Zoeken

Het scheelde maar een halve fietslengte. Bijna was Dmitri Konysjev in 1989 namens de Sovjet-Unie wereldkampioen wielrennen op de weg geworden bij de profs. Alleen Greg Lemond bleek na een bijzonder enerverende wedstrijd in het Franse Chambéry sterker dan de jonge Rus. Pas een half jaar eerder hadden de ‘Russen’ hun opwachting gemaakt in het profpeloton.

Gorbatsjov voerde zijn Perestrojka door in de Sovjet-Unie, die achteraf bezien op haar laatste benen liep. Maar toen in het voorjaar van 1989 de ploeg van Alfa Lum werd gepresenteerd, stond de Muur tussen Oost en West-Europa ogenschijnlijk nog stevig overeind. Het team was gevestigd in Italië en had een licentie in San Marino, maar bestond uitsluitend uit Sovjet-renners. Volgens publiciteitsfoto’s was dit de ‘1a Squadra Ciclista di Professionisti Sovietici’. In feite bleven de renners veredelde staatsamateurs.

Het was niet helemaal voor het eerst dat de ‘Russen’ tussen de profs reden. Zo namen ze in 1985 en 1986 zonder veel succes deel aan de ‘open’ Vuelta. Maar de Vredeskoers, de Communistische tegenhanger van de Tour, bleef voor de ‘Russen’ de belangrijkste rittenkoers van het jaar. Ook Sergej Soekhoroetsjenkov, die twee keer de Vredeskoers won en op de Olympische Spelen van Moskou in 1980 alles en iedereen naar huis reed, was in 1989 van de partij. ‘Soekho’ bleek inmiddels te oud om bij de profs nog veel potten te kunnen breken.

Jaanus Kuum

Op dat moment reed er nog een voormalige Sovjet-burger rond in het profpeloton. De zwijgzame Est Jaanus Kuum was in 1984 naar Oslo uitgeweken, waar zijn grootouders woonden. Op een Noors paspoort werd hij in augustus ’86 prof bij La Vie Claire, als ploeggenoot van Bernard Hinault en Greg Lemond.

Kuum reed later onder meer voor ADR, de ploeg van José de Cauwer, waar de eigenzinnige renner de hoge verwachtingen nooit zou waarmaken. In interviews uit die tijd werd Kuum telkens als vriendelijk opgevoerd, maar over zijn Sovjet-verleden wilde hij liever niets kwijt. Jaanus Kuum overleed in 1998, vrijwel zeker door zelfdoding. Hij werd maar drieëndertig oud.

Het Wilde Westen

Net als Kuum moesten ook de anderen in 1989 wennen aan de vrijheden van de Westerse wereld. De Belgische journalist Ronny de Schepper schreef op zijn weblog: “De mythe van het Vrije Westen bleek wel waar te zijn, alleen hadden ze de consequenties van die ‘vrijheid’ niet onder ogen gezien. Het Wilde Westen is in wielertermen misschien een betere uitdrukking.”

In 1991 waaierden de renners uit over Europa. Net als de Sovjet-Unie werd ook de ploeg van Alfa Lum opgedoekt. Vooral de vele ex-Sovjets die in Italiaanse dienst gingen rijden waren in de jaren negentig bijzonder succesvol. Jevgeni Berzin en Pavel Tonkov wonnen de Giro, terwijl de Oezbeekse kamikazepiloot Djamolidin Abdoesjaparov de massasprints onveilig maakte.

In de UCI-Ranking van 1994 vinden we maar liefst zeven renners uit de voormalige Sovjet-Unie bij de eerste vijftig, waarvan drie in de Top 10.* Behalve de gedegen Sovjet-opleiding zal ook de optimale medische preparatie in Italië zonder twijfel in hun voordeel zijn geweest.

Domoren

Wie niet in Italië bleef was de Moldaviër Andrej Tsjmil. Hij debuteerde als prof bij Alfa Lum, maar reed in 1991 bij een kleine Belgische ploeg, en vanaf 1994 jarenlang voor Lotto. ‘Dreke’ liet zich zelfs naturaliseren tot Belg. Tegenwoordig is Tsjmil projectcoördinator bij het ambitieuze wielerproject Katjoesja. Hij was ook nog een tijdje minister van sport in Moldavië.

Vjatsjeslav Jekimov werd in 1990 de eerste ‘onafhankelijke’ Sovjet-prof. Hij werd ingelijfd door de Panasonic-ploeg van Peter Post. In Sydney won ‘Slava’ Jekimov in 2000 de Olympische tijdrit. In het dagelijks leven was de Rus inmiddels een gewaardeerde renner bij het Amerikaanse US Postal. En dat terwijl de Russische renners in de Amerikaanse wielerfilm American Flyers (1985) nog werden afgeschilderd als boosaardige domoren.

Nieuwe rijken

Twintig jaar na de komst van de ‘Russen’ in het profpeloton ziet de wereld er heel anders uit. Tegenwoordig komen ze naar West-Europa met een grote zak geld. Zo werd er bij Katjoesja flink met de portemonnee gewapperd om Filippo Pozzato, Gert Steegmans en Robbie McEwen binnen te halen. De steenrijke Rus Oleg Tinkov is de grote financier van het project.

Behalve Katjoesja kennen we natuurlijk ook nog Astana. Weinigen zullen in 1989 voorspeld hebben dat anno 2009 een zevenvoudige Tourwinnaar zijn come-back zou maken in het wielerpeloton. En dat deze renner, een Amerikaan die ook nog Armstrong heet, dat zou doen bij een peperdure Kazachse topploeg die wordt gefinancierd door de ‘nieuwe rijken’ uit de Republiek Kazachstan.

* Op dit moment staat er maar één renner uit de voormalige Sovjet-Unie in de Top 50 van de CQ-Ranking. Dat is Denis Mensjov op plaats 29.