Nederlands profvoetbal mede gefinancierd door SS’ers

De introductie van het betaalde voetbal in Nederland is mede gefinancierd door mensen met een verleden bij de NSB en de SS. Dat schrijft historicus Gerrit Valk in zijn boek In de schaduw van de bal, dat morgen uitkomt. Ajax heeft er zelfs zijn successen van de jaren zeventig aan te danken. Boek hier kopen.

Het boek van Gerrit Valk zelf

In 1954 was in Nederland de introductie van het betaalde voetbal. In de jaren ervoor werden spelers die zich lieten betalen voor het leven geschorst door de KNVB. Alleen amateurs werden toegelaten op de voetbalvelden. Begin jaren vijftig verlieten de beste spelers daarom het Nederlandse voetbal om in landen als Italië, Frankrijk en Spanje professioneel verder te gaan. Alleen Abe Lenstra bleef achter in ons land.

In die tijd werd de Nederlandse Beroepsvoetbal Bond NBVB opgericht, die erin slaagde een einde te maken aan de exclusiviteit van amateurvoetbal. In de zomer van 1954 besloot de KNVB definitief mee te werken aan de opzet van profesisoneel voetbal in Nederland.

Gerrit Valk heeft onderzoek gedaan naar deze periode voor zijn boek In de schaduw van de bal. Zo is hij erachter gekomen dat sommige collaborateurs uit de Tweede Wereldoorlog via de nieuwe professionele voetbalclubs hun maatschappeljke positie hebben herwonnen.

Bij Alkmaar’54 bijvoorbeeld was IJsbrand Kroonenburg een belangrijke geldschieter. Tien jaar daarvoor was hij nog groepsleider van de NSB in Heiloo. Scheveningen Holland Sport kende volgens Valk zelfs drie bestuursleden met een zwaar oorlogsverleden: Theo Fehling, Jan Steenbeek en jhr. Jan van den Bosch.

En volgens een vertrouwelijk verslag van de KNVB werd een propagandabijeenkomst van de NBVB in Deventer bezocht door verschillende voormalige NSB'ers. In hoeverre die constatering correct was, is onduidelijk, want de KNVB had er begin jaren vijftig geen enkele moeite mee om voorstanders van betaald voetbal op één hoop te gooien met landverraders. De bond was in die gevallen meer geïnteresseerd in karaktermoord dan in nuance.

De bunkerbouwers

Ook bij Ajax hebben collaborateurs een belangrijke rol vervuld, alhoewel dat overigens nooit een geheim is geweest. Valk schrijft over Freek en Wim van der Meijden, alias de bunkerbouwers: 'Hun aannemingsbedrijf vergaarde in de oorlogsjaren miljoenen met de aanleg van verdedigingswerken. Freek van der Meijden moest dit later bekopen met een gevangenisstraf van drie jaar. Bij Ajax speelden zij op de achtergrond een rol als geldschieter.’

In het Parool van 16 maart 2000 schreef Arthur de Boer ook over deze mannen: ‘Door de handel met de nazi's zette de firma tenminste 7,9 miljoen gulden om. Het bedrijf was eigenlijk van Freek van der Meijden senior, een NSB'er die al werk voor de Wehrmacht had verricht nog voor hij zijn eigen bedrijf had opgericht. Hij werd veroordeeld tot tweeeneenhalf jaar gevangenisstraf. Freek junior, die het bedrijf feitelijk leidde, was 'waarschijnlijk' niet lid van de NSB, maar het is in zijn geval vaak moeilijk de waarheid te achterhalen. Zijn verdedigingstactiek voor het Bijzonder Gerechtshof bestond uit een lawine aan positieve verhalen, met de bedoeling het onmogelijk te maken ze allemaal te weerleggen.’

Desondanks werd Freek van der Meijden jr. aangewezen als een groot collaborateur. ‘Onder zijn leiding’, schreef Het Parool, ‘ had het bedrijf onder meer bunkers, geschutsstellingen, schuilkelders, barakken en kazernes voor de Duitsers gebouwd en startbanen aangelegd. De Van der Meijdens hadden gebedeld om Wehrmachtswerk en ervoor geadverteerd in een nazi-blad.’

De groeiende rol van de bunkerbouwers had een ontwrichtende werking op Ajax, want niet iedereen was blij met het ‘NSB-geld’. Het Parool: ‘Na een verhitte discussie besloot ook de ledenraad dat het ongepast was mensen met zo'n dubieus verleden lid te maken van de club. Maar de bunkerbouwers waren niet tegen te houden. Langzaam maar zeker begonnen ze achter de schermen aan de touwtjes te trekken. Ze feteerden de bestuurders, de spelers en allerlei andere leden.’

Amorele wereld

Valk bespreekt ook nog wijlen Cor Coster, de schoonvader van Johan Cruijff. Eind jaren tachtig verschenen publicaties over zijn oorlogsverleden. Hij zou in de oorlog in een kamp in Letland hebben gewerkt, in het uniform van SS-frontarbeider. Coster zei hierover dat hij zichzelf niet schuldig achtte, maar “dat hij geen held was in die tijd”.

Er lijkt zo een patroon zichtbaar te worden van mensen met verkeerde keuzes in de oorlogsjaren, die de opkomst van betaald voetbal hebben gebruikt om zich maatschappelijk terug te vechten. Valk buigt zich over de vraag, hoe dit kon:

‘Wat in organisaties van levensbeschouwelijke aard, zoals politieke partijen, niet lukte, namelijk het weer bekleden van belangrijke posities, was in de amorele wereld van de sport wel mogelijk. Binnen de naar geld snakkende wereld van het betaald voetbal werd niet direct gekeken naar de reputatie van degenen die daarin een rol wilden spelen, maar in de eerste plaats naar wat zij financieel te bieden hadden.

Voor de betrokkenen met een dubieus verleden was de wereld van de sport en in het bijzonder het betaald voetbal wellicht het eerste en mogelijk zelfs enige plechtanker om weer een rol te kunnen spelen in het maatschappelijk leven en daarvoor ook enige erkenning en respect te verwerven. ‘

Het boek van Valk wordt vrijdag gepresenteerd in Alkmaar. Hierin doet hij verslag van zijn onderzoek naar de duistere kanten van het Nederlandse voetbal, zoals infiltratie door criminelen, omkoping, supportersgeweld, dopinggebruik en kwetsende spreekkoren.

Sport en politiek · Sportboeken · Voetbal

permalink | ga naar reacties |

Reacties