Zoeken

Op 16 oktober hield een lezing in het Gemeentearchief Rotterdam. Aanleiding hiervoor was de verkiezing van Bep van Klaveren tot Grootste Rotterdammer 2008. Hieronder de tekst.

Opnieuw is Lambertus Steenhorst verkozen tot grootste Rotterdammer ooit. Wederom is hij erin geslaagd om Gerrit Gerritszoon achter zich te laten.

Ik vraag me inmiddels wel af waarom deze stad zo dol is op beroemdheden, die niet onder hun geboortenaam bekend zijn geworden. Niet veel mensen weten tenslotte dat Lambertus Steenhorst beroemd werd als Bep van Klaveren. Net als Erasmus, die als Gerrit Gerritszoon werd geboren.

In deze eeuw wordt onze geschiedenis op twee manieren populair gemaakt. Of er wordt een verkiezing van gemaakt, zoals bij jullie in Rotterdam, of ze wordt in vijftig stukjes gehakt om er een Canon van te maken, zoals bij mij in Amsterdam.

Gezien de resultaten geef ik de voorkeur aan Rotterdam, omdat behalve een bokser ook de voetballers Puck van Heel en Bok de Korver en zwemster Rie Mastenbroek het goed hebben gedaan. Voor een sporthistoricus is dat bijzonder prettig. In de vijftig vensters van Amsterdam heeft het de commissie van wijze historici echter behaagd om bijna niets met sport te doen. De Olympische Spelen van 1928 zijn al helemaal niet opgenomen.

Dat zoeken jullie in 020 zelf maar uit, denkt u misschien, maar zo makkelijk is het niet als we het over sport hebben. Daarin worden tenslotte grenzen verlegd en overschreden en dat geldt al helemaal voor de Spelen van 1928. Tenslotte won die Rotterdamse bokser toevallig wel in Amsterdam zijn olympische gouden medaille, zodat het ook voor jullie belangrijk is. Daarom Rotterdam: kom in actie!

Dat sport geen grenzen kent, weet ik uit eigen ervaring. Alhoewel ik woon en werk in Amsterdam liggen mijn sporthistorische wortels in Rotterdam. Sterker: die wortels liggen in de magazijnen van dit archief. In 1996 ben ik namelijk afgestudeerd met een onderzoek naar Feyenoord in de Tweede Wereldoorlog. Hiervoor kwam ik natuurlijk meteen naar dit archief, dat toen nog aan de andere kant van de stad zat. “Deze Amsterdammer wil graag jullie Feyenoord-archief zien”, zei ik.

Dat was zo indrukwekkend dat ik het meteen heb laten verschepen naar Amsterdam. Zo bespaarde ik veel tijd en reiskosten en leefde ik met de geruststellende gedachte dat mijn bed slechts tien minuten fietsen was verwijderd van het verleden van Feyenoord. Een Feyenoord-supporters als ik houdt daar nu eenmaal van.

Zo stapte ik dagelijks op de Amsterdamse archivarissen af met het verzoek om voor mij de Feyenoord-files te openen, wat keer op keer een prettige verwarring veroorzaakte. “Dan moet u in Rotterdam zijn”, stamelde ze in wanhoop, “niet in Amsterdam.” De verwarring groeide tot een toppunt als ze er ontdekten dat die Feyenoord-archieven wel degelijk in hun instelling waren opgeslagen. Sommige medewerkers van het Gemeentearchief Amsterdam herkennen me nu nog steeds vanwege mijn studie van meer dan tien jaar geleden.

Sport overschrijdt grenzen en daarom voel ik mij in deze stad veel minder vreemd dan sommige van u misschien denken en misschien zelfs zullen hopen. Het belang van Bep van Klaveren is trouwens ook veel groter dan alleen van Rotterdam, net zoals dat van Erasmus.

We keren daarom terug naar de tijd van Van Klaveren, en wel naar 1928, toen hij zijn gouden olympische medaille won. Dat hij als Nederlandse bokser olympisch goud won is al meteen uniek. Tot nu toe zijn er 97 gouden olympische medailles gewonnen door Nederlandse sporters en slechts één daarvan kwam in handen van een bokser. Ook belangrijk is dat Van Klaveren een grote bijdrage leverde aan de meest succesvolle olympische dag uit de Nederlandse geschiedenis.

