Apartheid bestaat nog steeds

Het cricketteam van Zuid-Afrika is briljant, terwijl het nationale voetbalteam waardeloos is. Volgens Simon Kuper is er daarom nog van alles mis in dat land.

Iedereen weet dat het verschil in rijkdom tussen blanke en zwarte Zuid-Afrikanen een van de grootste verschillen op aarde is. Het wordt steeds duidelijker dat dit verschil ook opgaat in de sport: blanke Zuid-Afrikanen presteren geweldig op sportgebied, zwarte juist niet. In Zuid- Afrika is de sport de rijken gunstig gezind, net als in de rest van de wereld overigens.

De 4,3 miljoen blanken die het land telt domineren heel wat wereldwijd gespeelde sporten. De uitgesproken blanke Springboks zijn wereldkampioen rugby; de uitgesproken blanke golfer Trevor Immelman is de heersende Masters-kampioen, en het uitgesproken blanke Zuid-Afrikaanse cricketteam was kort geleden het eerste bezoekende team sinds 1993 dat in Australië een Testserie won. Zij gaan Australië van de toppositie verdrijven, als ze hen verslaan in de serie die volgende maand begint.

De overheersing van blank Zuid-Afrika in de sport gaat zelfs nog verder. Kevin Pietersen, geboren en getogen in Zuid-Afrika, werd woensdag als aanvoerder van het Engelse cricketteam vervangen door Andrew Strauss, die in Zuid-Afrika woonde tot zijn zesde. Andere blanke Zuid-Afrikanen duiken op nog vreemdere plekken op. Gary Anderson, de op een na beste doelpuntenmaker uit de Amerikaanse National Football League, zei dat hij de concentratie die een NFL-kicker nodig heeft, leerde door als eerste aan slag te moeten bij zijn schoolcricketteam in Durban.

Het uitgesproken niet-blanke Zuid-Afrikaanse voetbalteam doet het veel minder. De Bafana Bafana staan 76e op de wereldranglijst, een paar plaatsen onder Wales en Irak. Zij houden hun hart vast voor het WK dat volgend jaar in hun land gehouden wordt; vooral nu een official die beschuldigingen van corruptie had geuit bij de bouw van een van de stadions vorige week zondag is doodgeschoten.

Kleurlingen

Ik moet toegeven dat niet alle Zuid-Afrikaanse sportwinnaars blank zijn. Bryan Habana, misschien wel de beste rugbyspeler in het land, viel onder de apartheid in de categorie ‘kleurling’. Maar Habana zat wel op de overwegend blanke King Edward VII- school in een rijke buitenwijk van Johannesburg. Datzelfde geldt voor de aanvoerder van het Zuid-Afrikaanse cricketteam, Graeme Smith, zijn cricketpartner Neil McKenzie, de legendarische golfer Gary Player, de voormalige keeper van Manchester United Gary Bailey en talloze andere sporters.

De situatie in Zuid-Afrika is ongebruikelijk omdat het verschil zich binnen één land voordoet; in de rest van de wereld is het gewoon zo dat de rijke landen in de sport winnen en de arme (behalve dan Brazilië) verliezen.

Deze regel wordt bewezen als we een eenvoudig experimentje doen om na te gaan wat het beste sportland van de wereld is. Men neme de tabellen met olympische medailles door de jaren heen, de WK voetbal toptien van alle jaren, de landen die historisch de meeste wereldbekers hebben gewonnen bij andere sporten en de winnaars bij sporten als tennis en schaken. Al die uitkomsten heb ik in 2006 bij elkaar opgeteld.

De rijke landen VS en Duitsland scoorden het hoogst. Noorwegen en Australië, landen die toen allebei een plaats in de topdrie van de Human Development Index (HDI) van de VN bezetten, hadden het beste resultaat per hoofd van de bevolking.

Als apart land

Het enige ontwikkelingsland dat in mijn toptien voorkwam, was Brazilië. Het beste Afrikaanse land was verreweg Zuid-Afrika, maar bijna al hun punten werden gescoord door blanken. En als we het blanke deel van Zuid-Afrika als apart land zouden hebben gerekend, zou het net zulke goede resultaten per hoofd van de bevolking hebben gescoord als Australië.

Om te begrijpen waarom de arme landen het zo slecht doen in de sport, moet je het lichaam van de Zuid-Afrikaanse middenvelder Steven Pienaar (Everton) maar eens bestuderen. Er zijn in Europa maar weinig voetballers die zo graatmager zijn als hij. Maar in het Zuid-Afrikaanse voetbal is zijn lichaamsbouw heel gewoon. Het is heel waarschijnlijk dat Pienaar zo dun is omdat hij in zijn jeugd ondervoed is geweest: hij werd geboren in een arm township voor ‘kleurlingen’ in 1982, op het hoogtepunt van de apartheid. Bijna alle gezondheidszorg en financiële middelen waren toen voor de blanken.

De meeste spelers die in 2010 voor Zuid-Afrika zullen uitkomen zijn in de jaren tachtig geboren. Zo zal de geest van de apartheid Bafana nog parten spelen op het WK. De Zuid-Afrikanen zijn onder andere slecht in voetbal omdat de meeste van hen niet genoeg te eten hebben gehad.

Minimum lengte

Demitri Constantinou, bewegingswetenschapper aan de Wits Universiteit in Johannesburg, staat aan het hoofd van het eerste FIFA medische Centre of Excellence in Afrika. Hij heeft de gezondheid onderzocht van veelbelovende Zuid-Afrikaanse spelers. ‘Het belangrijkste was de voeding’, vertelde hij me. Is ondervoeding een van de redenen waarom de Afrikaanse teams slecht presteren op WK’s? ‘Ik denk het wel. Ik denk ook dat er te weinig aandacht besteed is aan ondervoeding als mogelijke oorzaak.’

Maar weinig voetballers aan de top zijn kleiner dan 1.70m. ‘Er is een minimum lengte’, zegt Constantitou. Dus als een groot deel van je mannelijke bevolking dat minimum niet haalt, kun je niet iedereen kiezen voor je team. Lengte is niet het enige probleem voor arme landen. Denk bijvoorbeeld eens aan ziekte – hoeveel Zuid-Afrikanen die hadden kunnen spelen op het WK hebben er geen aids gekregen – en slechte organisatie. Het geeft natuurlijk opschudding als een official wordt vermoord.

Zolang Zuid-Afrika’s cricketteam briljant blijft spelen en het voetbalteam waardeloos, weten wij dat er nog van alles scheef zit in het land.

Sport en politiek

permalink | ga naar reacties |

Reacties