Zoeken

‘Ferguson, pak Mourinho’; ‘Fergie drijft de spot met de tactische spelletjes van Mourinho’; ‘Mourinho, de meester in het uitdagen gaat de oorlog aan met Manchester United’. Dit zijn zomaar een paar koppen van vroeger, die nu weer uit de kast zullen worden gehaald voor de wedstrijd Inter Milan (coach: José Mourinho) tegen United (coach: Sir Alex Ferguson) in de Champions League, vandaag.

Miljoenen mensen verdoen een deel van hun leven aan het lezen van dit soort zaken. Veel minder mensen zullen de moeite nemen om ook echt naar de wedstrijd te kijken.

De Italiaanse auteur Umberto Eco heeft ooit geschreven dat de meeste sportfans meer bezig zijn met ‘geklets over sport’ dan met de sport zelf. Vooral voetbal is een populair onderwerp van gesprek. Maar de manier waarop er over gepraat wordt, verandert wel in de loop van de tijd. Hier zijn een paar varianten van ‘voetbalgeklets’:

Voetbal als sport

Het komt maar weinig voor dat er gepraat wordt over de sport zoals die op het veld wordt gespeeld. Als het gebeurt, is het meestal in specialistische sportkranten als L’Equipe of de Gazetta dello Sport en tv-programma’s als het Britse Match of the Day. Daar discussiëren de experts met elkaar over de opvatting van buitenspel die een verdediger heeft, of ze leveren kritiek op de volharding waarmee een coach een ruit op het middenveld blijft opstellen. Toch zijn er niet echt veel fans geïnteresseerd in voetbal zelf. Dat werd maar al te duidelijk toen Match of the Day verhuisde naar prime time op zaterdagavond en flopte.

Voetbal als soap

Dit is veel populairder dan de sport zelf. De soap maakt van de mensen in het voetbal bijna driedimensionale figuren die constant ruzie met elkaar hebben.

In de Britse versie krijgen de managers bijna alle hoofdrollen omdat voetballers die hun mond opendoen om iets anders dan banaliteiten te uiten, gestraft worden door hun club. In de meeste gevallen krijgen de spelers alleen een gastrol in de soap als ze iemand voor een nachtclub een dreun verkopen.

Voetbal als oorlog

Er wordt bijna niet meer in die termen over voetbal gepraat. Vroeger was het wel de gewoonte omdat toen een wedstrijd tussen een Brits en een buitenlands team in de Britse media werd voorgesteld als een strijd tussen mannelijke Britten en slappe huilebalken van het vasteland.

Maar nu bestaan alle teams uit huurlingen uit de hele wereld, die allemaal in dezelfde pan-Europese stijl voetballen; dit soort Churchilliaanse taal lijkt nu dan ook niet meer op zijn plaats.

Voetbal als moralistische voorstelling.

Moralisme is nooit van groot belang geweest in het Europese voetbal; dat is in de Amerikaanse sport wel anders. Toen Alex Rodriguez, de Amerikaanse honkballer, kort geleden toegaf steroïden te hebben gebruikt, leek zijn persconferentie wel een proces waarin een rolmodel als schurk werd ontmaskerd.

Maar voetballers zijn voor veel Europeanen nooit een rolmodel geweest. Zo nu en dan proberen de Britse media de echte helden van vroeger (Bobby Moore of de alcoholist George Best) tegenover de overbetaalde modepoppen van nu te zetten; maar dat valt niet mee aangezien de voetballers van nu harder werken, minder drinken en zich over het algemeen professioneler en niet onnozeler opstellen dan hun voorgangers.

Als een voetballer afgaat, à la Rodriguez, geniet iedereen van de sensatie, maar niemand is geschokt. Het is zelfs zo dat die enkele speler die als rolmodel zou kunnen dienen voor monniken of kinderen, denk aan de heilige Braziliaan Kaka, met irritatie wordt behandeld.

Voetbal als business

Deze vorm van geklets is gegroeid sinds de jaren ’90, toen de sport in een soort vrije markt veranderde. De financiële situatie van een club ging gelden als de beste manier om het voetbalsucces van die club te voorspellen. Dus ging de voetbalpraat draaien om dikke mannen in dure pakken of sjeiks in witte jurken. Het lastige is dat de meeste mensen zo weinig van de financiële wereld begrijpen. Toen bijvoorbeeld Manchester United naar de beurs ging, namen de meeste journalisten die zich met de club bezighielden aan dat de prijs van een aandeel een geheim was waar ze pas na veel moeizaam speurwerk achter konden komen.

Voetbal als belachelijke bezigheid van de lagere klassen

Eco deed de sport nog af als ‘een kosmisch gezien zinloze vertoning’. Maar de intellectuele minachting voor voetbal die voor de jaren ’90 heerste, bestaat bijna niet meer; de oude hiërarchie van hoge en lage cultuuruitingen is ineengestort. Voetbal is een van de meest voorkomende gespreksonderwerpen van Europese mannen geworden en er doen zelfs steeds meer vrouwen aan mee; een zorgelijke ontwikkeling.