Het is heel gek dat we het met ons allen zijn vergeten, maar 11 augustus 1928 is één van de belangrijkste dagen uit de Nederlandse sportgeschiedenis. Er gebeurde toen iets heel bijzonders, iets wat nooit meer is overtroffen, iets extra-historisch. Binnen 24 uur werden er namelijk zeven olympische medailles gewonnen door Nederlanders, waarvan vier gouden!

Moet u zich eens de krantenkoppen voorstellen van 12 augustus 1928: vier keer goud voor Nederland en dat ook nog eens op de eigen Spelen. En dan vooral de Rotterdamse kranten, want in één dag had deze stad er twee kampioenen bij.

Om te beginnen de Rotterdamse zwemster Zus Braun, die de 100 meter rugslag won. Hierbij benadruk ik dat zij de eerste Nederlandse sportvrouw ooit is, die olympisch goud heeft gewonnen. Fanny Blankers-Koen, Anky van Grunsven en Yvonne van Gennip moeten daarom allemaal Marie Braun bedanken voor haar pionierswerk. We zijn er nu aan gewend geraakt dat de Nederlandse vrouwen het zo goed doen op de Olympische Spelen, maar dat is dus allemaal begonnen bij die Rotterdamse, bij Zus Braun. Als ik jullie was, zou ik daar erg trots op zijn. Op die 11e augustus won Braun dus goud en werd daarmee nog meer een volksheld dan ze al was.

En dan was er nog een volksheld, ook uit Rotterdam. Bep van Klaveren won diezelfde dag de boksfinale in het vedergewicht van de Argentijn Viktor Peralta. Het echte gevecht begon trouwens pas na zijn overwinning, maar daarover dadelijk meer als we het eens gaan hebben over een lekkere ouderwetse sportrel.

De laatste twee gouden medailles van die dag waren voor een Hagenees, voor ruiter Charles Pahud de Mortanges. Hij won het individuele klassement en eindige tevens als eerste in het landenklassement.

Vier keer goud dus, waaraan Van Klaveren een fundamentele bijdrage leverde. Alleen al voor die bijdrage aan Nederlands beste olympische dag uit zijn geschiedenis verdient hij al een veer op zijn hoed.

Om Van Klaveren in de hoofdstad aan zijn grootste sportieve succes te helpen moest wel de plaatselijke wet worden veranderd. Speciaal voor deze Spelen werd namelijk het Amsterdamse boksverbod opgeheven.

Dat was in 1921 ingevoerd, alhoewel de stad al op 3 februari 1911 op het punt stond om deze sport in de ban te doen. De Telegraaf schreef toen dat de politie het houden van bokswedstrijden in het publiek wilde verbieden. Daarop ging organisator Sam Kingsley, alias Samuel Glasoog, naar de hoofdcommissaris van politie om dit te voorkomen. Die zei dat burgemeester Roëll persoonlijk deze order had gegeven omdat hij boksen ‘onmenselijk’ vond.

Het lukte Kingsley toen nog om de burgemeester tijdelijk op andere gedachten te brengen door te zeggen dat er een verschil was tussen amateurboksers, zoals hij, en professionele boksers, zoals in Amerika. Hij zei: “De profs betreden het strijdperk, teneinde te trachten den tegenstander zoo spoedig mogelijk af te maken. De amateur-bokser beoefent dezen tak van sport uit een oogpunt van lichamelijke ontwikkeling, voor zijn pleizier.”

Aldus Kingsley, die tot 1921 gewoon door kon gaan met boksen en het organiseren van wedstrijden. Vanaf dat moment verbood Amsterdam deze sport definitief, behalve op enkele daarvoor aangewezen plekken.

Dat verbod kwam door excessen in de bokssport, maar ook door vooroordelen van de bestuurders. Tenslotte waren de notabelen afkomstig uit de hoogste kringen, waar de meeste boksers juist niet in waren opgegroeid. Boksen was daarom vies, smerig en gevaarlijk en moest worden afgeschermd van de ogen van fatsoenlijke mensen.

Nu had juist zo’n type als Glasoog er ook zelf voor gezorgd dat zijn sport een slechte naam had gekregen. In 1914 organiseerde hij bijvoorbeeld een partij tegen John Ken uit Chicago, die door de NRC werd omschreven als een heuse neger met een vrolijk gezicht. De inzet van deze wedstrijd was wonderbaarlijk: de twee gingen namelijk uitmaken wie zich de kampioen van Nieuw-Zeeland mocht noemen! Om het nog bijzonderder te maken noemde Kingsley zichzelf opeens professor.

