Zoeken

Van 1864 tot 1929 stond op het Frederiksplein in Amsterdam het prachtige Paleis voor Volksvlijt, een gebouw van glas en gietijzer. Op 16 augustus 1864 was de officiële opening, die werd verricht door Z.K.H. Prins Hendrik der Nederlanden. ‘Vrijen toegang wordt verleend, overeenkomstig art. 9 alinea 4 der Statuten, aan de Aandeelhouders tot de Feestelijke Opening, des voormiddags, en tegen betaling van ƒ3,- voor een Heer met eene Dame tot het Muzijkfeest, des avonds.’

In het Paleis was regelmatig aandacht voor sport. In 1895 organiseerde de Vereniging De Rijwielindustrie hier de eerste Rijwieltentoonstelling. In 1900 kwamen daar de eerste auto’s bij – de roots van wat nu de Auto-RAI is.

Ook in 1903 was zo’n tentoonstelling over automobielen, maar toen waren de fietsen inmiddels verdwenen. ‘Voor zoover daarvoor ruimte aanwezig is’, stond in een aankondiging, ‘zullen ook andere takken van sport, met uitzondering van rijwielen, benevens sportliteratuur en photographieën worden toegelaten.’

Grootdoenerij

In november en december 1920 was in het Paleis een internationale sporttentoonstelling. Er werd met belangstelling gewacht op de opening hiervan. Dagblad Het Centrum beloofde zijn lezers zelfs dat de expositie ‘zeer belangrijk’ zou worden. Inderdaad is het opvallend dat er een home-trainer stond, ‘met bijzondere snelheidscapaciteiten, zoodat het niet alleen mogelijk is bekende wielrenners te doen starten, doch naar alle waarschijnlijkheid ook motorrenners een het werk te zien.’

Goh, denk ik dan, een home-trainer in 1920. Het gezeur dat de Nederlandse taal met huid en haar is overgeleverd aan het Engels krijgt hierdoor opeens een nieuwe dimensie. What’s new?

Anyways. Al die grootspraak sloeg nergens op, bleek later. De Leeuwarder Courant mopperde na de opening van het evenement in het Paleis: ‘Nu moet men het met dat ‘Internationale’ natuurlijk niet al te nauw nemen. Dat is een titel, meer niet! Hij wil niet meer zeggen dan: “groote” of “belangrijke”; hij is niet anders dan een reclame-middel, of juister gezegd: groot-doenerij.’

De organisatoren van eerdergenoemde autotentoonstellingen weigerden bijvoorbeeld hun medewerking, net als de Voetbalbond, de Korfbalbond, de Cricketbond, de Hockeybond, de IJsbond, de Zwembond en de Tennisbond. ‘Wij missen er toch veel van wat wij graag zouden zien.’

De brand van 1929

Brand

In de nacht van 18 op 19 april 1929 brak brand uit, wat iedereen verbaasde. Het gebouw bestond uit ijzer en glas, hetgeen als onbrandbaar werd beschouwd. De praktijk bleek helaas anders. ‘Nimmer stond de Amsterdamsche brandweer zoo machteloos’, schreven de kranten. ‘Naar wij vernemen bedraagt de schade drie millioen gulden.’

Een week later somberde De Groene Amsterdammer: ‘Wij hadden vroeger altijd de illusie dat het Paleis voor Volksvlijt niet branden kon, want het was van glas en ijzer. Maar de laatste week heeft dat wel anders geleerd. Het was blijkbaar juist zeer brandbaar en nu zijn wij een illusie en een Paleis armer.’

Tot de jaren vijftig bleef het terrein van het paleis braak liggen. Alleen één van de galerijen bleef overeind. In 1967 werd op de open plek door architect M.F. Duintjer het hoofdkantoor van De Nederlandsche Bank gebouwd.

Slopen!

Bekende en gedreven Amsterdammers, onder wie Wim T. Schippers, zetten zich al een tijd in voor herbouw van het Paleis op het Frederiksplein. In 2002 werd een stichting opgericht, die de Bank wil verplaatsen naar de zuid-as.

We zijn nu zeven jaar verder en het bankgebouw staat er nog steeds. Het wordt eindelijk eens tijd om naar Schippers en vrienden te luisteren. Herbouwen dus!