Tegelijkertijd zullen er bij de Spelen in China enkele sporters te zien zijn waarvan het niveau dat van een goedgetrainde amateur niet ver overstijgt. Dit is het gevolg van het zogenaamde wild card program van het IOC, dat ooit werd ingesteld om ook landen zonder een echte Olympische geschiedenis de kans te geven een aantal atleten af te vaardigen. Hiervoor hoeven de betreffende deelnemers niet te voldoen aan de strenge internationale kwalificatie-eisen en limieten.

Eric Moussambani

Een van de meest opvallende exponenten van die sportieve solidariteit was Eric Moussambani. Deze zwemmer uit Equatoriaal-Guinea, bijgenaamd Eric the Eel, stal het hart van de toeschouwers in Sydney en televisiekijkers wereldwijd door in 2000 bijna te verdrinken op de 100 meter vrije slag. Hij wist de eerste heat van zijn discipline nog wel te winnen, maar alleen omdat zijn twee tegenstanders (uit de ‘erkende’ zwemnaties Nigeria en Tajikistan) na een valse start werden gediskwalificeerd. Zijn eindtijd lag meer dan een minuut boven die van de wereldtoppers en bracht hem dan ook niet verder in het zwemtoernooi. 

  Swim, Moussambani! Moussambani!

Moussambani groeide door zijn ‘prestatie’ uit tot een Olympische cultheld die zowel vertedering als ongeloof opriep. Jacques Rogge, de president van het IOC, kon er echter niet om lachen en greep het pijnlijke voorval aan om te pleiten voor de afschaffing van de wildcards. Het kwam er uiteindelijk niet van. En dus werd ook dit jaar menige wenkbrauw gefronst toen datzelfde Olympisch comité bekend maakte dat niet Yuri van Gelder, maar Nashwan al Harazi uit Jemen de laatste wildcard voor het turnen mocht ontvangen.

Het verhaal is bekend. Van Gelder werd bij het laatste WK in Stuttgart tweede aan de ringen, terwijl hij voor de Olympische kwalificatie eerste had moeten worden. Ter vergelijking: al Harazi eindigde op datzelfde onderdeel op de 209e plaats! Zijn andere resultaten waren nauwelijks bemoedigender: 196ste op brug en 121ste op vloer. Alleen op sprong behaalde hij een enigszins acceptabele 21ste plaats.

Afgelopen vrijdag kregen we een voorproefje van wat we van deze atleet mogen verwachten in Beijing. De NOS ging naar hem op zoek en zag hem stuntelen tijdens zijn training, naar verluidt omdat hij een blessure had opgelopen. Na afloop verdween hij met rolstoel en al in een gereedstaande ambulance. Op de eerste dag bleken zijn medaillekansen door veel te lage scores al direct verkeken.

Antieke schlemielen

De antieke Spelen kenden ook hun schlemielen, met één groot verschil: ze bereikten nooit de cultstatus van Moussambani en andere moderne Olympische ‘clowns’, simpelweg omdat er bij de Grieken alleen aandacht was voor de winaars. Tweede, derde of zelfs eervolle laatste plaatsen kende ze niet. En dus raakten de namen van de verliezers over het algemeen in de vergetelheid.

Toch weten we wel van het bestaan van weinig talentvolle atleten in Olympia. Voorafgaand aan de spelen werden de potentiële deelnemers aan een dertig dagen durende trainingsstage onderworpen, die tevens als Olympisch kwalificatietoernooi diende. Deelname aan de Spelen stond open voor iedere Griekse burger van een stadstaat. Limieten bestonden niet in de Oudheid. In de praktijk vielen de meeste mindere goden uit naarmate de pittige trainingsweken vorderden, waardoor er een sterk deelnemersveld overbleef. Niemand kon echter van deelname worden uitgesloten op basis van een te laag niveau.

En dus moeten er zich bij de antieke Olympische Spelen soms ook aandoenlijke en lachwekkende taferelen hebben voorgedaan, bijvoorbeeld wanneer een matig getalenteerde bokser of worstelaar het moest opnemen tegen een regerend Olympische kampioen of een ander legendarisch zwaargewicht. Zij werden onderwerp van spot en satire, zowel in het stadion als in de literatuur.

Een aantal van die humoristisch bedoelde gedichtjes is ons overgeleverd, waardoor het optreden van sommige schlemielen toch eeuwigheidswaarde heeft gekregen. Een absolute meester in het genre was de satiricus Lucillius, die leefde ten tijde van keizer Nero (54-68 n. Chr.). Hij schepte er vooral genoegen in om weinig succesvolle boksers op de korrel te nemen:

Aan elke bokswedstrijd die de Grieken organiseren,

heb ik, Androleos, deelgenomen.

In Pisa hield ik nog één oor over, in Plataia nog één wenkbrauw.

In Delphi werd ik knock-out afgevoerd.

Mijn vader Damoteles en de medeburgers werden opgeroepen door de heraut

om mij het stadion uit te dragen, dood of verminkt’

Een andere exponent van het satirische spo(r)tepigram was Nikarchos, die liet zien dat ook bij de hardlooponderdelen de niveauverschillen tussen de verschillende atleten soms groot konden zijn:

‘Toen Charmos met vijf anderen in Olympia de dolichos [= lange afstandsloop] liep,

werd hij – het is gek, maar waar – zevende.

Er waren toch maar zes hardlopers, zul je zeggen.

Hoe kan hij nu als zevende eindigen?

Een vriend van hem met een mantel aan kwam de baan op en riep:

‘Zet hem op, Charmos’.

En zo werd hij dus zevende.

Had hij nog vijf andere vrienden gehad,

dan zou hij als twaalfde zijn geëindigd.’

Eric Moussambani werd na zijn race in Sydney een grote cultheld op het internet en geniet nog steeds populariteit op sites als youtube.com. Zou hij in de Oudheid geleefd hebben, dan zou hij zeker een dankbaar doelwit voor Lucillius, Nikarchos en hun collega’s zijn geweest.

Gegroet Beijing, hier Olympia! · Het ontstaan van de Spelen · Olympische Zomerspelen

permalink | ga naar reacties |

Reacties