De NRC vond het onzin: ‘Zoo dom zijn wij nog niet, dat wij ons maar klakkeloos voor den gek laten houden! ’t Was een flauwe komedie, dat kan een kind wel zien. Afgesproken werk.’ En toen was de wedstrijd om de titel van Nieuw-Zeeland nog niets eens begonnen. Alhoewel, wedstrijd?

De heuse neger met een vrolijk gezicht ging in de tiende ronde liggen. ‘Toen was Kingsley den overwinnaar van Nieuw-Zeeland’ gaapte de medewerker van de NRC. ‘Hij werd met een krans, waaraan linien in de Nieuw-Zeelandsche kleuren, gehuldigd.’ Het had net zo goed de krans van Zuid-Siberië kunnen zijn, aldus die man van de NRC. Allemaal onzin, dus, en vooral geldklopperij.

Dat vonden ook de toeschouwers die in de ring sprongen en Kingsley uitdaagden om ter plekke te strijden om die titel van Nieuw-Zeeland. Tot hun teleurstelling rende Kingsley echter weg, met de krans en de dagopbrengst. De bokshal bleef achter in verwarring en zo had de politie opeens de handen vol aan het handhaven van de orde.

Dat soort praktijken waren heel slecht voor de bokssport, die in steden als Amsterdam daarom in de ban werd gedaan. Jammer, want niet iedereen was zo’n leperd als Kingsley over wie ik deze maand uiterst smeuïge informatie ontving van zijn nabestaanden. U bent de eerste met wie ik dat deel.

Die man bleek zo’n oplichter dat pas na zijn dood duidelijk werd dat hij zowel in Nederland als Engeland was getrouwd! In beide landen had hij kinderen, die pas op hogere leeftijd ontdekten dat aan de andere kant van de Noordzee mensen woonden met dezelfde vader. Een oplichter in hart en nieren dus, die daarmee zijn sport een slechte naam bezorgde. Hoe dan ook, er was een boksverbod en die werd in Amsterdam pas door de Duitsers in de bezettingsjaren opgeheven. Alleen in 1928 was er een tijdelijke uitzondering, vanwege de Spelen.

Het zou tenslotte wat zijn geweest als Nederland de Olympische Spelen had georganiseerd zonder dat er gebokst mocht worden. Na lang aandringen snapte ook burgemeester De Vlugt dat, die in 1928 de baas was van Amsterdam. Het verbod werd tijdelijk opgeheven, zodat Van Klaveren goud kon winnen. Maar ook tijdens het olympische boksen werd er soms behoorlijk gerommeld met de regels. De bokser die hiervan het meest profiteerde was – het spijt me – Bep van Klaveren.

In de finale was de Argentijnse Viktor Peralta zijn tegenstander. Het was de scheidsrechter die de Nederlander aanwees als winnaar van olympisch goud, maar dat viel heel slecht bij de buitenlandse media. Alsof het niet genoeg was braken er zelfs relletjes uit in en buiten de bokshal braken uit, waarbij de politie diende op te treden. Vooral de Argentijnse kranten waren woest op het besluit.

De gezaghebbende Argentijnse krant La Prensa had een eigen correspondent in Amsterdam, die destijds het volgende schreef: ‘Toen de jury na afloop van het gevecht de Nederlander tot winnaar uitriep, maakte een groot deel van het verbaasde publiek het ongenoegen kenbaar met luiduchtige protesten. Op de eerste rijen van het publiek ontstonden zelfs vechtpartijtjes waar de politie aan te pas moest komen. Zo’n 5.000 toeschouwers bleven desondanks luidruchtig protesteren tegen de in hun ogen onjuiste beslissing. De overwinning was de Argentijn ontstolen in een gevecht waarin geen twijfel kon bestaan over de winnaar, die een overweldigende overheersing getoond had gedurende het gehele gevecht.’

Afgelopen zomer wilde het sportprogramma Andere Tijden Sport hier eens meer van weten, maar er is nergens meer filmbeeld terug te vinden van die finale. Daarom ging het programma op bezoek bij Anna Maria Van Klaveren-Arnst, de laatste vrouw van Van Klaveren.

