De vrouwen van de Elfstedentocht

Vooral de mannen trekken de aandacht in de Elfstedentocht, maar dat wil niet zeggen dat er geen vrouwen hebben meegedaan. Integendeel: in honderd jaar zijn er zo’n 2.800 vrouwen gestart. Deel 5 in de elfdelige serie over de honderdjarige geschiedenis van de Elfstedentocht.

Tineke Dijkshoorn, Lenie van der Hoorn en Klasina Seinstra, de snelste vrouwen van de laatste drie Elfstedentochten

Aan de allereerste tocht van 1909 deden alleen mannen mee. Jikke Gaastra was in 1912 de eerste vrouw ooit, die meedeed aan de Elfstedentocht. In Sneek werd ze echter van het ijs gehaald, omdat ze zes minuten te laat was. Desondanks ontving ze het Elfstedenkruisje. 'Een daverend gejuich ging er op toen die heugelijke tijding bekend werd,’ schreef een verslaggever van de Nieuwe Rotterdamsche Courant. Gaastra is daarmee dus de eerste vrouw, die deze felbegeerde beloning ontving. Weliswaar als toerrijder, want tot 1985 mochten vrouwen niet aan de wedstrijd meedoen.

Van Jikke Gaastra en haar broer Jelle werd zelfs een mooi bord gemaakt. Te zien in het Schaatsmuseum in Hindeloopen

Het viel mee

Aan de volgende tocht, die van 1917, deed opnieuw een vrouw mee: Janna van der Weg (1893 – 1974). Zij haalde wél de finish en dat historische moment was op 27 januari om exact 18.49 uur. Samen met haar broer Jan voltooide Janna toen haar historische 200 kilometer op ijs.

Deelname van vrouwen aan de toertocht werd bijzonder gewaardeerd. Het ontging de journalisten ook nooit als de eerste vrouw aankwam. Zoals in 1942, toen de 21-jarige Antje Schaap dit presteerde, en door half Leeuwarden werd toegejuicht. “De tocht viel me erg mee”, was haar eerste reactie. “Het was mijn eerste Elfstedentocht en ik doe het vast nog eens een keer, al ben ik ook een paar maal gevallen. Maar niet ernstig gelukkig.”

Onderweg kwamen de vrouwen wel andere problemen tegen dan de mannen. Zoals plassen, wat behoorlijk lastig was. Meike de Vlas schaatste 1963 mee en zei hierover: “Niemand had me ooit verteld me hoe lastig het was als je moest plassen. Dan moest je van de baan af. De kerels hadden het daarbij veel makkelijker. Ik ging toen ook maar gewoon naast de baan zitten en hupsakee! Klaar! Je stoorde je er niet aan als mensen dat zagen. Maar dat was wel even wennen.”

De Vlas werd bij Vrouwbuurstermolen van het ijs gehaald, na Franeker. “Daar stonden een hele hoop mensen op het ijs. Die hielden ons tegen. We moesten van het ijs af, er zou verder nauwelijks meer te schaatsen zijn. Ik werd daar afgestempeld, en dat was het einde van mijn tocht.” Ze was daarmee wel de vrouw, die in 1963 het verste was gekomen, want er zou er geen één de finish halen die dag.

De volgende tocht was pas in 1985. Voor de eerste keer mochten de vrouwen meedoen aan de wedstrijd. Lenie van der Hoorn-Langelaan was toen de eerste vrouw. Op het moment zelf werd dat trouwens door niemand opgemerkt, alhoewel ze in een recordtijd van 7 uur en 33 minuten naar de eindstreep reed in Leeuwarden. Deze tijd was twee minuten sneller dan van Jeen van den Berg in 1954 - toen de winnaar.

Ondanks deze indrukwekkende prestatie bestaan er toch geen beelden van deze winnende rit. De camera’s van de NOS hebben haar laatste meters niet eens opgemerkt! Pas toen ze over de eindstreep was, zwenkte de camera in haar richting. De meters daarvoor zijn dus - voor zover bekend - niet door een camera waargenomen.

In 2007 zei Van der Hoorn-langelaan hierover: “De pers heeft mij niet zien rijden. Daarnaast mochten er geen verzorgers bij me komen, zodat niemand me kon helpen. Nadat ik de finish was gepasseerd, moest ik twintig minuten wachten voordat de radio vertelde over mijn aankomst. Eerst moesten de landbouwberichten nog werden gemeld!” Het zegt alles over de toenmalige status van de vrouwen in de wedstrijd: onbelangrijk.

Officieel is Van der Hoorn-Langelaan niet eens de winnares van de Elfstedentocht van 1985, maar de snelste vrouw in de mannenwedstrijd. “Voor vrouwen was de Elfstedentocht van 1985 helemaal niet modern. Evert van Benthem was de gesponsorde schaatser, terwijl ik alles zelf moest doen.”

Twaalf jaar later was het niet veel beter, want tijdens de huldiging van Henk Angenent en Klasina Seinstra was er geen krans voor de laatste. Deze pijnlijke situatie werd gered door Angenent, die spontaan zijn krans deelde. Toenmalig Elfstedenvoorzitter Henk Kroes schaamde zich in 2007 nog steeds voor de afwezigheid van de tweede krans.

Bij een volgende tocht zullen de vrouwen een eigen wedstrijd rijden, die een kwartier later vertrekt dan de mannen. Hiermee hoopt de organisatie te voorkomen dat de vrouwenwedstrijd ondersneeuwt. Seinstra kan dit wel begrijpen, omdat ze van 1997 weet van de moeilijke omstandigheden. Ze had geen enkel overzicht over haar wedstrijd: “Pas toen mijn vriend met een bordje langs de route stond, waarop stond dat ik de eerste vrouw was, wist ik zeker hoe het zat. Ik wist tot dat moment niet waar mijn concurrentes schaatsen.”

Toch vindt Seinstra het jammer dat ze niet meer met de heren starten: “Dat is toch speciaal, want met elkaar schaatsen heeft toch wel wat. Voor de ploeg en tactiek in de wedstrijd voor vrouwen is het wel beter om met alleen vrouwen te starten. De controle zal beter worden, omdat iedereen van elkaar weet waar de ander zit. Maar het wordt wel heel zwaar, denk ik.”

Ter ere van de snelste Elfstedenvrouwen van 1985, 1986 en 1997 (lees: de Elfstedenwinnaressen) is er in Oude Leije een speciaal kunstwerk gemaakt. Het idee hiervoor kwam van Douwe Sinnema, inwoner van Oude Leije. De drie winnaressen waren aanwezig bij de onthulling op 28 december 1997 door Henk Kroes, de toenmalige voorzitter van de Friesche Elf Steden.

Het kunstwerk zelf

Deel 1: de tocht van 1947

Deel 2: de filmbeelden van 1917

Deel 3: de tochten van Evert van Benthem

Deel 4: de tocht van Pim Mulier

Schaatsen

permalink | ga naar reacties |

Reacties