Ze was er zelf niet bij in 1928, omdat ze vijf jaar later pas werd geboren. Toch weet ze zeker dat de gouden plak terecht was. Ze zei: “Bep hep altijd gezegd dat hij terecht had gewonnen. Later zei Ben Bril dat ook. Hij was er als bokser bij en later was hij zelfs internationaal scheidsrechter.”

Aldus de weduwe, die er niet bij zegt dat Bril net zestien jaar oud was toen het allemaal gebeurde en daarom misschien niet zo’n hele betrouwbare bron is. Aan de andere kant kunnen we van haar ook niet verwachten dat ze iets anders zou zeggen over die gouden medaille.

Eerlijk gezegd doet het er niet meer toe of toen alles wel zo eerlijk was verlopen. Dat hele olympische bokstoernooi van 1928 was sowieso een evenement met dubieuze scheidsrechters, zodat er dat jaar heel wat onterechte kampioenen werden geboren in Amsterdam. Sterker: door die ophef groeide de legendarische status van Van Klaveren alleen nog maar meer. Daarnaast is iedereen het tachtig jaar later toch vergeten, op enkele vervelende sporthistorici na.

Rond echte kampioenen moet nu eenmaal ophef bestaan, discussie en debat, vreugde en verdriet. Johan Cruijff verdeelde de meningen ook en is mede daarom zo’n grote geworden.

En zo ging het toch ook bij alle Elfstedentochten. Er is werkelijk geen enkele Elfstedentocht geweest, die niet is geëindigd in ruzie, discussie en verwijten over partijdige Friezen. Zelfs nadat de brave Reinier Paping de beruchte tocht van 1963 won, werden er klachten ingediend omdat hij de regels had overtreden. En terecht, bleek uit filmbeelden die vorig jaar werden teruggevonden en waarop zichtbaar is dat Paping dingen deed die niet mochten. Maar omdat ook iedereen achter hem de regels had overtreden, zeuren we er niet meer over - op enkele vervelende sporthistorici na.

Sterker: Paping is er alleen maar heiliger van geworden. Jammer dat er nog geen verkiezing is geweest voor de grootste inwoner van Overijssel uit de geschiedenis, want hij zou het vast goed doen.

En nu is Lambertus Steenhorst dus voor de tweede keer de grootste Rotterdammer. Zou het komen door die mooie en sterke verhalen, waar de Rotterdammers van houden?

Zien de inwoners van deze stad hem zoals ze vinden dat de gemiddelde Rotterdammer moet zijn: als een harde werker, als een stoere sporter met een klein hartje, als een doorzetter, als iemand die de wereld bereist maar uiteindelijk wel terugkeert, als iemand die van smerige moppen hield, die zei wat hij voelde?

Of houden jullie gewoon van iemand die beroemd is geworden onder een andere naam dan waaronder hij is geboren?

Eén ding weten we in ieder geval zeker nu hij voor de tweede keer is verkozen: het komt niet alleen maar door GeenStijl, die vorig jaar de verkiezing hackte. Deze site heeft zich tenslotte niet bemoeid met de tweede verkiezing. Rotterdam lijkt dus echt van deze bokser te houden.

Dat weerhoudt me niet van een bindend stemadvies voor de volgende jaargang, want Rotterdam gaat nog één keer een verkiezing houden. Het wordt nu tijd voor Bok de Korver, de legendarische voetballer van Sparta van begin vorige eeuw. Hij was namelijk in zijn tijd de enige Nederlander die populairder was dan de leden van het Koningshuis.

Toen prinses Juliana nog heel jong was, kwam ze daar al achter toen ze met haar moeder praatte, met koningin Wilhelmina. Juultje zei: “Wat staan onze portretten toch dikwijls in de bladen, veel meer dan die van andere mensen.”

“Neen,” antwoordde haar moeder. “Er is één mens, wiens portret meer in de bladen staat dan het onze. En dat is mijnheer De Korver uit Rotterdam.”

En alsof het niet genoeg is bestond er tot 2001 in Amsterdam zelfs een voetbalclub die naar De Korver was vernoemd! In Amsterdam! Ik zei toch al dat sporten alle grenzen verlegde. Stem daarom volgend jaar op De Korver.

Boksen · De verjaardag van Bep van Klaveren

permalink | ga naar reacties |